ReportageMarathon van Amsterdam

Almaz Ayana is het gedroomde visitekaartje voor de marathon – op papier, in ieder geval

Almaz Ayana, winnaar bij de vrouwen van de TCS Amsterdam Marathon.  Beeld ANP
Almaz Ayana, winnaar bij de vrouwen van de TCS Amsterdam Marathon.Beeld ANP

Nooit eerder was een debutante op de marathon sneller dan Almaz Ayana in Amsterdam. Is een mooie winnares – met een bijzondere geschiedenis – genoeg om van de langste loopafstand een aantrekkelijke kijksport te maken?

Esther Scholten

Als Almaz Ayana over de finish komt, in de snelste tijd ooit gelopen door een debutante op de marathon, stort ze zich in de armen van haar manager Yvonne van Haperen. Minutenlang houden ze elkaar vast. De Ethiopische atlete is geen prater, maar haar tranen vertellen het verhaal van een olympisch kampioene die na een jarenlange lijdensweg eindelijk weer eens kan juichen.

Een betere winnares kan de 42-kilometerloop van Amsterdam zich niet wensen. Ayana (30) is een levend visitekaartje van veerkracht en doorzettingsvermogen. Zes jaar geleden was ze op de Spelen van Rio de snelste op de 10.000 meter. Op de baan pakte ze ook twee wereldtitels. Maar door zwaar blessureleed werd gevreesd voor het einde van haar carrière. Na een operatie aan beide knieën heeft ze zichzelf opnieuw moeten uitvinden en beproeft ze nu haar geluk op de weg.

Recordaantal deelnemers

Tegelijkertijd illustreert Ayana ook de uitdagingen die er voor de marathonsport nog liggen: hoe verkoop je deze wedstrijd aan een groot publiek? Aan actieve deelnemers geen gebrek, getuige ook het recordaantal van bijna 18.000 mensen dat deze zondag zelf de afstand probeert te volbrengen. Maar hoe maak je de strijd tussen de toplopers – vaak een Afrikaans onderonsje – interessant voor de passieve sportliefhebbers?

Jos Hermens kent de reserves van velen. Hij is directeur van managementbureau Global Sports Communication (GSC), dat ook Ayana onder contract heeft. “Het zijn allemaal Ethiopiërs en Kenianen, hoor je vaak. Een heleboel Kipruto’s, Kiptoo’s, Kip, Kip, Kip.” Juist daarom zijn volgens hem de verhalen achter de prestaties ook zo belangrijk, om de atleten een herkenbaar profiel te geven.

Ayana heeft zeker een bijzonder verhaal, maar dat stuit meteen op een volgend probleem: wie vertelt dat? De speaker in het Olympisch Stadion loopt enthousiast met zijn microfoon op haar af. Hij stelt een vraag over haar blessuregeschiedenis en krijgt een vriendelijke glimlach als antwoord. De lippen blijven op elkaar, de oogopslag naar beneden. “Kun je misschien iets vertellen over de laatste vijf kilometer?”, probeert hij dan. “Bedankt organisatie”, zegt ze. De spreekstalmeester sluit snel af met een felicitatie.

Parcoursrecord in Amsterdam

Op haar eerste marathon klokt Ayana twee uur, zeventien minuten en twintig seconden. Het is de zevende tijd ooit gelopen door een vrouw en een parcoursrecord in Amsterdam. Moeilijke momenten heeft ze tijdens de race niet gekend. Het voortraject heeft haar mentaal gehard. Vier jaar geleden ging ze in Zwitserland onder het mes. Op dat moment was het onduidelijk of ze in de toekomst weer zou kunnen rennen. Van Haperen was er ook toen bij. “Ze moest echt opnieuw leren lopen.”

Zowel in de linker- als rechterknie was het kraakbeen kapot. Met weefsel van een overleden donor is dat hersteld. De chirurg die de ingreep uiteindelijk uitvoerde – het kostte GSC een half jaar voordat ze iemand gevonden hadden die het aandurfde – is ook degene die tennisser Roger Federer heeft behandeld, en vele skiërs.

In het revalidatietraject dat volgde, heeft de fysiotherapeut haar een minder blessuregevoelige loopstijl aangeleerd waarbij ze niet meer na iedere stap haar knieën naar binnen buigt. Deze eerste beproeving op de marathon heeft haar lichaam goed doorstaan. Ze heeft geen last van haar gewrichten, alleen doordat ze ongesteld is wel van haar buik. Daar wijst ze naar, in een welwillende poging tot een gesprek. Van Haperen noemt haar ‘heel introvert en heel bescheiden’.

Invloed van cultuur

Te? Hermens vertelt dat ze hard werken om haar en haar collega’s mondiger te maken. “Dat ze maar één zinnetje tegen de stadionspeaker durfde te zeggen, heeft ook met cultuur te maken. Kenianen krijgen Engels op school, de Ethiopiërs moeten het leren. Dat gaat moeilijk. We hebben docenten aangetrokken, maar dan komen ze na een aantal keer niet meer naar les. De mannen daar zijn natuurlijk ook dominant. Ik zei vanochtend nog tegen Almaz: vandaag is het vrouwendag.”

Landgenoot Tsegaye Getachew is met zijn winnende tijd bij de mannen (2.04,49) ruim een minuut langzamer dan de toptijd van vorig jaar. Khalid Choukoud finisht als beste Nederlander op de veertiende plaats en prolongeert daarmee zijn nationale titel in een nieuw persoonlijk record (2.09,34). Leonie Balter is de snelste Nederlandse vrouw. Ze doet er twintig minuten langer over dan Ayana.

“We wisten dat ze goed was”, vertelt Hermens, “maar het is waanzinnig wat ze hier heeft laten zien en er zit nog zoveel potentie in.”

Lopers non-stop volgen

De atletiekvader van vele kampioenen probeert ook met technische vernieuwingen de marathon aantrekkelijker te maken om naar te kijken, zoals met de RunPuck. Dat apparaat is in Amsterdam voor het eerst gebruikt en maakt het mogelijk om individuele lopers non-stop te volgen. Dat moet het schouwspel spannender maken. “Als je bij de Formule 1 de data weglaat, zijn het ook alleen maar auto’s die rondjes rijden.”

Ook Ayana had het apparaatje om haar pols. Pas na de lange omhelzing met Van Haperen doet ze ’m af. Ze verklaart haar tranen. “Erg blij. Lange tijd.” Vragend kijkt ze of begrepen wordt dat ze op de vele jaren doelt dat ze niet kon doen wat ze het liefste doet: hardlopen.

Lees ook:

Topatleten storten ter aarde, spugen en huilen: eindelijk weer 42 kilometer lang kapot gaan op de marathon van Amsterdam

Voor marathonlopers is de coronaperiode een beproeving geweest, in meerdere opzichten. De snelle tijden in Amsterdam verraden hun gretigheid.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden