Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wat weten we over het depressieve brein?

Samenleving

Dirk Waterval

Depressies of angsten kunnen individuele oorzaken hebben. © Louman & Friso
Antidepressiva

Antidepressiva zetten volgens hoogleraar Peter Gøtzsche weinig zoden aan de dijk. Tijd voor groot onderzoek.

Nederland slikt massaal antidepressiva, maar de vraag is hoeveel zin dat heeft voor wie van zijn depressie of angststoornis af wil. Niet veel, zei Dick Bijl zaterdag in Trouw, in lijn met de Deense hoogleraar Peter Gøtzsche. Dat pillen lijken te werken, is volgens hen vooral een placebo-effect. Dat roept de vraag op hoeveel we eigenlijk weten van het depressieve brein.

Nog niet heel veel, zegt hoogleraar cognitieve neuropsychiatrie André Aleman van de Rijksuniversiteit Groningen. "De werking van de huidige pillen verschilt erg van persoon tot persoon. Bij sommigen hebben ze veel effect en bij anderen weinig, maar waar 'm dat in zit, blijft onduidelijk."

De berichtgeving van zaterdag dat slechts 2 procent van de patiënten baat heeft bij de nu voorgeschreven antidepressiva riep nogal wat discussie op. Veel artsen onderschrijven dat de medicijnen te snel worden voorgeschreven, maar willen ze niet helemaal in de ban doen. Volgens hoogleraar psychiatrie Damiaan Denys zouden honderdduizenden mensen in een instelling opgesloten moeten worden wanneer de medicijnen helemaal afgeschaft worden.

Lees verder na de advertentie
De werking van de huidige pillen verschilt erg van persoon tot persoon. Bij sommigen hebben ze veel effect en bij anderen weinig

André Aleman, hoogleraar cognitieve neuropsychiatrie

De heilzame werking

Het moderne antidepressivum is erop gericht de beschikbaarheid van serotonine te verhogen in de hersenen. Vanaf de jaren vijftig waren andere medicijnen in zwang, zogeheten TAC's en MAO-remmers, die veel bijwerkingen hadden. In de jaren tachtig bleek dat deze traditionele middelen hun werking vooral aan serotonine te danken hadden, en vanaf toen richtten farmaceuten zich op een nieuwe generatie met vooral die ene stof. Daaraan is sinds die tijd niet veel veranderd.

Serotonine zou de communicatie tussen verschillende neuronen moeten bevorderen. "Maar neurowetenschappers houden ook rekening met andere mechanismen", zegt Aleman. "Zo zijn er ook aanwijzingen dat de stofjes louter zenuwcellen herstéllen, in plaats van zich op de communicatie te richten."

En wie zegt dat de heilzame werking van de pillen niet in andere stoffen zit die niks met serotonine te maken hebben? "Daar kun je bijna niet achter komen. Elk merk heeft wel een andere ingrediëntenlijst, en de weging van die ingrediënten is heel moeilijk precies te achterhalen. Het brein is daar te ingewikkeld voor."

Elk merk heeft wel een andere in­gre­diën­ten­lijst, en de weging van die ingrediënten is heel moeilijk precies te achterhalen

André Aleman, hoogleraar cognitieve neuropsychiatrie

© thinkstock

Pillenaanbod

Er is maar één oplossing, zegt Aleman: een echt groot onderzoek starten. "Dus niet wat de farmaceutische industrie tot op heden doet: zich voornamelijk op het eigen middel richten om dat aan de man te kunnen brengen. Nee, neem minstens tweeduizend proefpersonen, geef die verschillende varianten van het huidige pillenaanbod en meet vervolgens door wat er precies in de hersenen gebeurt."

Dat laatste kan met een zogeheten PET-scan. "Iets wat al wel gebeurt, maar alleen op heel kleine schaal. Geen wonder, het kost meer dan 1000 euro per persoon." De oproep van Peter Gøtzsche dat de overheid moet bijspringen met onderzoeksgeld, onderschrijft Aleman dus van harte.

Dat serotonine niet per se de heilige graal is, bewijst ook de effectiviteit van bijvoorbeeld magnetische hersenstimulatie, zegt Aleman. "Dat grijpt aan op dopamine, een heel ander stofje. En de werking blijkt ongeveer even groot als die van antidepressiva in pilvorm."

Een PET-scan gebeurt al wel, maar alleen op heel kleine schaal. Geen wonder, het kost meer dan 1000 euro per persoon

André Aleman, hoogleraar cognitieve neuropsychiatrie

Zelf ziet Aleman nog het meest in het achterhalen van individuele oorzaken van depressies of angsten. Bijvoorbeeld door mensen tien keer per dag te laten opschrijven hoe ze zich voelen en wat er vlak daarvoor gebeurde. "Dat heeft uiteindelijk meer zin dan proberen een pil te ontwikkelen die voor iedereen zou moeten werken."

Bij mensen met zware depressies is het wel verstandig eerst medicijnen voor te schrijven, voegt Aleman daaraan toe. "Anders zijn ze niet eens in staat om zo vaak vragen over hun eigen gemoedstoestand te beantwoorden."

Deel dit artikel

De werking van de huidige pillen verschilt erg van persoon tot persoon. Bij sommigen hebben ze veel effect en bij anderen weinig

André Aleman, hoogleraar cognitieve neuropsychiatrie

Elk merk heeft wel een andere in­gre­diën­ten­lijst, en de weging van die ingrediënten is heel moeilijk precies te achterhalen

André Aleman, hoogleraar cognitieve neuropsychiatrie

Een PET-scan gebeurt al wel, maar alleen op heel kleine schaal. Geen wonder, het kost meer dan 1000 euro per persoon

André Aleman, hoogleraar cognitieve neuropsychiatrie