Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Zij redden hun buurtcafé: 'Het verdwijnen van een dorpscafé laat een sociaal gat achter'

Samenleving

Johan Nebbeling

De eigenaars van Cafe t zwarte paard: Alco Wallaard, zijn vrouw Frieda (60) en het aannemersechtpaar Daniel (44) en Annette (40) Blokland. © Merlijn Doomernik

Noordeloos zonder dorpskroeg? Dat nooit! Dus toen ’t Zwarte Paard met sluiting werd bedreigd, grepen vier dorpsbewoners in en kochten het café zelf.

Iedereen in de Alblasserwaard kijkt naar Noordeloos, weet Aco Wallaard (67). “Omdat bij ons altijd wat te doen is. Een feestweek, een motorcross. Dit is een heel levendig dorp. Als ’t Zwarte Paard zou verdwijnen, zou dat echt een slag zijn voor Noordeloos.”

Lees verder na de advertentie

‘Wij’ dat zijn aannemer Wallaard, zijn vrouw Frieda (60) en het aannemersechtpaar Daniel (44) en Annette (40) Blokland. Eind september kochten ze gevieren ’t Zwarte Paard, een wit gepleisterd dorpscafé met rode luiken dat sinds mensenheugenis aan de Botersloot 15 in het Zuid-Hollandse Noordeloos is gevestigd.

Hier zien we elkaar en vieren we feest

Frieda Wallaard

Net als met veel andere voorzieningen gaat het ook met de dorpscafés slecht in de kleine kernen in de polder. In veel dorpen in de omgeving zijn de kroegen al verdwenen, zoals vorig jaar het noordelijker gelegen ‘Wapen van Ameide’, een begrip in de regio. “Het verdwijnen van een dorpscafé laat een sociaal gat achter”, zegt Wallaard. “Een kroeg is toch het hart van een dorp.” Dus toen de eigenaresse van ’t Zwarte Paard er geen brood meer in zag en zich maar geen koper meldde, grepen de ondernemersfamilies Wallaard en Blokland in. Zoals Wallaard eerder ook de dorpswinkel en de kapsalon redde. “Aan geld heb je alleen wat als je er iets goeds mee doet”, vindt hij.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

© Merlijn Doomernik

Want Noordeloos, het dorp waar ze zijn geboren en getogen, gaat Wallaard en zijn vrouw aan het hart. En ook de Bloklands, die niet eens in Noordeloos wonen, maar in het nabijgelegen Langerak, hebben hun hart verpand aan Noordeloos, een agrarisch lintdorp met 1800 inwoners en drie kerken die nog elke zondag vol zitten.

“Noordeloos is een hechte gemeenschap”, zegt Frieda Wallaard. “Iedereen kent iedereen en zorgt voor elkaar. Niemand voelt zich beter dan een ander. In ons dorp vervult ’t Zwarte Paard een belangrijke rol, voor jong en oud. Hier ontmoeten we elkaar en vieren we feest.” Daniel Blokland: “Tijdens de feestweek staan hier buiten 1100 man op de stoep met een biertje in de hand. Dan gaan we door tot in de kleine uurtjes. En nooit ellende of gedoe, hè?” Wallaard: “’t Zwarte Paard is het enige café in de Alblasserwaard met een biljart dat in de grond kan zakken!”

Het plan voor de overname ontstond toen een groepje dorpsbewoners, zoals vaker, ’s avonds nog een pilsje dronk bij de plaatselijke Kawasaki-dealer Nol Bikker. Onder hen was ook Annette Blokland. “Het was half voor de grap en uiteindelijk haakte iedereen af. Alleen Daniel en ik bleven over. Toen de eigenaresse ons bod te laag vond, hebben we Aco erbij gevraagd en was de zaak snel beklonken.”

De nieuwe eigenaren investeerden flink in hun verworven bezit. Het sanitair werd vernieuwd, het café kreeg een nieuwe keuken en het met een bruine rookaanslag bedekte interieur werd gereinigd en geverfd.

“Het was flink verwaarloosd en er moest veel aan gebeuren. Maar we vonden het wel belangrijk dat het qua uitstraling echt de bruine kroeg bleef die het altijd is geweest.”

Tekst gaat verder onder de afbeelding

© Merlijn Doomernik

En dat is gelukt. Aan de bar met tap drinken dorpsbewoners fluitjes, aan de muur hangen oude foto’s, er staat een hoge stamtafel met barkrukken. Het biljart dat in de grond kan zakken om ruimte te maken als het druk is, is een ingenieuze constructie van een van de vorige eigenaren.

