Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wie in het hart van Herman Wiekenkamp (1944-2018) zat, zat er voorgoed

Samenleving

Dana Ploeger

Herman Wiekenkamp bij de Vrije Ruimte, de democratische school waar hij geschiedenisles gaf. © Stefan Heijdendael
Naschrift

De voordeur van Herman Wiekenkamp deed hij nooit op slot. Hij vond het naar om opgesloten te zitten, hij had zich als kind te veel gekooid gevoeld. 

En mocht er ooit iemand bij hem inbreken, dan zou hij direct een gesprek aanknopen over hoe de goede man toch op het verkeerde pad terecht was gekomen. Bij Herman ging het om connecties maken met mensen. Als je in zijn hart zat, zat je er voorgoed in. Hij oordeelde nooit en leefde zijn leven op zijn geheel eigen wijze.

Lees verder na de advertentie
Als je in zijn hart zat, zat je er voorgoed in

Herman Wiekenkamp werd geboren op 19 juni 1944 in Den Haag. Hij was nog maar een baby toen zijn wieg stond te schudden tijdens het bombardement op het Bezuidenhout. Het gezin vluchtte via Schiedam naar de Zuid-Hollandse eilanden. Na de oorlog kreeg hij twee zussen: Marja en Els. Zijn zachtaardige moeder Nel Polak was dol op haar zoon, Herman vertrouwde haar veel toe. Vader Wijnand werkte bij de rijkspolitie en was best streng voor zijn zoon. Ze hadden een moeizame relatie, mede veroorzaakt doordat zijn vader hem besmette met tuberculose. Wijnand voelde zich nadien erg schuldig.

Herman was drie jaar toen hij werd opgenomen in het sanatorium van het Juliana Kinderziekenhuis. Hij zou er tot zijn zesde blijven. Die jaren tekenden hem, hij voelde zich gevangen en getemd. Een foto uit 1950 betekende veel voor hem, waarop hij de kaarsjes van de kerstboom voor het eerst thuis aanstak. Op zijn negende moest hij weer het ziekenhuis in, nu voor een zware operatie waarbij een deel van zijn long werd verwijderd; een enorm litteken op zijn rug bleef hem er altijd aan herinneren.

 De tekst gaat verder onder de afbeelding.

Kerst 1950, eindelijk thuis na drie jaar in het sanatorium. © Dana Ploeger

Eigenwijs

Hierdoor moest Herman het altijd rustig aan doen. Om in elk geval in zijn hoofd vrijheid te creëren, ging hij lezen. Stapels boeken. Hij werd een eigenwijs mannetje dat het vaak beter wist - hij verbeterde gerust zijn eigen onderwijzer. Hoewel Herman dolgraag uit de band wilde springen, gedroeg hij zich in de puberteit voorbeeldig. Hij doorliep het lyceum, was altijd keurig gekapt en strak in pak, zoals zijn vader wenste.

Dat tekende Herman: altijd kijkend naar de mens en niet alleen naar het getergde deel

Zijn extreme drang naar vrijheid bleef, dus op het moment dat hij naar de kweekschool ging en zijn eigen leven kon leiden, trok hij zijn pak uit en liet een baard groeien. Die zou hij nooit meer afscheren. Al snel kreeg hij een aanstelling op de Meester Schabergschool in de Haagse binnenstad - hij bleef er 48 jaar werken. Hier voelde hij zich thuis. Herman had prikkels nodig en de uitdagingen daar deden hem opbloeien. Toen er een ontevreden vader met een honkbalknuppel binnenkwam, stapte Herman als eerste op hem af en ging een gesprek aan. Dat tekende Herman: altijd kijkend naar de mens en niet alleen naar het getergde deel. Hij luisterde oordeelvrij, was niet corrigerend, maar meelevend en invoelend.

Als een leerling druk was, legde mees Herman een van zijn grote handen op de schouder. Kinderen werden er meteen rustig van. Hij duwde menig straatschoffie de goede kant op. 'Ik durf te beweren dat ik zonder Herman hier nu niet was geweest, op deze plek, en dat ik, dankzij zijn steun en aandacht tijdens mijn lagereschooltijd, de persoon ben geworden die ik nu ben, ondanks de moeilijke periode waar ik toen doorheen ging', schreef een oud-leerling na zijn dood vanuit Sydney.

Bijzondere vrouw

Herman zei altijd dat hij een bijzondere vrouw wilde, en die kreeg hij. Hij was 22 toen hij Louise Roos (Lous) ontmoette, de twee hippies herkenden in elkaar het vrije leven. Als echte bon vivants trokken ze tijdens de schoolvakanties door Europa in hun oude deux-chevaux. In 1974 werd hun zoon Mark geboren en vier jaar later kwam Vincent. Kort daarna stortte hun prille geluk in. Lous ontwikkelde door een jeugdtrauma een meervoudigepersoonlijkheidsstoornis. De harmonie verdween, haar lach verstomde. Ze was jarenlang niet in staat om voor haar kinderen te zorgen.

Herman moest zowel vader als moeder zijn. Hij probeerde alle ballen in de lucht te houden; zijn werk, zijn zoons, het huishouden. Hij kreeg een flinke burn-out. In het rommelige huis met negen kamers verliep het gezinsleven uiterst moeizaam. Hun zoons moesten veel zelf oplossen. Lichtpuntjes waren de wekelijkse afleveringen van 'Cheers', die ze altijd gezamenlijk keken.

Als vader was Herman vooral een vriend. Hij was warm, liefdevol en liet zijn zoons erg vrij; alles kon. Met Mark reisde hij door heel Europa voor zijn tiende verjaardag in zijn donkerrode, gedeukte Lada. Het lukte Herman nog vijftien jaar om de boel bij elkaar te houden, maar daarna werd Lous definitief opgenomen en zou nooit meer thuis wonen. Herman bleef altijd vol liefde over haar praten: "Ze was een mooie vrouw met scherpe humor en we dachten over veel zaken hetzelfde. Het is jammer dat het anders gelopen is." Later had Herman wel vriendinnen, maar hij bleef met Lous verbonden. Elke week zocht hij haar op.

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

Herman barbecuend met zijn twee zoons Mark en Vincent. © Dana Ploeger

Vanaf het moment dat Mark en Vincent de deur uit waren, werd zijn huis een verzamelplek van boeken, strips en kranten - met een dikke laag stof. Op de wc, de trap, in de meterkast; overal lagen boeken. Herman bezat een enorme schat aan kennis. Zijn grootste liefde was geschiedenis, speciaal die van zijn geboortestad. Het kwam geregeld voor dat hij wandelend door de stad in een mum van tijd toeristen aan zich had kleven, die luisterden naar zijn verhalen. Als Herman aanging, was hij niet te stoppen.

Het kwam geregeld voor dat hij wandelend door de stad toeristen aan zich had kleven, die luisterden naar zijn verhalen

Op aanraden van zijn zoon Vincent deed Herman in 1987 mee aan het tv-programma 'Per Seconde Wijzer'. Hij was de enige kandidaat die alle vragen in alle afleveringen goed beantwoordde en zo de prijzenpot van 4300 gulden won. Bij de Vara waren ze zo onder de indruk, dat ze hem vroegen vragenbedenker te worden. Hij werkte tot aan zijn overlijden mee aan 'Per Seconde Wijzer' en '2 voor 12'.

Behalve les op de Meester Schabergschool gaf Herman de laatste tien jaar ook geschiedenisles op De Vrije Ruimte in Den Haag, een democratische school. Iedere maandagmiddag vertelde hij daar verhalen. Het laatste waar hij mee bezig was, was de film 'Floris'. Hij bekeek die samen met de leerlingen en vertelde hoe het er in die tijd aan toeging. Beroemd waren zijn quizzen, in de stijl van '2 voor 12'. Leerlingen konden er een patatje joppie mee winnen.

Na zijn pensioen stopte Herman niet met lesgeven, hij wilde iets blijven betekenen. Hij ging wel meer reizen en genoot van zijn vier kleinkinderen. De laatste jaren speelde zijn gezondheid hem parten. Hij kreeg een acute alvleesklierontsteking, die hem bijna fataal werd. Hij hield er diabetes aan over en ging voor het eerst sporten. Tot die tijd was voor Herman een lidmaatschap van een sportclub genoeg activiteit; zo was hij jarenlang lid van korfbalclub Achilles zonder ooit een bal aan te raken. Maar nu ging hij fitnessen. Dat hield hij vol, vooral omdat hij dan kon praten en discussiëren met de personal trainer. Ook paste hij zijn bourgondische levensstijl iets aan, al bleef hij het liefst cola drinken en appeltaart eten. Hij at al jaren niet meer thuis, hij ontbeet buiten de deur en dineerde bij vrienden of familie. En elke week dronk hij koffie bij zijn tante Nel.

Over ziekte of de dood praatte hij nooit, wel was hij bang dat zijn geest hem ooit in de steek zou laten, dat was zijn grootste nachtmerrie. Maar het liep anders. Die woensdag zou hij gewoon op school lesgeven. Ze misten hem die ochtend. Zijn jongste zoon ging bij hem kijken, als altijd was zijn deur niet op slot. Herman was gestorven aan een hartstilstand.

Herman Wiekenkamp werd geboren op 19 juni 1944 in Den Haag en overleed op 28 maart 2018 in Den Haag.

In de rubriek Naschrift beschrijft Trouw het leven van onlangs overleden bekende en minder bekende mensen. Een tip voor Naschrift? Mail naar naschrift@trouw.nl. Of per post naar Trouw/Naschrift, postbus 859, 1000 AW Amsterdam


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Als je in zijn hart zat, zat je er voorgoed in

Dat tekende Herman: altijd kijkend naar de mens en niet alleen naar het getergde deel

Het kwam geregeld voor dat hij wandelend door de stad toeristen aan zich had kleven, die luisterden naar zijn verhalen