Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Zo ziet een depressie bij ouderen eruit

Samenleving

Rianne Oosterom

© Studio Vonq

Hoe ouder je wordt, hoe hardnekkiger de depressie, bleek vorige week. Jongeren herstellen sneller. Hoe ziet een depressie bij ouderen er eigenlijk uit? 'Depressie slijt in je systeem.'

Depressie als je ouder wordt is als een groef, zegt Peter Oostelbos (64). Een groef in een plaat die al veel te vaak gedraaid is. Een groef die eerst als een ondiep kreekje over je voorhoofd liep, maar nu zichtbaar is zonder dat je fronst. "Als je ouder wordt, slijt depressie in je systeem. Het maakt een groef en elke keer wordt die groef dieper en kom je er moeilijker uit."

Lees verder na de advertentie

Oostelbos kan het weten. Sinds zijn vroege jeugd lijdt hij aan depressies, al wist hij als telg uit een katholiek gezin van dertien kinderen niet dat wat hij voelde zo heette. De reden dat hij vandaag neerstrijkt in een Utrechts café is om het over depressie bij ouderen te hebben. Want na al die jaren is depressie nog steeds onderdeel van zijn leven.

Depressie uit zich bij ouderen vaker dan bij jongeren lichamelijk. Daardoor wordt het mogelijk minder goed herkend

Ouderenpsychiater Annette Hegeman

Ouderen herstellen slechter van een depressie dan jongeren, concludeerde het Amsterdam UMC onlangs uit onderzoek. Na twee jaar is twee op de drie jongeren van zijn depressie af, bij veertigplussers is dat slechts de helft. Hoe ouder je wordt, hoe hardnekkiger de depressie, was de conclusie.

Tja, zou je kunnen denken, somberheid op de oude dag, dat hoort er toch een beetje bij? De lekkende katheter, de aanhoudende pijntjes, een kwaal die stiekem je lijf insluipt, geliefden die deze wereld verlaten, vermoeidheid, eenzaamheid... daar word je toch vanzelf een beetje treurig van. Of op z'n minst melancholisch.

Somberheid is anders

Maar somberheid is echt iets anders dan depressie, zegt ouderenpsychiater Annette Hegeman. "Het is er onderdeel van, maar bij depressie horen ook lichamelijke symptomen bij als geen trek in eten en obstipatie, en depressieve gedachten zoals zoals zelfverwijten."

Ongeveer 2 procent van de ouderen in ons land heeft een klinische depressie, die weken tot maanden aanhoudt. Zo'n 10 tot 15 procent van de ouderen heeft last van een mildere depressie. Overigens komen klinische depressies minder vaak bij ouderen voor dan bij jongere volwassenen.

In de boekjes is een depressie bij ouderen hetzelfde als bij jongeren. De symptomen, zoals die beschreven zijn in het handboek voor psychiatrische stoornissen zijn hetzelfde, of je nu 16, 66, of 96 bent. Maar de studie van het Amsterdam UMC doet vermoeden dat depressie bij oplopende leeftijd van gedaante verandert.

Hoe ouder ik werd, hoe wanhopiger. Houdt het dan nooit op, is er niemand die mij hierbij kan helpen?

Peter Oostelbos

Hoe ziet een depressie bij ouderen er eigenlijk uit? Hegeman promoveerde twee jaar geleden op depressie bij ouderen vanaf zestig jaar. De psychische ziekte uit zich bij ouderen vaker dan bij jongeren lichamelijk, ontdekte zij. "Daardoor wordt de depressie mogelijk minder goed herkend, waardoor niet tijdig met de behandeling wordt begonnen."

Dat kan een verklaring zijn voor het slechte herstel van ouderen, waarop de onderzoekers van het Amsterdam UMC wezen. Hegeman: "Ik vind het schokkend om te zien dat leeftijd er zo toe doet."

