Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Zelfhulpboeken helpen wél

Home

Roos Vlogman

© Esther Aarts

Schrijver Roos Vlogman zweert bij zelfhulpboeken. Waar anderen beheren dat het genre egoïsten en narcisten kweekt, haalde zij er juist de troost uit die ze nodig had om het leven weer te omarmen.

De beste les die ik de afgelopen jaren uit een zelfhulpboek haalde, vond ik in ‘Healing the Shame that Binds You’ van John Bradshaw. Hij beschreef de hopelozen en de grandiozen en zei dat er geen verschil tussen hen was. Het is belangrijk om te zien dat ze allebei overdrijven: ze zijn de slechtste mens ter wereld, of ze zijn de beste mens ter wereld. Er is niemand die ze nog kan helpen, of er is niemand die ze hoeft te helpen. Toegeven dat je wel hulp kunt gebruiken is daarom een noodzakelijke stap in de goede richting.

Lees verder na de advertentie

Ik ben dol op zelfhulpboeken, ik heb er inmiddels een stuk of dertig in mijn boekenkast staan. Vorig jaar schreef ik een columnreeks voor de website van Trouw over zelfhulpliteratuur en hoe het lezen ervan mij, ondanks een milde tegenzin, heeft geholpen over de grote schaamte waarmee ik kampte heen te komen.

Ik schaamde me voor mijn vertrokken mond als ik buikspieroefeningen deed, dat ik mijn ironisch lelijke soepkom liet vallen tijdens de afwas, ik schaamde me voor de volgorde waarin ik me waste onder de douche (oksels, borst, buik, voeten, billen). Ik schaamde me als ik mediteerde, of de was ophing, of mijn haar borstelde. Het voelde alsof ik niets op de juiste manier deed (alsof er een juiste manier was om die dingen te doen) en de hele wereld me daarom zou uitlachen.

Snikkend van herkenning had ik het stappenplan uit mijn hoofd geleerd

‘Dat boek helpt toch niet echt, Roos?’ vroegen de weinige vrienden die ik in vertrouwen had genomen. Ik durfde het niet toe te geven, maar de waarheid was: het hielp wel degelijk. Ik had snikkend van herkenning zitten lezen in ‘Healing the Shame that Binds You’ en had het stappenplan uit ‘De kracht van kwetsbaarheid’ van Brené Brown uit mijn hoofd geleerd. Ik had het gevoel dat ik niet alleen was, ik leerde over de omstandigheden waarin schaamte gedijt en ik kreeg een oplossing aangereikt.

Kritiek

Inmiddels zwelt ook de kritiek op zelfhulpliteratuur gestaag aan. Het genre maakt egocentrisch, zelfs narcistisch, zo zeggen tegenstanders. Het moedigt een gevoel van niet-genoeg zijn aan, waardoor je altijd op zoek zult blijven naar degene die je had kunnen zijn in plaats van tevreden te zijn met wie je nu bent. Bovendien gaat het uit van een basisniveau van ‘normaliteit’, terwijl dat niet bestaat - we zijn niet allemaal op dezelfde manier gebrekkig, en kunnen dat ook niet op dezelfde manier oplossen.

Waarom is er zoveel te doen over deze huis-, tuin- en keukenpsychologie? Waarschijnlijk omdat die overal zichtbaar is. Zelfhulpboeken staan niet alleen in de boekenkast bij je buurvrouw die nooit buiten komt, of naast de feministische strijdromans die je moeder op zolder bewaart; zelfhulpliteratuur wordt tegenwoordig massaal gekocht. Het is salonfähig geworden. Journalistiek platform De Correspondent heeft een ‘correspondent zelfverbetering’, natuur- en duurzaamheidsblog ‘De Groene Meisjes’ heeft een serie waarin zelfhulpboeken worden gerecenseerd, en er bestaan verschillende zelfhulppodcasts waarvan ‘The Self Help Hipster Podcast’ een van de bekendste is.

Een man wilde me naar een oorlogsgebied sturen om mijn geest te verruimen

Op een van de stukken in mijn columnreeks verscheen een reactie van een anonieme man. Hij zou me naar een oorlogsgebied willen sturen, omdat dat pas werkelijk mijn geest zou verruimen. Het hield me bezig, niet alleen door de wreedheid van zijn opmerking, maar ook om de opvatting die eraan ten grondslag lijkt te liggen: wie zelfhulpliteratuur leest (en erover schrijft) is niet bezig zijn geest te verruimen.

Bij schrijfster Niña Weijers las ik onlangs een soortgelijke gedachte, in een column over zelfhulpliteratuur. Zij ziet, net als ik, de voordelen van zelfhulp, maar schrijft ook: ‘Soms verlang ik ernaar, een basisniveau van normaal. Veel vaker, bijvoorbeeld wanneer ik niet op zelfhulpstukken googel, wil ik iets lezen wat mijn blik niet hopeloos op mijn kwetsbare ego doet richten. Iets wat me niet efficiënter en gestroomlijnder maakt maar weerbarstiger, strijdbaarder, kritischer dan ik was.’ Ook zij zegt dus dat zelfhulpliteratuur de geest niet kan verruimen, je niet kritisch kan maken.

Maar voor mij hoeven die boeken ook geen kritische blik op te wekken, ze dienen bij mij een ander doel: zelfhulpboeken zijn troost. En niets is ingewikkelder dan dat; het zijn teksten die je precies vertellen wat je wilt horen, precies op het moment dat jij het nodig hebt. Boven mijn schrijftafel heb ik daarom een quote uit ‘The Artist’s Way’ van Julia Cameron gehangen, handgeschreven: ‘We ontkennen dat we om iets goed te kunnen doen bereid moeten zijn het eerst slecht te doen.’ Het zijn schouderklopjes, aaien over je wang, een kus op je voorhoofd en een ‘alles komt goed’. En daar is helemaal niets mis mee. Sterker nog: dat is enorm waardevol, en kan precies het steuntje zijn dat je nodig had om vandaag je hoofd boven water te houden.

Geruststelling

Ik weet waar ik naar zoek in een zelfhulpboek: geruststelling. Zoals ik dat kan vinden als ik een vriendin bel, of als mijn vriend me vasthoudt, zo vind ik veiligheid in de goede raad en de stappenplannen en tips. Brown schrijft in ‘De kracht van kwetsbaarheid’: ‘Zelfcompassie is ook ontzettend belangrijk, maar omdat schaamte een sociaal gebeuren is - iets wat tussen mensen ontstaat - herstelt het ook het beste tussen mensen. Een sociale wond heeft een sociale balsem nodig, en empathie is die balsem.’ Dus wissel ik mijn zelfcompassie (die ik oefen met positieve affirmaties uit ‘The Artist’s Way’) af met sociaal contact met geliefden.

© Esther Aarts

Afgelopen zomer gaf de Deense psycholoog Svend Brinkmann in deze krant een interview over zijn kritische boek ‘Standvastig’ dat hij over zelfhulpliteratuur had geschreven. Het is een sterk, maar in zekere zin neerslachtig makend interview over de slechte invloed van zelfhulpboeken. Maakt het lezen van zelfhulpliteratuur ons narcistisch, zoals Brinkmann beweert?

Door te lezen in zelf­hulp­li­te­ra­tuur werd mijn wereld juist groter

Ik kan alleen maar voor mezelf spreken. Voor ik begon met het lezen van zelfhulpboeken was ik geobsedeerd door mijn gedachten, handelingen, gesprekken, ik was altijd bezig met commentaar leveren op mezelf. Ik censureerde mijn emoties en opmerkingen, bekeek en beoordeelde ze voordat ze naar buiten mochten, of liet ze helemaal niet naar buiten. Ik durfde niets meer mooi te vinden. Ik schaamde me om mijn huis te verlaten, en ik schaamde me thuis, als niemand me kon zien. Die obsessie met mezelf had me geïsoleerd. Door te lezen in zelfhulpliteratuur werd mijn wereld juist groter, in tegenstelling tot wat Brinkmann in het interview zegt.

Wat was begonnen als troost, de ontdekking dat anderen zich net zo voelden als ik, ontwikkelde zich tot een project. Ik begon het lezen van zelfhulpboeken te zien als een onderzoek waar ik over kon schrijven, waar ik iets van kon maken. Ik schreef onder andere een serie zelfhulpgedichten die verwezen naar de boeken die ik las. Toen ik later de columns voor Trouw over de boeken ging schrijven, ontdekte ik dat de zelfhulpliteratuur wel degelijk iets voor me betekend had.

