Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Waarom de meeste mensen niets met voedingsadviezen doen

Samenleving

Sybilla Claus

Het lijkt wel alsof er elke week een voedingsadvies bij komt, dat experts dan ook nog eens verschillend uitleggen. Hoe reageren consumenten daarop? Trouw vroeg het aan winkelend publiek in Batavia Stad, Lelystad.

Let op verborgen suikers. Wok niet in koudgeperste olijfolie. Zelfs één glas alcohol is slecht. Overgewicht kost tien jaar van je leven. Zitten is het nieuwe roken. Vasten verlengt je leven.

Lees verder na de advertentie

Soms lijkt het alsof de voedings- en gezondheidsadviezen op Nederland blijven neerdalen, met vaak verwarring als gevolg. Uit een onderzoek dat eind vorige week in wetenschapsblad The Lancet verscheen concludeerden sommigen dat een glas alcohol per dag al zorgt voor een korter leven. Die boodschap bleek er niet in te staan, maar ongezond is zo'n kleine hoeveelheid wel: de kans op ziektes stijgt.

Hoe moet de consument met al die wijsheid omgaan? Emely de Vet is hoogleraar gezondheidscommunicatie en gedragsverandering aan de Wageningen Universiteit. "Het is niet zo dat de adviezen steeds veranderen", zegt zij. "Het is al twee jaar duidelijk dat alcohol niet past in een gezond voedingspatroon. En dat groente en fruit goed zijn, weten we ook allang."

Verwarring

Dat er steeds verwarring ontstaat in de media komt volgens De Vet omdat er vaak op basis van één studie gereageerd wordt. "Wat afwijkt wekt interesse. Terwijl de echte adviezen over voeding gebaseerd zijn op stapels grondig gewogen studies."

De goedbedoelde adviezen kunnen ook overkomen als inperking van keuzevrijheid. Ongezond is nou eenmaal aantrekkelijk, en veel mensen houden niet van sport. Daardoor kan het ingewikkeld zijn om je echt aan goede raad te houden, aldus de hoogleraar. Toch kan een klein stapje in de goede richting gezondheidswinst opleveren.

Mensen met weinig opleiding sterven gemiddeld zes jaar eerder, en leven gemiddeld vijftien jaar minder in goede gezondheid

Dat merkte diëtist Brigitte Wieman uit Utrecht deze week in het gezondheidscentrum in Lombok. Nu alcohol drinken weer een stap duidelijker is geformuleerd als ongezond, kreeg zij een nieuwe klant. "Deze gepensioneerde man had altijd na zijn werk vier à vijf blikjes bier gedronken. Nu neemt hij zich voor van maandag tot en met donderdag niets te drinken. Een enorme beperking. Hij repte grappend over 'een kopje thee bij de buurvrouw drinken'. Je leven kan er echt door veranderen."

Een groot deel van de consumenten is volgens De Vet helemaal niet zo bewust bezig met al die verstandige adviezen. "Er is een enorme groep 55-plussers die traditioneel aardappelen, groente en vlees eet. En ook voor de groep die meer problemen dan geld heeft, is gezondheid geen prioriteit."

Veel verschillen

Diëtist Wieman krijgt de meeste cliënten binnen via de huisarts, dus om een medische reden. "Zij voelen een grote afstand tussen alle adviezen en de dagelijkse praktijk." Toch denkt Wieman dat iedereen - onafhankelijk van opleidingsniveau - gedrag kan aanpassen en winst kan behalen. "Ik kijk altijd eerst waartoe iemand bereid is. Stel dat diegene best meer groente wil eten maar niet zo creatief is, dan is een pot groenten of diepvries ook oké."

En dan moet je nog je dieet zien vol te houden. Is er naast alle gezondheidsregels plek voor geluk? De diëtist zegt ronduit ja: "Het gaat erom uit je onbewuste patroon te komen. Als je wilt snoepen, sla dan die vieze taart van je collega af en neem op een ander moment het allerlekkerste dat er is. Geniet ervan!"

Net als in het onderwijs loopt er ook qua gezondheid een diepe kloof door Nederland. De hoogleraar noemt het absurd dat in zo'n klein land de gezondheidsverschillen zo hebben kunnen groeien. Mensen met weinig opleiding sterven gemiddeld zes jaar eerder, en leven gemiddeld vijftien jaar minder in goede gezondheid, aldus het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu.

De Vet: "In de haven van Rotterdam of in ploegendienst in een fabriek is de norm meedoen aan ongezond eten. Daar laat je in de nachtdienst shoarma bezorgen."

Sturen van de omgeving

Bewezen is dat eten kopen en verorberen vaak onbewust gaat. Dat kan positief uitpakken: "Wie meer groente krijgt voorgezet, eet er onbewust ook meer van." Maar vaker is het effect negatief. Zo is in Utrecht net onderzoek gedaan waaruit blijkt dat in kansarme wijken veel meer fastfoodgelegenheden zijn, aldus De Vet. "Dat je dik bent wil niet zeggen dat je een gebrek hebt aan zelfbeheersing. Er zijn gewoon groepen die op verschillende fronten kwetsbaarder zijn."

Hoe zijn zij te helpen met gezonder leven? De hoogleraar ziet een oplossing in het meer sturen van de omgeving. Utrecht en Amsterdam ziet zij als steden die vooroplopen. "Amsterdam staat echt stil bij de inrichting van de publieke ruimte als het om eten gaat en verbood reclame voor ongezond eten in de metro. Gelukkig heeft dit kabinet ook meer aandacht voor preventie en klinkt het belang van een gezonde leefstijl vaker uit medische hoek."