We hebben dit niet gedaan om eraan te verdienen. Als het fout loopt, zijn we ons geld kwijt. Jammer dan

Aco Wallaard

De nieuwe eigenaren gaan niet zelf achter de bar staan. Daar hebben ze als ondernemers geen tijd voor. Daarom hebben ze de vorige uitbaatster gevraagd de zaak te blijven runnen. “Zij moet het uiteindelijk waar gaan maken.” Wel overleggen ze met z’n vieren regelmatig over de stand van zaken. “We kenden elkaar niet zo goed, maar nu zijn we echt vrienden geworden”, zegt Annette Blokland. Hun samenwerking ligt niet vast in een dik contract, maar is gebaseerd op wederzijds vertrouwen.

Vooralsnog lijkt het café weer aardig te draaien. Zeker op vrijdag- en zaterdagavonden is het volle bak. Maar hun investering - over bedragen hebben ze het liever niet - verwachten ze niet terug te verdienen. Dat is ook helemaal niet de opzet, bezweert Aco: “Welnee, we hebben dit niet gedaan om eraan te verdienen. Als het fout loopt, zijn we ons geld kwijt. Jammer dan. We hebben het gedaan voor ons dorp, de gemeenschap. Want zonder dorpskroeg is Noordeloos Noordeloos niet meer.”

‘t Zwarte Paard is op 16 maart officieel heropend door Bartje (88), een van de vroegere werkneemsters van het café.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

Cafe Averechts in Utrecht wordt volledig gerund door vrijwilligers. © Merlijn Doomernik

‘Het is een bende, maar een ontzettend leuke’

Café Averechts in Utrecht wordt al 35 jaar gerund door vrijwilligers. ‘Het gaat niet altijd van een leien dakje, toch overleven we elke keer weer.’

Averechts is voor mij als een warm bad, een plaats vol plezier en liefde, zegt Reyn van den Berg (63). Hij is al twaalf jaar voorzitter van Averechts en dus formeel de baas van wat hij ‘die ontzettend leuke bende’ noemt. Maar hij is ook de eerste om toe te geven dat hij desondanks ‘geen bal’ te vertellen heeft in het Utrechtse vrijwilligerscafé. “Ik kan wel van alles willen, maar er luistert toch niemand naar me. Zo werkt het hier niet. Ik heb er geen grip op en weet soms niet eens wat zich hier afspeelt. Maar iemand moet toch eindverantwoordelijk zijn en dat ben ik.”

Praatjesmakers, managerstypes, chefjes en leidinggevenden: van autoriteit houden ze niet in dit café. De circa zestig vrijwilligers die de tent draaiende houden zijn allemaal een beetje baas, zegt jarenlange vrijwilliger en ex-bestuurslid Paul Feiertag (56). “Averechts is een heel platte organisatie, waarin iedereen gelijk is. In theorie dan, want sommige mensen zie je nu eenmaal vaker dan anderen.” Evengoed slaagt die platte organisatie er al 35 jaar in het café zeven dagen per week open te houden én een uitgebreid activiteitenprogramma aan te bieden.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

© Merlijn Doomernik

Welkom in Café Averechts, een horecagelegenheid in de Lijsterstraat in de Utrechtse Vogelbuurt. Ooit een arbeiderswijk met ruige trekjes, sinds vele jaren - zoals bijna alle oude volkswijken in de Domstad - een geliefde woonbuurt voor hoogopgeleide tweeverdieners met riante inkomens. Het gevolg: voor minder dan een half miljoen koop je hier geen eengezinswoning meer.

Averechts - een hoekpand tussen de woningen - is een volwaardig café met alle vergunningen, maar oogt een beetje als een jeugdhonk uit de jaren zeventig. Een klein podium in de hoek, een donkere bar met daarachter de keuken, een doorgang naar de toiletten, simpele houten stoeltjes rond vierkante tafeltjes en achter in een voorziening van de laatste jaren, het rookhok. Gezellig. Warm. Knus. En in alles de tegenhanger van de kekke formulehoreca die de stad in hoog tempo verovert.

Averechts is dan ook een relikwie uit het minder gelikte verleden van de wijk. Krakers namen in 1983 hun intrek in een leegstaand pand in de toentertijd verpauperende buurt en vestigden er een café. Later werd de constructie via een stichting geformaliseerd en werd Averechts officieel café. Zo een waar een links-anarchistische wind waaide.

Zo is het al die tijd gebleven, althans in essentie, weet Feiertag, die tegenover het café woont: “De wereld is veranderd, de buurt is veranderd en Averechts is meeveranderd. De binding met de buurt is minder geworden. Omwonenden klagen eerder over geluidsoverlast. Mensen hebben tegenwoordig ook minder tijd en zin om zich voor Averechts in te zetten. Maar er komen nog altijd genoeg nieuwe vrijwilligers binnen en Averechts heeft nog altijd iets anarchistisch. De besluitvorming verloopt organisch, het regelt zich allemaal vanzelf. Hoe dat werkt? Als je een idee hebt en iets van de grond wilt krijgen, moet je het gewoon doen. Niemand die je tegenhoudt.”

Alleen de schoonmaker die de plees doet, krijgt geld

Vooruit, dat losse en ongestructureerde levert soms wrevel op, omdat afspraken onduidelijk zijn, niet worden nagekomen, vrijwilligers dingen naar zich toetrekken of mensen besluiten nemen waar verder niemand iets vanaf weet. Feiertag: “Tja, dan zijn er weer eens te weinig bardiensten ingeroosterd en moeten een paar mensen al het werk opknappen. Die balen natuurlijk. En dan kan het soms behoorlijk vlammen. Vooral als mensen zich er achteraf tegenaan gaan bemoeien, omdat ze het ergens niet mee eens zijn. Maar in het algemeen functioneert het wonderwel.”

Van de tappers achter de bar tot de mevrouw die boeketjes op de tafels regelt, van de commissie die de muziekavonden verzorgt tot de mensen achter de knoppen van de audioapparatuur, van de leden van de Koningsdagcommissie tot de koks die het zondagse eetcafé verzorgen: allemaal doen ze het onbetaald. Voorzitter Van den Berg: “Alleen de schoonmaker die de plees doet, krijgt geld. Daar konden we nooit een vrijwilliger voor vinden.”

De vrijwilligers vormen, net als de bezoekers, een zeer gemengd gezelschap. Oud en jong; Nederlands en allochtoon; hoogopgeleid, student of werkloos; uit de wijk of elders in de stad (en soms zelfs van ver buiten Utrecht): juist de samenstelling van publiek en medewerkers behoren tot de charmes van Averechts die haar ertoe hebben aangezet actief te worden, zegt Rian Evers (32), zzp’er in de podiumkunsten. “Je komt hier mensen tegen die je normaal misschien niet zo snel tegenkomt.”

Hoe gemêleerd het Averechtspubliek is, wordt duidelijk op de bluesdansavond, elke derde donderdag van de maand. Sommige bezoekers reizen vanuit andere steden speciaal naar Utrecht om in Averechts te komen bluesdansen, een soort salsa in slow motion. Achter de knoppen staat Herjo Scholten (46), in het dagelijks leven ict’er op de Utrechtse universiteit, maar in Averechts geluidsman.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

© Merlijn Doomernik

Evers prijst het ‘waanzinnig goede muziekaanbod’ van het café. “Averechts biedt niet alleen amateurs een podium tijdens de dinsdagse open podiumavonden, maar trekt ook professionele muzikanten aan. Buitenlandse singer-songwriters op tournee door Nederland komen hier graag spelen. En sinds de sluiting van het Utrechtse jazzpodium SJU is dit ook een ontmoetingsplek voor jazzmuzikanten.”

Averechts redt het al die jaren zonder gemeentelijke subsidie of bemoeienis met de opbrengsten uit de bar en de huurinkomsten uit de twee appartementen en vier studentenkamers boven de zaak. De inkomsten bieden zelfs ruimte om alle fooien te verdubbelen en de opbrengsten te schenken aan goede doelen. Van den Berg: “Vergis je niet hoor, we geven jaarlijks 20.000 euro weg!”

Op deze woensdagavond wordt het café bezet door een groep luidruchtige studenten die er hun pubquiz houden onder het toeziend van Ed Spil. Hij is filmmaker en editor van beroep, maar bedient twee avonden per maand de tap in Averechts. “Omdat ik dat leuk vind”, zegt hij. “Het tappen zelf, maar ook de interactie met de bezoekers. En wat voor mij ook meespeelt: naarmate ik ouder word, ga ik zelf minder vaak naar het café. Dit is voor mij een manier om toch het kroeggevoel te blijven ervaren.”

Hij roemt de gemoedelijke sfeer. “Iedereen is hier welkom, ook mensen met een randje die in een commercieel café misschien geweigerd zouden worden. Sommige vaste bezoekers houden wel van een borreltje, laat ik het zo zeggen. Maar er gebeurt nooit iets vervelends.”

Reageren

Welke stamkroeg bezoekt of mist u nog steeds? Of zou u er één willen hebben? Uw reacties graag o.v.v. naam en woonplaats naar tijdpost@trouw.nl.

Deel dit artikel

Hier zien we elkaar en vieren we feest

Frieda Wallaard

We hebben dit niet gedaan om eraan te verdienen. Als het fout loopt, zijn we ons geld kwijt. Jammer dan

Aco Wallaard

Alleen de schoonmaker die de plees doet, krijgt geld