Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Waarom zijn Poolse jongeren zo ongelukkig en vaak depressief?

Samenleving

Ekke Overbeek

Twee Poolse jongeren in een tram in Warschau. © Hollandse Hoogte / Zuma Press

Een kwart van de Poolse jongeren kampt met depressies. Hoeveel er een einde aan hun leven maken, is niet exact bekend.

Bartos is zeventien en de zachtaardigheid zelve. Hij spreekt op verlegen toon, mompelend bijna en zijn gezicht gaat deels schuil achter lang, sluik haar. Vorig jaar sneed hij zijn polsen door. Niet diep genoeg om dood te gaan, maar wel genoeg om de aandacht van zijn ouders te trekken. "Ik droeg een doek om mijn arm om het te verbergen, maar die was ik op een gegeven moment vergeten."

Lees verder na de advertentie

Hij voelde zich eenzaam op school en las over mensen die met zelfverwonding 'iets in zichzelf overwonnen'. "Je reageert af, niet op anderen, maar op jezelf." Zijn ouders wilden hem niet naar een andere school sturen. "Ik ontdekte dat ik het snijden ook kon gebruiken om mijn ouders te overtuigen. Dus deed ik het weer". Met succes.

Poolse ouders hebben het te druk om met hun kinderen te praten

Achteraf vindt hij het 'een beetje lullig'. Daarom wil hij niet met zijn echte naam in de krant. Op zijn nieuwe school heeft hij vrienden. De stress valt wel mee. Materieel komt hij niks te kort. Een zeven of een acht geeft hij zijn leven nu. "Een jaar geleden zou ik drie of vier hebben gezegd. Dat was een vreselijke tijd."

Niet gelukkig

De ladder van één tot tien is de basis van het internationale HBSC-onderzoek naar het geluk van schoolgaande kinderen. In september waren er nieuwe cijfers voor Nederland. 'Nederlandse kinderen het gelukkigst', juichten de media, want de resultaten bevestigden wat de Wereldgezondheidsorganisatie van de VN en Unicef al vaker constateerden: Nederlandse kinderen behoren tot de gelukkigste ter wereld.

Poolse en Roemeense kinderen daarentegen zijn de stakkers van Europa, als je de HBSC-uitslagen mag geloven. Dat mag, legt Joanna Mazur uit, als je ze maar relativeert. Ze is verantwoordelijk voor het Poolse deel van het onderzoek. "De verschillen tussen landen zijn erg klein", zegt ze. 85 procent van de Poolse kinderen geeft zichzelf een zes of hoger, met een gemiddelde rond de zeven, en telt als 'gelukkig'. Het onderzoek vertelt echter niet waarom een kind zichzelf een bepaald cijfer geeft. Mazur: "Het is heel moeilijk de resultaten te interpreteren in categorieën van geluk."

Eén onderzoek schetste jonge Polen vorig jaar als 'redelijk gelukkig', maar een rapport van de Poolse Jeugdombudsman noemt kinderen rond hun dertiende 'oververmoeid en ongelukkig'. Een van de oorzaken is het schoolsysteem: overladen, hiërarchisch en gericht op rivaliteit. Bartos' problemen begonnen bijvoorbeeld toen hij net een paar punten tekortkwam voor de school van zijn keuze.

Roza Wieczorkiewicz heeft minder last van de ratrace sinds ze op een middelbare beroepsschool buiten Warschau zit. Daar leert ze wat ze wil leren: paarden fokken. In Warschau werd ze overladen met huiswerk, vertelt de 17-jarige. "Op de lagere school had ik zes à zeven uur per dag les, plus nog drie à vier uur huiswerk. Op het gymnasium (de eerste drie jaar middelbare school) zat ik acht uur op school, en een of twee uur aan mijn huiswerk." Tien uur per dag leren dus.

Ze stapte over naar een privéschool met hooguit dertien leerlingen per klas. "Daar kon de leraar individueel aandacht aan je besteden." Maar uiteindelijk koos ze voor een beroepsopleiding. De toekomst is onzeker:"Het is moeilijk een stabiele baan te krijgen in dit vak". Ze is niettemin redelijk gelukkig - een zeven - zeker in vergelijking met leeftijdgenoten die ze met depressies ziet kampen. Volgens het Psychiatrisch-Neurologisch Instituut in Warschau lijdt een kwart van de jeugd aan depressie, of heeft depressieverschijnselen.

Somber beeld

Lucyna Kicinska bevestigt dit sombere beeld. Ze werkt er al jaren bij de kindertelefoon. Ouders hebben het te druk om met hun kinderen te praten en de kinderen zelf moeten aan de hooggespannen verwachtingen van hun ouders en omgeving voldoen. "Tien jaar geleden belden kinderen niet vaak met psychische problemen", vertelt ze. "Nu is dat thema nummer één: woede, depressie, auto-mutilatie, zelfmoordgedachten." Dat is een opmerkelijk verschil met Nederland. Daar praat de kindertelefoon vooral over pesten en seksualiteit en vallen 'emotionele problemen' in de categorie 'overig'.

Het aantal zelfmoorden onder Poolse jongeren stijgt. De cijfers over 2017 lopen uiteen: 730 pogingen, waarvan er 116 zijn gelukt volgens de politie. De stichting Kijk Ik Besta schat het aantal op 2000 pogingen waarvan vijfhonderd met dodelijke afloop. De stichting voert actie om ouders bewust te maken van het risico: één op de tien jongeren heeft suïcidale gedachten. Bij de kindertelefoon hebben ze er gemiddeld vijftien per dag aan de lijn.

Maar al die cijfers zijn het topje van de ijsberg weet Kicinska: "De WHO schat dat je elk geregistreerd geval met honderd of tweehonderd moet vermenigvuldigen. Voor Polen zal dat dichter bij de tweehonderd liggen." Zelfmoord is een taboe. Suïcidepogingen worden vaak niet herkend. Bovendien doen ouders veelal hun best om te voorkomen dat zelfmoord wordt geregistreerd. Zeker op het platteland, waar de invloed van de kerk groot is. "Veel ouders zijn bang dat hun kind niet in zoheten gewijde aarde wordt begraven."

De echte naam van Bartos is bekend bij de hoofdredactie.

Praten over denken aan zelfdoding helpt en is mogelijk via de landelijke hulplijn 113: www.113.nl of 0900-0113.

Lees ook:

Niet minder gelukkig maar wel erg druk met school

Vorige maand kwam uit het Health Behaviour in Schoolaged Children onderzoek dat Nederlandse kinderen gelukkig zijn, maar wel veel druk voelen vanuit school.

Deel dit artikel

Poolse ouders hebben het te druk om met hun kinderen te praten