Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Zelfs een vlekkeloos WK helpt Poetin niet

Samenleving

Geert Groot Koerkamp

Een voetballende Poetin in het Kremlin. De Russische pr-machine voor het WK voetbal werkt op volle toeren. © AP
analyse

Voor Poetin is het WK in de eerste plaats een pr-feestje om het gebutste imago van Rusland op te poetsen. Daarbij wordt niets aan het toeval overgelaten.

Een rij roodwitte plastic blokken verspert de rijbaan van de brede Volgograd-prospekt in de richting van het Moskouse stadscentrum. Politiemannen in fluorescerende hesjes en kogelvrije vesten houden werktuiglijk bestelbusjes en personenauto's aan om de papieren te controleren. Andere invalswegen bieden een eender beeld. De verscherpte controles laten er geen misverstand over bestaan dat het wereldkampioenschap voetbal nu echt voor de deur staat.

Lees verder na de advertentie

Omwille van de veiligheid hebben de Russen niets aan het toeval overgelaten. Bussen en vrachtwagens kunnen de steden waar gespeeld wordt beter mijden. Het dragen van welke wapens dan ook is verboden en de verkoop van alcohol is in de wijde omtrek van de stadions aan banden gelegd, om eventuele hooligans voor te zijn. Oppositieleden zijn gemaand zich koest te houden. Samenscholingen en dus ook politieke demonstraties zijn tot 25 juli verboden, tenzij met uitdrukkelijke toestemming van de veiligheidsdiensten. Dat die maatregel menens is, merkte een gedeputeerde in Moskou, die in een parkje overleg hield met bewoners over de omstreden bouw van een reuzenrad. De politie joeg de pakweg twintig verbouwereerde aanwezigen met harde hand uiteen en meerdere mensen werden gearresteerd.

President Poetin hoopt dat fans worden bekoord door Ruslands 'gastvrije en vriendelijke volk'

Dit is het rigide raamwerk waarbinnen Rusland zich de komende weken presenteert aan de wereld, in een nieuwe poging het zwaar aangetaste imago op te krikken en de publieke opinie in het buitenland gunstiger te stemmen. Oók door bijvoorbeeld trein- en metropersoneel meer te laten glimlachen.

President Poetin zegt in een videoboodschap te hopen dat het WK niet alleen in sportief opzicht een succes wordt, maar dat de buitenlandse fans ook worden bekoord door 'de kennismaking met Rusland, zijn oorspronkelijke cultuur, unieke geschiedenis en rijke natuur, met zijn gastvrije, uiterst oprechte en vriendelijke volk'. "We hebben zowel ons land als onze harten geopend voor de wereld", aldus Poetin. "Welcome to Russia!"

Banket

Zo'n charmeoffensief hebben we eerder gezien. Begin februari 2014 gaf Poetin een banket voor de juist ingevlogen hoge gasten van de Olympische Winterspelen in Sotsji, onder wie koning Willem-Alexander en koningin Máxima. De Spelen, zei Poetin, boden naast alle sportieve prestaties op hoog niveau 'de mogelijkheid op een nieuwe manier naar ons land te kijken, naar Rusland, zijn verworvenheden, bijzondere eigenschappen en tradities'.

En daar zat Rusland toen al dringend om verlegen, het imago aangetast door onder meer verkiezingsfraude, hard politieoptreden tegen demonstranten, de processen tegen de punkband Pussy Riot en andere critici en het aannemen van een wet die uitingen van homoseksualiteit riskanter maakte. In 2012 had Washington sancties ingesteld tegen Russen die verdacht werden van betrokkenheid bij de dood van Sergej Magnitski, een Russische accountant die had bericht over grootschalige fraude door Russische officials en na zijn arrestatie in de gevangenis overleed.

De Spelen in Sotsji moesten die smetten uitwissen en de wereld het andere gezicht van Rusland laten zien, dat van een gastvrije sportnatie die kosten noch moeite had gespaard om van dit evenement een succes te maken om nooit te vergeten. "Echte sport staat los van de politiek", zei Poetin tegen iedereen die het maar wilde horen.

Ja-woord

In de zomer van 2007 had Rusland het verlossende ja-woord gekregen van het Internationaal Olympisch Comité. "De Spelen die wij met elkaar hebben verdiend", luidde het euforische refrein van een voor de gelegenheid gecomponeerd lied. Die toekenning leek een logische zet. De Russische economie zat in de lift, na jaren van stijgende olieprijzen. Geld zou geen rol spelen, zelfs al moest de infrastructuur grotendeels van de grond af worden opgebouwd. De Winterspelen in Sotsji zouden de duurste in de geschiedenis worden.

Een jaar later was Rusland in oorlog met Georgië. Russische troepen bezetten delen van het kleine buurland in de Kaukasus. De woede daarover was groot en Ruslands reputatie kreeg een gevoelige knauw, zelfs al was Georgië medeverantwoordelijk voor de escalatie. Het politieke belang van de Winterspelen groeide en Moskou zinspeelde ook op andere grote sportevenementen, waaronder het WK voetbal. Sportminister Vitali Moetko hield bij de Fifa zijn beroemde pleidooi in fonetisch opgeschreven Engels. Dat leek te helpen, want Rusland kreeg tegen de verwachting in het groene licht voor het WK van 2018, ondanks de fall-out van de Russisch-Georgische oorlog en de in vergelijking met andere pretendenten gebrekkige infrastructuur, die miljardeninvesteringen vereiste.