Brinkmann maakt ook een punt waarop ik hem gelijk moet geven. Je kunt niet overleven door je op jezelf te blijven richten, want betekenis vind je niet in jezelf. Hij zegt: ‘Betekenis vinden we […] in onze relaties met anderen en de gemeenschap waartoe we behoren.’ Zelfhulpliteratuur is troost die je niet bij een mens - een ouder, een geliefde, een vriend - kunt of wilt vinden, omdat menselijk contact op dat moment moeite kost. Toegeven dat je zelfhulpliteratuur leest, en daar waarde aan toekent, kan een gesprek openen. Daar is ook moed voor nodig. Na mijn eerste column ontving ik een berichtje van mijn vader, die zei dat hij veel van zichzelf in mij herkende. Het betekent niet per se dat je je van de wereld afsluit als je je op jezelf richt.

Natuurlijk zijn er ook mensen die zich voor de gek gehouden voelen. Dat zijn de mensen die met te veel of te weinig verwachtingen gingen lezen. Het pas verschenen boek ‘De succesillusie’ van Richard Engelfriet speelt daar goed op in. De schrijver kaart manieren aan waarop je als lezer en consument in het ootje wordt genomen door trainers, goeroes en consultants. Hij geeft zeven manieren om hier vanaf te komen (grapje, natuurlijk).

Het lezen gaf me het laatste duwtje om weer naar buiten te gaan

Als je manieren zoekt om de schrijver van een zelfhulpboek te ontmaskeren, dan vind je die. Net zoals je aanwijzingen vindt voor een narcistische maatschappij en een slachtoffercultuur. Als je zoals ik op zoek bent naar troost of geruststelling, dan zul je die ook vinden in zelfhulpliteratuur. Het lezen van dit genre gaf me het laatste duwtje om weer naar buiten te gaan, en een beetje te gaan leven. Ik durfde tegen anderen te zeggen dat ik me schaamde, en ik durfde over die schaamte te schrijven, waardoor ze verdween.

Roos Vlogman (1992) studeerde in 2015 af aan ArtEZ Creative Writing in Arnhem. Ze schrijft gedichten en korte verhalen, onder meer voor De Titaan, DeFusie en Tzum. In 2016 won ze de finale van Write Now!

Beste zelfhulpboeken

De 5 beste zelfhulpboeken

1. Your Illustrated Guide to Being One With The Universe - Yumi Sakugawa (heel mooi geïllustreerd zelfhulpboek, leest als een gedicht)

2. The Artist’s Way - Julia Cameron (moedigt daadwerkelijk aan om actie te ondernemen)

3. De kracht van kwetsbaarheid - Brené Brown (geschreven vanuit een herkenbare verwondering: hoe kan je kwetsbaar opstellen nou leiden tot zelfverzekerdheid?)

4. Healing the Shame that Binds You - John Bradshaw (geeft duidelijke theorie en oplossing bij schaamte)

5. Geweldloze communicatie - Marshall Rosenberg (zorgt ervoor dat het je opeens opvalt hoe vaak je iets negatief formuleert zonder dat dat nodig is)

De 5 slechtste zelfhulpboeken 

1. De wet van aantrekking - Esther en Jerry Hicks (de auteurs van het boek zijn niet de echte auteurs, maar krijgen alle kennis doorgespeeld van een bovenaards wezen)

2. The Secret - Rhonda Byrne (gelooft dat als je iets hard genoeg wenst, het vanzelf uitkomt)

3. Awaken the Giant Within - Tony Robbins (gaat ervan uit dat alles maakbaar is, en niets met omstandigheden te maken heeft)

4. Godinnen in elke vrouw - Jean Shinoda Bolen (bespreekt de mens alleen in types, waardoor er een heel eenzijdig beeld ontstaat)

5. The 4-Hour Workweek - Timothy Ferriss (richt zich alleen op het zo snel en gemakkelijk mogelijk verdienen van geld, weinig diepgang)

Deel dit artikel

Snikkend van herkenning had ik het stappenplan uit mijn hoofd geleerd

Een man wilde me naar een oorlogsgebied sturen om mijn geest te verruimen

Door te lezen in zelf­hulp­li­te­ra­tuur werd mijn wereld juist groter

Het lezen gaf me het laatste duwtje om weer naar buiten te gaan