Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wat moet er anders na de ontboezemingen via #MeToo?

Samenleving

Rianne Oosterom

© Nanne Meulendijks

Vijf tips waar u morgen mee kunt beginnen.

#Praatdoor

Lees verder na de advertentie

Over het donkere steegje, de vriend die dronken voerde, de hitsige mailtjes van een collega, de grijpgrage handen in trein of kroeg. Praat door over alle vormen van intimidatie, misbruik en seksisme die onder de hashtag #MeToo de wereld in tuimelen, “want het is belangrijk dat wie dit overkomt, weet dat hij of zij niet de enige is”, zegt Renée Römkens, bijzonder hoogleraar gendergerelateerd geweld aan de Universiteit van Amsterdam.

Maar laten we niet doen alsof dit nieuw is, voegt zij eraan toe. “Het dringt nu eindelijk tot iedereen door dat het heel veel voorkomt.” Daarom is doorpraten zo belangrijk, volgens haar. Over de betekenis van alle ontboezemingen. “Om te kijken hoe we dit kunnen voorkomen.”

Aan vrouwen wordt gevraagd waarom ze zich niet aan de situatie onttrokken.

Renée Römkens, bijzonder hoogleraar gendergerelateerd geweld

In het constructieve #MeToo-gesprek – aan de keukentafel, bij de koffieautomaat – is een aantal dingen belangrijk, zegt Römkens, die ook directeur is van het kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis Atria. Als eerste: reageer op de slachtofferverhalen van mannen hetzelfde als op die van vrouwen.

Römkens: “Jelle Brandt Corstius krijgt overwegend positieve reacties op het verhaal dat hij gisteren deed in Trouw, voor zover ik kon zien. Verhalen van vrouwen zijn vaker met vraagtekens omgeven. Aan hen wordt gevraagd waarom ze zich niet aan de situatie onttrokken. Die verschillende reacties tonen dat we met een dubbele seksuele moraal zitten.”

Een tweede voorwaarde voor een goed gesprek is het achterwege laten van de beschuldigende vinger. “Je kunt gedrag afkeuren, maar degenen die dit gedrag aan de dag leggen, moeten zich in het debat kunnen mengen. Als het gaat over het boetekleed dat zij moeten aantrekken, sla je de discussie dood. We moeten primair de verantwoordelijkheid voor verandering nemen en niet alleen in een schulddebat terechtkomen.”

Ban daarnaast het korterokjesargument uit de discussie: vrouwen vragen er nooit om, vult Willy van Berlo van Rutgers, het kenniscentrum over seksualiteit, aan.

Veel mannen zijn stilzwijgend deel van het probleem, terwijl ze ook deel van de oplossing kunnen worden

Jens van Tricht

#Corrigeer

Komt een boot vol vrouwen langs varen. Een vriendengroep zit op een terras aan de kade. De vrouwen zwaaien en joelen. Een van de mannen zet in: “Daar moet een piemel in.” Zijn vrienden zingen mee. Niet allemaal van harte, maar niemand zegt iets. Want die vrouwen vroegen er toch zelf om?

In zo’n situatie moet je maar net lef hebben om er iets van te zeggen, weet Jens van Tricht, directeur van Emancipator, een organisatie ‘voor mannen en emancipatie’. Hij moet in dit verband denken aan een uitspraak van Martin Luther King. “Uiteindelijk herinneren we ons niet de woorden van onze vijanden, maar het zwijgen van onze vrienden.”

Van Tricht: “Veel mannen zijn stilzwijgend deel van het probleem, terwijl ze ook deel van de oplossing kunnen worden.” Ze zijn getuige van seksisme en intimidatie, soms zelfs van seksueel geweld, maar doen niet altijd iets. “Het wordt als mannelijk gezien om vrouwen te seksualiseren en vernederen. Dat verander je helaas niet zomaar.”

Toch iets zeggen van kleedkamerpraat of seksuele intimidatie tijdens het uitgaan, is in veel vriendengroepen taboe. Van Tricht is het wel gaan doen. “Maar dat betekent dat ik soms gemeden word. Je wordt al gauw gezien als spelbederver.”

Hij heeft geleerd dat het soms werkt om de situatie met een grapje om te keren. Of juist heel duidelijk te zeggen dat iets niet kan.

“We hebben een lange weg te gaan. Dit is moeilijker dan stoppen met roken. Maar je kunt het in stapjes doen. Als het in de kantine niet veilig genoeg voelt om er iets van te zeggen, neem dan een van je vrienden apart om te zeggen: ‘Ik vond dat eigenlijk niet kunnen’. En de volgende keer zeg je er samen wat van, dan sta je sterker. Niets doen is gewoon geen optie meer nu.”

Ik denk dat je niet zo gauw overgaat tot grens­over­schrij­ding bij iemand die je beschouwt als gelijk aan jou

Ellen Laan, seksuoloog

#Weesgelijk

Machtsmisbruik in Hollywood leidde tot de golf onthullingen via #MeToo. Is het toeval dat er vooral veel verhalen naar buiten komen van incidenten waarbij sprake was van een machtsverhouding tussen dader en slachtoffer?

“Ik denk dat je niet zo gauw overgaat tot grensoverschrijding bij iemand die je beschouwt als gelijk aan jou”, zegt Ellen Laan, hoogleraar seksuologie bij het AMC. “Neem een verkrachting in een oorlogssituatie. Mensen kunnen dat alleen doen als ze hun slachtoffer ontmenselijken. Het is de ultieme vorm van: jij bent anders dan ik.”

Hoe groter we de afstand achten tussen onszelf en de ander, hoe groter de kans dat we de rechten van de ander niet respecteren, denkt Laan. “Je kunt dit toepassen op hoe wij jongens en meisjes benaderen. Als we allemaal benadrukken wat de overeenkomsten zijn tussen de seksen in plaats van de verschillen, helpt dat misschien.”

Ook als je aan het begin ja hebt gezegd, mag je later nee zeggen

Willy van Berlo

#Weesduidelijk

Een tienermeisje voelt hoe haar buurjongen – tijdens een zoenpartij die zij initieerde – zijn hand in haar broek steekt. Ze schrikt. Ze wil dit niet. Maar ze durft er niets van te zeggen. Want: vindt hij haar dan nog wel leuk? Zij lokte dit toch uit?

“Ook als je aan het begin ja hebt gezegd, mag je later nee zeggen”, zegt Willy van Berlo, programmacoördinator bij Rutgers. 

“Zeker van jonge jongens kun je niet verwachten dat ze alles even goed aanvoelen. Soms moeten meisjes gewoon duidelijk zijn. We willen niet dat seks bepaald wordt door grensoverschrijding. Het is deel van de seksuele vorming dat iedereen leert duidelijk te zijn, maar dat is best lastig.”

De verwarring over wie er nu voor wat verantwoordelijk is, kent Ellen Laan uit haar spreekkamer. “Vaak lijkt het alsof mensen denken: ‘Als ik van jou opgewonden word, dan moet jij daar iets mee doen’. Veel vrouwen lijken deze opvatting ook te hebben geinternaliseerd, vinden het moeilijk nee te zeggen in seks waar ze geen zin in hebben als de partner opgewonden is.”

Duidelijk communiceren over wat je wel en niet wil, gaat niet vanzelf, weet Van Berlo. Daarin mag je fouten maken. Moet je assertiviteit trainen. Als je dat moeilijk vindt, bestaan er weerbaarheidscursussen. “In de klas moet dit een normaler onderwerp zijn om te bespreken. Voorlichting gaat nog te vaak over de technische kant van seks.”

Basisscholen zijn sinds 2012 verplicht om aandacht te besteden aan seksualiteit en seksuele diversiteit, maar over hoe dat moet zegt de overheid niets. Uit een onderzoek van het ministerie van onderwijs bleek vorig jaar dat niet elke school haar leerlingen onderwijst in weerbaarheid en respectvolle omgang met seksualiteit.

Doodsangst leidt bij vrouwen tot een vochtige vagina. Dat is geen seksuele respons, dus geen bewijs voor instemming.

Ellen Laan, seksuoloog

#Leesjein

Soms heeft seksueel misbruik en ons oordeel daarover te maken met gebrek aan kennis over hoe seks werkt en over hoe mensen reageren in bedreigende situaties, zegt seksuoloog Ellen Laan. “Een genitale respons in een bedreigende situatie betekent geen toestemming voor seks. Doodsangst leidt bij mannen tot een erectie en bij vrouwen tot een gezwollen genitaal en vochtige vagina. Dat is geen seksuele respons, dus geen bewijs voor instemming.”

Daarnaast kunnen mensen zich, net als dieren, in zeer bedreigende situaties verlamd voelen, als vluchten of vechten niet kan. Denk aan het konijn in je koplampen dat bewegingsloos blijft staan. Dit heet ‘tonische immobiliteit’, weet Laan. Uit een pas verschenen Noorse studie onder 300 slachtoffers van verkrachting bleek dat 70 procent van hen deze verlammingsreactie had ervaren. In tegenstelling tot wat de meeste mensen denken, is actief verzet tijdens seksueel misbruik dus niet de ‘normale’ reactie.

Wat moet er volgens u veranderen na #MeToo? Gaat u zelf iets anders doen? Laat hieronder uw reactie achter met uw idee, of deel deze met ons via Twitter of Facebook

Lees ook: 

- Jelle Brandt Corstius: 'Ik ook. Maar ik kan het niet vertellen.'

- Voor een veilige omgeving is veel meer nodig dan een hashtag

- Lees meer in het dossier over #MeToo

Deel dit artikel

Aan vrouwen wordt gevraagd waarom ze zich niet aan de situatie onttrokken.

Renée Römkens, bijzonder hoogleraar gendergerelateerd geweld

Veel mannen zijn stilzwijgend deel van het probleem, terwijl ze ook deel van de oplossing kunnen worden

Jens van Tricht

Ik denk dat je niet zo gauw overgaat tot grens­over­schrij­ding bij iemand die je beschouwt als gelijk aan jou

Ellen Laan, seksuoloog

Ook als je aan het begin ja hebt gezegd, mag je later nee zeggen

Willy van Berlo

Doodsangst leidt bij vrouwen tot een vochtige vagina. Dat is geen seksuele respons, dus geen bewijs voor instemming.

Ellen Laan, seksuoloog