Hoogleraar klinische psychologie Pim Cuijpers van de Vrije Universiteit valt hiervan echter niet bepaald van zijn stoel. "Depressie komt meestal voor het eerst bovendrijven als iemand jong is", zegt hij. "Sommige jongeren knappen op, maar anderen blijven last hebben van depressieve periodes, ook als zij ouder worden. Het is dus logisch dat een depressie bij ouderen hardnekkiger is dan bij jongeren, die misschien voor het eerst een depressie krijgen."

Wanhopig

Bij Peter Oostelbos kwamen de depressies in een golfbeweging. "Hoe ouder ik werd, hoe vaker ik onder de lijn zat, en niet erboven. Dus het ging vaker slecht met mij, soms periodes van een jaar of langer. Ik werd ook steeds wanhopiger: houdt het nooit op, is er niemand die mij hierbij kan helpen?"

Oostelbos - in het dagelijks leven ambtenaar bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit - is inmiddels ook coach van andere depressieve senioren. Als begeleider van gespreksgroepen bij de Depressie Vereniging, hoort hij hetzelfde. "Je probeert al heel lang iets aan je depressies te doen, maar het lukt niet en daardoor zak je er nog dieper in weg."

Anders dan jongeren worden ouderen vaak geconfronteerd met verlies. Dat beïnvloedt hun depressies

Het is op dit moment al even geleden dat Oostelbos zelf in een depressieve periode zat, maar hij kan het vervreemdende beeld van zijn futloze zelf goed voor zich halen. "Als je 's morgens je ogen opendoet, stroomt je hoofd vol negatieve gedachten, over jezelf en zelfs over een vaas bloemen op tafel. Die gedachten gaan door tot je 's avonds weer in slaap valt", zegt hij. "Maar waarom zou je eigenlijk je bed uitkomen als het allemaal geen zin heeft? Waarom zou je eten? Als ik depressief ben, geef ik totaal niet om zelfzorg. Mijn vrouw zei weleens na vier dagen dat ik echt moest douchen, ik stonk! Was dagenlang met dezelfde kleren in en uit bed gestapt en had mijn tanden niet gepoetst."

Twee groepen

Er zijn eigenlijk twee groepen depressieve senioren: degenen die hun hele leven lang al aan depressies lijden en degenen die er pas voor het eerst na hun vijfenzestigste mee geconfronteerd worden. Dat laatste komt wel minder voor, weet hoogleraar Cuijpers.

Anders dan jongeren worden ouderen vaak geconfronteerd met verlies. Dat beïnvloedt hun depressies. "Verlies van gezondheid, van dierbaren, van lichamelijke functies. Al heb je je hele leven een kwetsbaarheid voor depressie, het kan toch dat door deze factoren een depressie op latere leeftijd anders is en een ongunstiger beloop heeft."

De onderzoekers van het Amsterdam UMC bekeken of factoren als eenzaamheid of ziektes ervoor zorgden dat ouderen slechter herstellen van depressies. Zij vonden in hun analyses geen verband. Zij onderzochten één belangrijke factor niet: de rol van cognitieve achteruitgang.

Het kan zijn dat mensen, naarmate zij ouder worden, de behandelingen minder goed begrijpen en daardoor ook minder snel herstellen. Dat is een goede mogelijke verklaring, vindt Hegeman. In haar huidige werk als psychiater in het St. Antonius Ziekenhuis (regio Utrecht) behandelt zij ouderen bij wie depressie zo ernstig is dat zij opgenomen moeten worden.

"Ik kan niet altijd zien of er misschien een beginnende dementie speelt. Als dat het geval is, is het moeilijk om te leren van psychotherapie. Voor een deel van de ouderen zou het een verklaring zijn waarom dat soort behandelingen niet werken. Of het de hele verklaring is, daar twijfel ik aan", zegt Hegeman.

Niet alleen dementie kan cognitieve achteruitgang veroorzaken, de depressieve stoornis zelf kan dat ook, weet Peter Oostelbos. "Ik heb wel tachtig depressieve episodes gehad: kort en lang. Mijn eigen psychiater legt het zo uit: als je hersenen steeds in de stress raken door de depressie, slijten ze sneller."

Behandeling

Volgens hoogleraar Cuijpers hoeft dat voor de behandeling niet direct een probleem te zijn: uit onderzoek blijkt dat er tot 75 jaar weinig verschil is in werkzaamheid van een psychologische behandeling.

Hegeman is het daar niet helemaal mee eens. Het duurt bijvoorbeeld langer om ouderen in te stellen op antidepressiva, weet ze. In haar proefschrift pleit ze voor behandelingen die beter aansluiten bij ouderen. Ook de onderzoekers van het Amsterdam UMC zijn daarvoor: wat bij jongeren werkt, werkt niet automatisch bij ouderen, is hun conclusie.

"Maar zij zien een selecte groep ouderen", werpt Cuijpers tegen. Wat werkt wel voor ouderen? "Daar is nog weinig over bekend", zegt Hegeman.Het komt regelmatig voor dat de ouderen op haar afdeling zo depressief zijn dat zij niet meer willen eten of drinken. Daardoor zijn ze volledig uitgedroogd en soms is er zelfs geen contact meer met ze te maken. Een van de weinige behandelingen die op zo'n moment mogelijk zijn, is elektroshocktherapie.

Dat klinkt als iets van vergane tijden, zoals verbeeld in de film 'One flew over the cuckoo's nest'. Maar voor met name bij ernstig depressieve ouderen werkt het goed, blijkt ook uit onderzoek volgens Hegeman. "Vooral als het hun eerste depressie is, knappen ouderen snel weer op, ook al zijn ze in de tachtig of negentig."

Hoogleraar Cuijpers wil meer inzetten op preventie, iets wat de laatste jaren ook meer gebeurt. Hij bracht in een speciaal preventieboek in kaart wat werkt voor ouderen die misschien een depressie kunnen ontwikkelen. 'Mood management' bijvoorbeeld is redelijk effectief. Je leert hoe je negatieve gevoelens kunt omkeren in plaats van erin weg te zakken, hoe je leuke dingen inbouwt in je leven, waardoor het dragelijker wordt. "Klinkt heel simpel, maar je verliest dat al snel uit het oog."

Boek

Uit het verhaal van Oostelbos blijkt dat de combinatie van ouder worden en depressie niet altijd tot ellende leidt. Met de jaren kwam bij hem ook de zelfkennis, waardoor hij nu beter met zijn depressie om kan gaan. Twee weken geleden heeft hij als kroon op dat proces het boek 'De kracht van depressie' gepubliceerd.

Oostelbos: "Ik heb ontdekt hoe erg ik gehecht was aan mijn depressies. Ik kon in bed blijven liggen, mijn vrouw deed het huishouden, ik kreeg aandacht. Hoe ouder je wordt, hoe makkelijker het is om in zo'n depressie terug te vallen, omdat de voordelen je ook vertrouwder zijn geworden."

Dat patroon doorbreken kost lef en dat heeft niet elke grijzende man meer. "Ik ben wat dat betreft geen standaard oudere. Ik heb mijn depressie aangekeken en geaccepteerd. Ik kan mij nu beter verweren."

Dus trok Oostelbos een paar jaar geleden een goede fles wijn open. Niet om zijn ellende weg te zuipen, maar om het gouden jubileum van zijn depressie te vieren.

Lees ook: 

Ouderen genezen minder snel van een depressie dan jongeren

Hoe ouder je bent, hoe slechter je geneest van een depressie. Na twee jaar is twee op de drie jongeren van zijn depressie af, bij veertigplussers is dat slechts de helft. 

Deel dit artikel

Depressie uit zich bij ouderen vaker dan bij jongeren lichamelijk. Daardoor wordt het mogelijk minder goed herkend

Ouderenpsychiater Annette Hegeman

Hoe ouder ik werd, hoe wanhopiger. Houdt het dan nooit op, is er niemand die mij hierbij kan helpen?

Peter Oostelbos

Anders dan jongeren worden ouderen vaak geconfronteerd met verlies. Dat beïnvloedt hun depressies