Hersenletsel

Acht Engelse rugbyers lijden nu al aan dementie: ze klagen hun bond aan

De Fransman Donovan Taofifenua van de Franse club Racing 92 op 13 december met een schoen op zijn hoofd in een wedstrijd in het Europese clubtoernooi tegen Connacht.  Beeld AFP
De Fransman Donovan Taofifenua van de Franse club Racing 92 op 13 december met een schoen op zijn hoofd in een wedstrijd in het Europese clubtoernooi tegen Connacht.Beeld AFP

Ze zijn jonger dan 45 jaar en lijden aan dementie. Acht Engelse oud-rugbyers klagen nu de bonden aan. ‘De sport is veel fysieker en harder geworden’, zegt Yves Kummer.

Steve Thompson werd in 2003 met Engeland wereldkampioen. Helemaal niets kan hij zich nog van het toernooi herinneren. De oud-rugbyer (42) maakte vorige week bekend dat hij lijdt aan dementie. Hij is niet de enige oud-toprugbyer. Alix Popham kreeg dit jaar op 40-jarige leeftijd dezelfde diagnose.

Popham weet dat hij in 2003 Nelson Mandela voor een oefenwedstrijd in Zuid-Afrika heeft ontmoet, maar alleen nog van de foto die hij ervan heeft. Vorig jaar merkte Popham dat hij de code van zijn pinpas niet meer wist. Ook verdwaalde hij tijdens een rondje dat hij al tientallen keren had gefietst. Zijn karakter en gedrag veranderden. Zijn neuropsycholoog vertelde hem dat zijn hersenen zo aangetast zijn dat die lijken op een camera waar geen film meer in zit, zo vertelde Popham afgelopen week in The Guardian.

“Echt vreselijk.” Zo omschrijft de Nederlandse oud-rugbyer Yves Kummer de verhalen. Tijmen Vader van de nationale bond Rugby Nederland noemt ze ‘heel triest, ernstig en shockerend’. Vader: “Het is net als met roken. Ooit wisten we ook niet hoe gevaarlijk dat is. Als je signalen negeert weet je dat je op de lange termijn gevolgen kunt ondervinden.”

Niet beschermd en gewaarschuwd

Thompson en Popham behoren tot acht oud-rugbyers, allemaal jonger dan 45 jaar, die de diagnose vroege dementie en – waarschijnlijk – chronische traumatische encefalopathie hebben gekregen. De acht zijn een juridische procedure gestart tegen de internationale bond World Rugby en de bonden van Engeland en Wales. Die zouden hen te weinig hebben beschermd en gewaarschuwd hebben. Volgens schattingen van hemzelf en zijn neuroloog liep Popham alleen al in zijn profcarrière zo’n 100.000 lichte en zware hersenschuddingen op.

Volgens Yves Kummer, die 84 interlands voor Nederland speelde, is het toegenomen gevaar van hersenbeschadiging een gevolg van de ontwikkeling die het rugby heeft doorgemaakt. De sport is veel sneller en aantrekkelijker geworden, zegt Kummer. “Maar daarmee ook veel harder en fysieker. Technische tackles vanaf de zijkant zie je minder, het is nu een sport met frontale botsingen, een sport van massa, voor mannen van minimaal 100 kilo die ongelooflijke dingen kunnen in het krachthonk.”

En daarin zitten risico’s. Op de korte termijn omdat het tot veel blessures leidt. In Engeland hebben clubs selecties nodig van veertig mannen om er wekelijks vijftien op te kunnen stellen. De gevolgen voor de lange termijn? Richard Boardman, advocaat van de acht Engelse ex-rugbyers met vroege dementie, spreekt van een ‘tikkende tijdbom’. Kummer vindt dat rugbyers zelf onafhankelijk onderzoek moeten laten doen. “Want de grote bonden vertrouw ik niet. Je ziet het in de hele sport: het draait allemaal om geld. Het commerciële belang weegt niet op tegen het welzijn van de spelers”, zegt Kummer, voorheen jaren actief voor sportersvakbond NLSporter.

Hersenschuddingen

De intensiteit van de sport en het aantal topwedstrijden in Engeland, Nieuw-Zeeland en Australië zijn niet te vergelijken met die in Nederland, zegt Tijmen Vader. “Er is een duidelijk verschil tussen de professionele sport en rugby bij een amateurvereniging waar ze een keer in de week spelen en twee keer in de week trainen. Vooral de profsport is enorm veranderd. In ons land is het bij de jeugd en senioren een veilige sport.”

De development manager van de Nederlandse bond stelt dat World Rugby wel degelijk al jaren veel aandacht aan de gevaren besteedt. “In de opleiding van scheidsrechters en coaches is het omgaan met hersenschuddingen een vast onderdeel. Een speler die het oploopt, komt ook lang niet in actie. En als er tijdens een wedstrijd ook maar een vermoeden is, dan wordt iemand direct van het veld gehaald. Wat je in het voetbal nog weleens ziet, dat een speler dizzy is en toch weer het veld in komt, zou een schande zijn in het rugby”, zegt Vader.

In Nederland zijn de regels extra streng, bijvoorbeeld als het gaat om de hoogte van het tackelen, om maar een frontale botsing, vooral met de hoofden, te voorkomen. Ook voor de scrum zijn regels aangescherpt. Maar, de bewustwording bij volwassenen kan nog wel beter, erkent Vader. De Engelse spelers hebben gewezen op de machocultuur en hun eigen drang om altijd volle bak te gaan. Kummer: “Dat zit in veel sporten. ‘Niet zeiken hè?’ Je wordt aangespoord om door te gaan. Ik heb ooit met een gebroken arm tegen Nieuw-Zeeland gespeeld. Heel dom natuurlijk. Spelers moeten beschermd worden.”

Schaamte

Juristen betwijfelen of de rechtszaak in Engeland kans van slagen heeft. In Australië kon een groep rugbyers in 2000 voor de rechter niet aantonen dat World Rugby de zorgplicht had verzuimd en dus had bijgedragen aan hun verwondingen. In veel Amerikaanse profsporten zoals het American football en ijshockey, kwam het na blijvend letsel bij spelers tot schikkingen. Kummer noch Vader kent Nederlandse oud-rugbyers die vroege dementie hebben. Kummer: “Misschien zijn ze er, maar komt het niet naar buiten, vanwege de schaamte.”

Steve Thompson zei in The Guardian dat hij niet zou willen dat zijn eigen kinderen het rugby ‘zoals het nu is’ gaan spelen. Hij zegt spijt te hebben van zijn eigen carrière.

Lees ook:

Klappen tegen het kinderhoofd, verbieden of niet?

Minderjarige kickboksers mogen sinds dit jaar in Nederland elkaars hoofd niet meer raken. De boksbond voelt niets voor zo’n verbod. Een discussie over het welzijn van kinderen in de ring. ‘Niet alleen een knock-out kan voor hersenschade zorgen, maar ook al die kleine klappen bij elkaar.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden