Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Waarom de relevantie van de eed van Hippocrates voorbij is

Samenleving

Bert Keizer

Bert Keizer © Trouw
Column

Laatst maakte een collega mij duidelijk dat hij niet aan euthanasie deed omdat hij de eed van Hippocrates had gezworen toen hij in 1984 zijn artsenbul ontving. Dat was wel een verrassende mededeling, want toen ik artsexamen deed in 1981 was de eed reeds lang niet meer in gebruik. Hij vergiste zich kennelijk en illustreerde ongewild ook nog eens hoezeer ons geheugen niet een archief is waarin gebeurtenissen netjes worden opgeslagen.

Wat mij opviel in zijn reactie was de onwetendheid over de mythische figuur van Hippocrates en de naar hem vernoemde eed. Leken slaan je graag om de oren met 'maar u hebt toch de eed van Hippocrates gezworen?', maar collega's komen er eigenlijk nooit meer mee aanzetten. Dat komt omdat de relevantie van de eed voorbij is.

Lees verder na de advertentie

Ik dacht dat de eed kwam te vervallen in 1975 toen zo'n beetje alles dat achtenswaardig was voor de bijl ging in het idiote tumult van the sixties. Maar nee, hij werd afgeschaft in 1865 met de nieuwe wet van Thorbecke. Eén ding werd gehandhaafd: het beroepsgeheim. Er staan wel een paar passages in die een aardige blik werpen op onze medemensen uit de Oudheid. Ik citeer: 'In welk huis ik ook binnenga, ik zal er binnengaan ten bate van de zieken, mij onthoudend van elk opzettelijk onrecht en verderfelijke handeling in het algemeen, in het bijzonder van seksuele omgang met de lichamen van mannen of vrouwen, vrijen of slaven.'

De eed bevat sectarische elementen, het idee van een bevoorrechte besloten club

Dus de volgende keer dat iemand u bezweert dat hij of zij zich gebonden acht aan de eed van collega Hippocrates vraag dan even of hij of zij echt gezworen heeft geen seks te zullen hebben met slaven of slavinnen in het huis van de patiënt. Effe checken, kan nooit kwaad.

Verderfelijke tampon

Saillanter is deze passage, waarmee mijn niet-euthanaserende collega zijn besluit om niet te euthanaseren zou willen onderbouwen: 'En ook niet zal ik iemand, daarom gevraagd, een dodelijk medicijn geven en ik zal ook geen advies geven van deze aard. En evenmin zal ik een vrouw een verderfelijke tampon geven.' Ik schoot in de lach bij die verderfelijke tampon. Want ik dacht: waarom zou je een vrouw in godsnaam een verderfelijke tampon geven? Wat is dat voor rare streek? Trouwens, ik wist niet dat ze toen al tampons hadden. Ja, abortus, u zag het meteen, maar zo thuis ben ik nou ook weer niet in de klassieke wereld.

Mensen die daar wel in thuis zijn vertellen dat de eed in ieder geval niet van Hippocrates komt, omdat niemand goed weet wie dat was of wanneer hij leefde, als hij ooit leefde. De tempel in Kos is pas lang na zijn dood gebouwd. De plataan daar, waar hij onder gezeten zou hebben is misschien vijfhonderd jaar oud. De eed bevat sectarische elementen, het idee van een bevoorrechte besloten club. De tekst is niet uniek, er zijn vele medisch ethisch getinte teksten uit de Oudheid bekend. In de Middeleeuwen was de tekst wel bekend maar hij had geen bijzondere status. Dat veranderde in de Renaissance en met een paar aanpassingen richting christelijk geloof werd de tekst de eed van Hippocrates die vanaf 1500 op veel Europese universiteiten werd ingevoerd.

Maar hoe zit het nu met stervenshulp in de Oudheid? Bij een pijnlijk ziekbed werd niemand aan een zacht einde geholpen. De antieke eed had daar niets mee te maken. Nee, het ging om het (helpen) doden van politieke tegenstanders. En Anton van Hooff schrijft dat dat kennelijk nogal eens voorkwam omdat je anders niet zo hard hoeft te roepen dat je er niet aan mee zult doen. In de Hippocratische eed belooft de arts dus dat hij niet mee zal doen aan gifmoord. Dat heeft niets te maken met de vierentwintig eeuwen later in Nederland ontstane euthanasiepraktijk.

Wel aardig om te zien hoe we een ethisch standpunt verdedigen. Ik geloof niet dat de niet-euthanaserende collega op basis van dit démasqué van de Hippocratische eed plotseling zal zeggen: aha, nu ik dit weet geef ik mijn bezwaren tegen euthanasie op. Het zal hem niets uitmaken. Een ethisch standpunt heeft vaak de gedaante van: 'Als je je niet aan de leuning vasthoudt dan val je in de afgrond'. En er is helemaal geen afgrond.

Lees hier meer columns van Bert Keizer


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

Door een profiel aan te maken ga je akkoord met de gebruiksvoorwaarden en geef je aan het privacy statement en het cookiebeleid te hebben gelezen.

Deel dit artikel

De eed bevat sectarische elementen, het idee van een bevoorrechte besloten club