Boze tongen betichtten de Russen ervan Fifa-stemmen te hebben gekocht, maar harde bewijzen daarvoor kwamen niet boven water. De Russische bevolking reageerde verheugd, maar al zonder noemenswaardige euforie, wat niet zo verwonderlijk is in een land waar de belangstelling voor voetbal al jaren terugloopt. Bij een opiniepeiling uit 2015 zei 75 procent van de ondervraagde Russen dat voetbal hen onverschillig liet en bijna de helft van de Russen zal het aankomende WK zelfs niet op televisie gaan bekijken.

Alle goodwill die Rusland begin 2014 nog genoot dankzij de goed verlopen Winterspelen is in hoog tempo verdampt - en geheel door eigen toedoen

De benodigde wegen, hotels, vliegvelden en stadions zijn er gekomen, na jarenlang dag en nacht doorwerken, corruptieschandalen, vermoedelijk ook de inzet van Noord-Koreaanse dwangarbeiders, bizarre constructiefouten en alles tegen exorbitante kosten die dit kampioenschap - alweer - tot het duurste ooit maken. Het oogt allemaal prachtig, al lijkt het twijfelachtig dat al die investeringen ooit worden terugverdiend. Maar het politieke resultaat telt, en dat is dat Poetin zich wederom gastheer mag noemen van een van 's werelds grootste sportspektakels. En daarom: "Welcome to Russia."

Poetin zal zich terdege bewust zijn van de dieperliggende betekenis van die woorden. Het WK biedt een zeldzame kans om Ruslands geschonden prestige enigszins op te vijzelen, want alle goodwill die Rusland begin 2014 nog genoot dankzij de goed verlopen Winterspelen is in hoog tempo verdampt - en geheel door eigen toedoen.

Ruim drie weken na de slotceremonie in Sotsji annexeerden de Russen het Oekraïense schiereiland Krim. Daarop volgde een door Moskou aangewakkerde oorlog in Oost-Oekraïne, met meer dan tienduizend doden als gevolg, onder wie de 298 inzittenden van vlucht MH17. Het Westen keerde Moskou de rug toe. Rusland mengde zich in de Syrische oorlog om het ontstane isolement te doorbreken en weer een speler te worden op het internationale toneel, maar maakte opnieuw vuile handen door de Syrische president Assad ook na diens inzet van chemische wapens de hand boven het hoofd te houden.

Sancties

Daarbovenop kwamen beschuldigingen dat Moskou had gepoogd via sociale media de uitkomst van verkiezingen en referenda in de Verenigde Staten en andere landen te beïnvloeden, alsook van grootschalige doping tijdens de Winterspelen in Sotsji en andere toernooien. De vergiftiging van de Russische ex-spion Sergej Skripal en zijn dochter in het Engelse Salisbury was volgens de Britten het werk van Moskou. En alle incidenten werden gelardeerd met sancties en tegensancties en over en weer uitzetten van diplomaten.

Geen wonder dus dat in vergelijking met 2014 afreizen naar Rusland politiek een heikel punt is geworden. Vele hoogwaardigheidsbekleders uit diverse landen hebben al besloten het WK simpelweg te negeren. Ook het aantal reguliere buitenlandse supporters kon wel-eens tegenvallen, mede dankzij negatieve reisadviezen. Mogelijk komen er niet meer dan 1,6 miljoen mensen naar Rusland en dat is flink beneden de verwachting. Het zal ook zijn weerslag hebben op het financiële succes van de onderneming.

De Russen halen niettemin alles uit de kast om deze kans te benutten en goed voor de dag te komen, 'hun harten geopend voor de wereld'. Maar ook een vlekkeloos verlopen WK zal weinig veranderen aan Poetins positie op het wereldtoneel, daarvoor is er de afgelopen jaren teveel gebeurd.

In eigen land is het evenement bij voorbaat geslaagd, en ook dat is voor het Kremlin niet zonder belang. De televisie zal uitputtend de beelden tonen van de president, geflankeerd door wereldleiders en voetbalsterren, van state-of-the-art stadions, moderne vliegvelden, gerestaureerde stadscentra. Inwoners van de speelsteden zijn allang bij dat alle ongemakken door de jarenlange bouwwoede voorbij zijn en kunnen zich verheugen in nieuw geasfalteerde wegen en versgeschilderde façades.

En wie weet komt het eigen elftal onverhoopt toch verder dan verwacht. De illusie dat Rusland ook sportief zal triomferen, heeft bijna niemand. Dus voor de Russen kan het WK alleen maar meevallen.

Lees ook: Poetin voor altijd – een terugblik op 18 jaar onbetwist leiderschap

Vier termijnen als president en premier van Rusland heeft Vladimir Poetin er inmiddels opzitten, afgelopen maart werd hij herkozen voor een vijfde. Correspondent Geert Groot Koerkamp maakt de tussenbalans op van Poetins politieke carrière: van jonge, daadkrachtige politicus die Rusland uit het slop trok tot de aartsvijand van het westen.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

Door een profiel aan te maken ga je akkoord met de gebruiksvoorwaarden en geef je aan het privacy statement en het cookiebeleid te hebben gelezen.

Deel dit artikel

President Poetin hoopt dat fans worden bekoord door Ruslands 'gastvrije en vriendelijke volk'

Alle goodwill die Rusland begin 2014 nog genoot dankzij de goed verlopen Winterspelen is in hoog tempo verdampt - en geheel door eigen toedoen