ColumnBettine Vriesekoop

Concentratie gaat open en dicht, net als ademen

Gisteren in de trein was ik de enige in de coupé die niet met een smartphone was verbonden. De mijne zat in mijn tas. Even rust. Wel op de trilstand. Je weet maar nooit. Tegenover me zaten een veertiger en een jonge meid te appen. Links van me scrolde een onderuitgezakte jongeman langs zijn favoriete Instagram-influencers. Aan mijn andere kant was een student van de muziek in zijn koptelefoon in slaap gesukkeld. Of zat hij stil te luisteren, met neergeslagen ogen? Niks bijzonders toch, dit tafereel van een willekeurig treingezelschap in twintigtwintig?

Mijn medereizigers laten zich afleiden door muziek en sociale media. Wat moeten ze anders? Een praatje maken? Kom zeg. Dan zitten ze nog een uur in de trein met iemand met wie ze na een minuut waren uitgepraat. Ik verklaarde deze treincoupé the perfect place om te mijmeren over het fenomeen dat mijn NS-tijdgenoten uitbeeldden; verloren in de tijd, op reis in een virtuele wereld. Er zijn en er niet zijn. Hoe werkt dat in de sport?

Helemaal afsluiten

Sporters lopen na de training naar tas of jasje waarin ze hun mobieltje achterlieten. Is het eerste wat ze doen. Hoeveel toppers en navolgers concentreren zich niet op een wedstrijd met muziek op hun hoofd? Je even helemaal afsluiten. Zo zal de 100 procent focus op presteren ontstaan. Zo begint het. Maar daarmee is het niet gedaan. Johan Cruijf kende het verschil tussen concentratie en aandacht, schreef ik eerder.

Jan-Ove Waldner, de Zweedse Mozart van het tafeltennis, was ook zo’n meester van het moment. Waldner keek ontspannen om zich heen, kromde zijn rug en scoorde de mooiste punten. Bijna terloops. Aandacht is openstaan met al je zintuigen. Concentratie, focus krijgen, is de moeder van aandacht. Je bent er helemaal bij. In de fysieke, niet in de virtuele wereld. Aandacht en concentratie hebben mij een heel sportleven beziggehouden. Het onderscheid leerde ik proefondervindelijk maken in de jaren tachtig en negentig, toen ik trainde met het tafeltennisteam van Peking.

Vuur in je hoofd

Mijn trainers respecteerden mijn toewijding, maar verder vonden ze me maar een dwaze meid uit het Westen. Hoe kon ik denken dat ik mijn aandacht bij een lange, zware wedstrijd zou kunnen houden zonder momenten van ontspanning, brede open aandacht, om me heen kijken, de omgeving in mij opnemen? Je hebt te veel ‘vuur’ in je hoofd, zeiden mijn Chinese leermeesters. Onvrede en agitatie, je boos maken tijdens wedstrijden en trainingen zijn het resultaat van een gebrek aan zelfkennis en respect voor je talent en kwaliteiten. 

Je concentreren op de wedstrijd, is je herinneren dat je met volle aandacht een spel gaat spelen. ‘Vol’ betekent ‘open’. En ja: hoe vaak heb ik mij niet achter de tafel staan ergeren aan iemand die langs liep met een wit T-shirt aan, zodat ik dat kleine k-balletje niet meer kon zien, aan een coach van een tegenspeelster die een hand opstak om me af te leiden, of een scheids die me met zijn aftershave een wee gevoel in mijn maag bezorgde. Tot de Chinezen mij vertelden dat ik nooit zou winnen van een zachte of eivormige bal, een gladde vloer, een zuchtje wind, een harde luidspreker. Ik moest vrienden worden met die dingen, er verbinding mee maken.

Concentratie, aandacht en ademhalen

Allengs begon ik te leren dat voortdurende concentratie ten koste gaat van het moment suprême. Het moment waarin het moet gebeuren. Je bent moegestreden, kapot van het focussen. Het oog van de storm, waarin jij bewijst hoe mooi jouw sport kan zijn, zul je niet meer vinden. Ook concentratie is niet mateloos, gaat vooraf aan en begeleidt de aandacht voor het spel. Concentratie gaat open en dicht. Net als aandacht. Als ademen. 

Marijn de Vries is met zwangerschapsverlof. Komende maanden vervangt Bettine Vriesekoop haar als columnist.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden