Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Waarom vertoont mijn zoon ineens agressief gedrag?

Samenleving

Maaike Bezemer

© Fadi Nadrous
De opvoedvraag

Zoon van negen vertoont agressief gedrag. Waar komt dat vandaan?

Haar zoon is op school altijd heel wijs, schrijft een moeder. Hij belandt niet snel in ruzies en trekt zich op het eerste oog weinig aan van pesterijen of uitdagingen. De negenjarige reageert met humor en is zelfverzekerd. "Opmerkelijk is alleen dat hij de laatste tijd ineens witheet kan worden. Zo erg dat hij op de vuist is gegaan met een vriendje en de juf zelfs een schop heeft verkocht toen zij een fout grapje maakte over meisjes. Ze zijn er op school ook van geschrokken, want hij is juist altijd degene die op tijd een grens trekt of wegloopt."

Lees verder na de advertentie

Moeder denkt dat het een uiting is van onmacht, dat er verdriet achter zit. Maar hij deelt niet wat hem dwarszit. "Hij vindt toetsen heel spannend, maar gaat verder blij naar school." Vader wil vooral niet pamperen en vindt straf op z'n plaats, om het gedrag af te leren. Bovenal willen beide ouders voorkomen dat de jongen ongemerkt frustraties opbouwt.

Juist frus­tra­tie­agres­sie vraagt om een sensitieve en warme aanpak

Pedagoog Kees van Overveld

Frustratieagressie

Er moet iets gebeurd zijn, denkt opvoedkundige Tamar de Vos. "Want het is inderdaad opvallend dat hij normaal goed omgaat met zijn emoties en dat dat nu niet meer lukt. Juist met ouder worden, zou dat steeds beter moeten gaan." In de puberteit zetten kinderen zich weliswaar meer af, trekken ze zich meer aan van opmerkingen van leeftijdsgenoten, maar dat kan nu nog niet aan de hand zijn, meent De Vos.

Pedagoog Kees van Overveld heeft aan de Universiteit Utrecht promotieonderzoek gedaan naar agressie bij basisschoolleerlingen en dan vooral jongens. Peuters zijn wel vaker fysiek, zegt hij. "Voor hen is dat de makkelijke manier om zich te uiten. Maar op de basisschool gaat dat snel over." Is er wel een stijgende lijn in agressie, vanaf het vierde jaar, dan duidt dat op een gedragsprobleem. "Maar dat lijkt me hier niet het geval. Een kind houdt agressie niet negen jaar verborgen."

Van Overveld denkt dat deze jongen last heeft van frustratieagressie. "Iets in hem is getriggerd, waardoor hij opeens doet wat zijn gevoel hem ingeeft, zonder eerst na te denken."

Een kind dat altijd heel braaf is geweest, gaat niet opeens ander gedrag vertonen, zegt ook Toon Cillessen. De hoogleraar ontwikkelingspsychologie weet alles van sociaal (en anti-sociaal) gedrag. Hij kan zo een aantal oorzaken noemen van extreme emoties of agressief gedrag. Maar dat concludeert hij vooral uit onderzoeken die hij voor de Radboud Universiteit doet, onder grote groepen kinderen. "Ik ben geen opvoedkundige en ook geen klinisch psycholoog, bovendien is het op basis van beperkte info moeilijk conclusies trekken over één jongen."

Straffen heeft geen zin

Cillessen vindt dat deze moeder haar zoon al goed observeert door zaken als pesterijen en toetsangst te noemen. "Het kan van alles zijn. Misschien heeft hij moeite met lezen of vindt hij de leerstof in groep vijf veel moeilijker, misschien heeft hij pijn. Er kan ook iets in de thuissituatie aan de hand zijn. Allemaal hypothesen van de koude grond."

Hij raadt de ouders aan een schoolpsycholoog, of intern begeleider in te schakelen. "Dat is niet zo zwaar als het misschien klinkt. Een zorgteam is gespecialiseerd om met een kind in gesprek te gaan, om oorzaken te achterhalen. En ouders weten nu eenmaal niet wat er allemaal speelt in de klas, of op de gang. Ik noem het ook geen pamperen als je verstandig onderzoek doet naar een gedragsprobleem."

Opvoedkundige De Vos is het met vader eens dat schoppen en slaan niet kan en niet mag. Maar boos worden of straffen heeft volgens haar geen zin. Alles goedpraten evenmin. "De middenweg is dat je grenzen aangeeft en de jongen vervolgens helpt met praktische oplossingen: weglopen als hij heel erg boos wordt, even tot tien tellen, of er een volwassene bij roepen. Een positief punt om te benadrukken is dat het hem tot nu altijd lukte om slim en rustig te reageren."

Juist frustratieagressie vraagt om een sensitieve en warme aanpak, zegt gedragsdeskundige Van Overveld. "Zeg niet wat hij de ander allemaal aandoet door te slaan en schoppen. Dan gaat de aandacht niet naar zijn emotie, en dat kan opnieuw frustratie geven. Straks trekt hij zijn mond helemaal niet meer open. Blijf vragen hoe hij zich voelt. Waarom werd hij nou zo boos? Alert zijn op nieuwe signalen. En als het moeder en vader niet lukt, dan krijgen de juf of opa of oma hem misschien aan het praten. Het verdriet of de frustratie moet eruit."

Lastige pubers, dreinende tieners of krijsende kleuters? Elke week behandelt Trouw een opvoedvraag van lezers. Zelf een kwestie indienen? Mail naar opvoedvraag@trouw.nl.  Lees meer afleveringen van De Opvoedvraag in ons dossier. Bijvoorbeeld de vraag: Moet je een kind beschermen tegen een vriendje dat de dienst uitmaakt?

Deel dit artikel

Juist frus­tra­tie­agres­sie vraagt om een sensitieve en warme aanpak

Pedagoog Kees van Overveld