Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Waarom steeds minder meisjes de HPV-prik halen

Samenleving

Rianne Oosterom en Dirk Waterval

Een meisje krijgt een injectie tegen baarmoederhalskanker. © Archiefbeeld ANP

Het aantal meisjes dat zich laat inenten tegen baarmoederhalskanker daalt de afgelopen twee jaar hard. Minder dan de helft van de 14-jarige meisjes haalt nog een prik. Hoe komt dat?

De vanzelfsprekendheid van zwembandjes hebben vaccinaties niet meer, vooral niet de prik die jonge meisjes tegen baarmoederhalskanker (HPV) beschermt. Dat blijkt uit nieuwe vaccinatiecijfers die het RIVM vandaag naar buiten bracht. Waar de gehele vaccinatiegraad vorig jaar met 1 procent daalde, denderde de HPV-vaccinatie met 8 procent naar beneden, tot 45,5 procent.

Lees verder na de advertentie

Het is voor het tweede opeenvolgende jaar dat minder 14-jarige meisjes een prik halen – in 2015 lag het percentage nog op 61 procent. Ook daarvóór was er scepsis over de prik, maar dat deed het aantal meisjes dat zich liet inenten toen niet dalen. Dat is nu dus wel het geval.

De mythe over chronische vermoeidheid blijkt moeilijk recht te trekken. Dat is ook de reden dat wij aan de bel trekken

Hans van Vliet

Hans van Vliet, hoofd van het Rijksvaccinatieprogramma, zegt dat de meest logische oorzaak ‘alle aandacht voor chronische vermoeidheid is’. Dat begon volgens hem rond 2015, toen er in Denemarken veel reuring ontstond over een vermeend verband tussen chronische vermoeidheid en de HPV-vaccinatie. “Dat is rond 2015 overgewaaid naar Nederland”, aldus Van Vliet.

Als reactie op de reuring boog onder andere de Europese geneesmiddelenautoriteit (EMA) zich over het verband en constateerde dat daar géén bewijs voor is. Er werden twee grote wetenschappelijke onderzoeken gedaan, die datzelfde aantoonden. Van Vliet: “Maar toen was de mythe de wereld al in. Het blijkt moeilijk recht te trekken. Dat is ook de reden dat wij als RIVM vandaag aan de bel trekken.”

Ver-van-je-bed-show

Hoe kan het dat ouders speculaties wel geloven en geen belang hechten aan de wetenschap of de boodschap van het RIVM? Van Vliet: “Als je een ziekte helder voor ogen hebt, kijk je anders naar vaccineren dan als het een ver-van-je-bed-show is. Dat speelt bij het relatief zeldzame HPV een rol: ongeveer zeshonderd tot zevenhonderd vrouwen krijgen het op jaarbasis, van wie er tweehonderd overlijden.”

Wat zich ook wreekt, denkt Van Vliet, is dat de vaccinatie vrijblijvend wordt aangeboden aan jonge meisjes. “Je krijgt een folder en een uitnodiging. Als je niets laat horen, krijg je een herinnering. En dat is het dan. Je moet zelf naar zo’n groepsvaccinatie toekomen. We zouden mensen wel wat meer kunnen stimuleren.”

Op Facebook is het minder duidelijk wat een betrouwbare nieuwsbron is en wat niet

Luuk Lagerwerf

Dan zijn er nog alle horrorverhalen op sociale media over verscholen bijwerkingen. Volgens Van Vliet speelt dat een rol, 'maar om dat nou de schuld te geven...' Dat ziet communicatiedeskundige Luuk Lagerwerf van de Vrije Universiteit anders. Steeds meer mensen halen hun nieuwsvoorziening van Facebook, weet hij. “En daar is veel minder duidelijk wat een betrouwbare nieuwsbron is, en wat niet.”

Die daling in het aantal HPV-vaccinaties zette in 2015 in, terwijl sociale media al veel langer in zwang zijn. Maar: juist volwassenen zijn sites als Facebook wat later gaan omarmen dan hun kinderen. Tussen 2012 en 2014 steeg het aantal sociale media-gebruikers in de leeftijd van 25 tot 45 jaar van 77 naar 92 procent, laten cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek zien. Onder 45- tot 65-jarigen ging het gebruik zelfs van de helft naar drie op de vier. In deze leeftijdsgroepen zitten de ouders van nu. 

“Het probleem met Facebook”, vervolgt Lagerwerf, “is niet alleen dat de betrouwbaarheid van een nieuwssite minder duidelijk is.” Je hebt ook nog de zogeheten bubbel waar internetgebruikers in zitten. De site kijkt naar je interesses, en schotelt vervolgens precies datgene voor waar je al in geïnteresseerd bent. “Dus als iemand weleens leest over de vermeende gevaren van vaccineren, krijgt hij juist díe berichten nog meer op zijn bord.”

Wetenschappelijke misleiding 

Tegenwoordig is er voor elke mening en elk idee wel een ‘wetenschappelijke’ publicatie te vinden op internet, aldus Lagerwerf. Niet al dat onderzoek is even goed uitgevoerd of zelfs nep. Dat staaft het idee dat ‘wetenschap ook maar een mening is’, zegt Lagerwerf. “Als dan zowel je vrienden met publicaties wapperen én een anonieme instantie als het RIVM, dan gaan toch veel mensen mee in het verhaal van die vrienden.”

Wat moet er gebeuren om het antivaccinatietij te keren? Van Vliet van het RIVM: “Misschien moeten we meer patiëntenverhalen laten zien, niet om mensen bang te maken, maar om het belang van de vaccinatie aan te tonen. En kijken naar hoe het vaccinatieprogramma georganiseerd is: zitten wij er genoeg bovenop?” 

Achter de schermen, verklapt Van Vliet, is het RIVM ook bezig met het inschakelen van biologieleraren om kinderen zelf voor te lichten. Maar of de kinderen de hardnekkige vaccinatietwijfel bij hun ouders kunnen wegnemen met een biologieles in de hand, is natuurlijk de vraag.

Wie zijn de mensen die niet vaccineren?

Vergeet de veganistische yup die absoluut geen ‘gif’ in z’n tienerdochter wil. Dat het alleen om hoogopgeleide, stadse ouders gaat, is een mythe aldus Hans van Vliet. “Daarvoor is groep die niet vaccineert voor baarmoederhalskanker te groot. Het zijn mensen van alle opleidingen en achtergronden.” Het is ook geen randstadprobleem, weet hij uit de cijfers. De vaccinatiegraad daalt in de verschillende regio’s van Nederland ongeveer even hard.

Lees ook: 

RIVM: prik missen tegen baarmoederhalskanker kan leiden tot tientallen extra doden

Van de meisjes die vorig jaar werden uitgenodigd om zich te laten vaccineren tegen baarmoederhalskanker, kwam minder dan de helft opdagen. Volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) kan dat op lange termijn leiden tot tientallen extra, onnodige, doden door baarmoederhalskanker.

Wie zijn kind niet laat inenten vindt wel ergens zijn gelijk

Om indianenverhalen over vaccinaties te weerleggen laat het RIVM jeugdartsen betere voorlichting geven. Tegenstanders gaan niet zomaar anders denken, waarschuwt hoogleraar Enny Das.

Deel dit artikel

De mythe over chronische vermoeidheid blijkt moeilijk recht te trekken. Dat is ook de reden dat wij aan de bel trekken

Hans van Vliet

Op Facebook is het minder duidelijk wat een betrouwbare nieuwsbron is en wat niet

Luuk Lagerwerf