Diëtist Wieman heeft nog een tip: "Nu krijg je maar drie uur diëtistenhulp vergoed in de basisverzekering, dat moet ook nog van het eigen risico af. Hulp bij gezonder leven moet voor iedereen betaalbaar zijn."

Voorlichting vergroot kloof

Volgens hoogleraar De Vet bereiken voedseladviezen van bijvoorbeeld de Gezondheidsraad amper de mensen wier gezondheid het meeste risico loopt. Mede daardoor leeft de groep laagopgeleiden in Nederland zes tot zeven jaar korter, en maar liefst vijftien jaar langer met gezondheidsproblemen.

Het is een hardnekkig probleem, zegt De Vet. "Dat de voorlichting wel aansluit bij hoger opgeleiden, werkt de gezondheidskloof juist in de hand."

Vorig jaar vroeg de Wetenschappelijk Raad voor het Regeringsbeleid aandacht voor het feit dat louter een beroep doen op wilskracht en eigen verantwoordelijkheid niet werkt. Ook liberale partijen die voor beperkt overheidsingrijpen zijn, beseffen dat systeemverandering nodig is, aldus De Vet. Zo was er de VVD-wethouder die in Amsterdam met succes obesitas op scholen bestreed.

Helen Weerwind © Maartje Geels

Koolhydratenvrij dieet, daar begin ik niet aan

Helen Weerwind (75), gepensioneerde uit Hoofddorp. Rookt niet en drinkt vijf glazen per week.

Ik probeer zo gezond mogelijk te leven, maar je moet niet overdrijven. Mijn broer is net begonnen aan een koolhydratenvrij dieet. Nou, daar begin ik niet aan. Mijn opa dronk elke avond een glaasje jenever en hij is heel oud geworden. Ik luister wel naar de adviezen, maar ik maak mijn eigen keuzes. Een glaasje wijn bij het eten is gewoon gezellig, zeker als je een dagje uit bent.

Linda van Zonderen © Maartje Geels

Ik kies alleen de hypes die bij me passen

Linda van Zonderen (44) basisschooldocent uit IJmuiden Rookt sinds haar veertiende en drinkt niet.

Van chiazaad tot het drinken van shakes: vroeger deed ik met alle voedingshypes en adviezen mee. Ook de frituurpan gooide ik eruit, en nog steeds sta ik drie keer in de week in de sportschool. Wel ben ik minder streng geworden. Ik eet zo veel mogelijk verse groenten, maar ik kies nu alleen de hypes die bij me passen. Ook ben ik na zes maanden weer begonnen met roken. Ik wil wel stoppen, maar het lukt niet.

Tim Fontein © Maartje Geels

Een biertje in het weekend is gewoon gezellig

Tim Fontein (22), student uit Velserbroek Rookt tijdens het uitgaan en drinkt tien glazen per week.

Het verandert met de week, ik word er helemaal gek van. Mogen we dan niets meer? Ik wil gewoon een leuk leven hebben; dat is voor mij belangrijker dan de lengte. Een biertje in het weekend is gewoon gezellig, en zolang je het met mate doet is het geen probleem. Verder eet ik gewoon normaal: aardappels, groente en vlees. Sommige mensen zien eten en drinken als iets functioneels. Voor mij is het juist iets lekkers en gezelligs.

Angelo Dompig © Maartje Geels

Het echte afvallen gebeurt in de keuken

Angelo Dompig (35), programmeur en personal trainer uit Almere. Rookt en drinkt niet.

Ik vind het goed we het zoveel over gezondheid hebben, maar ik volg niet klakkeloos alle adviezen op. Ik doe mijn eigen onderzoek. Als personal trainer merk ik dat mensen een onrealistisch beeld over sporten hebben. Na drie uurtjes per week heb je nog geen 'killerbody'. Het echte afvallen gebeurt in de keuken. Ik let op mijn koolhydraten en suikers, en probeer veel eiwitten en gezonde vetten binnen te krijgen. Ik wil graag zo gezond en lang mogelijk leven.

Cherrelle Fleijsman © Maartje Geels

Ik kijk altijd op de verpakking wat er in mijn eten zit

Cherrelle Fleijsman (29), kledingverkoopster uit Lelystad. Rookt niet en drinkt 'af en toe' een glas rode wijn.

Na de Netflix-documentaire 'What the Health' durfde ik bijna niets meer te eten. Melkproducten, tarwe, vlees, alles bleek slecht. Ik ben toen op onderzoek uitgegaan op internet, en ik heb een boek gekocht over E-nummers. Nu kijk ik altijd achterop de verpakking naar wat er allemaal in mijn eten zit. Ik vind het heel belangrijk om goed voor mijn lichaam te zorgen. Je kunt tenslotte niet meer ontkennen dat dingen als alcohol en lactose slecht voor je zijn.

Marciano Tevreden © Maartje Geels

Ik duik 's nachts de koelkast in en ik eet veel junkfood

Marciano Tevreden (40), bagagemedewerker uit Almere. Rookt tijdens het uitgaan en drinkt minder dan een glas per week.

Ik weet dat roken slecht is, maar om te kunnen stoppen, heb ik het juiste knopje nog niet gevonden. Ik moet gezonder gaan leven. Ik schrik wanneer ik lees over de ziektes die je kunt krijgen als je slecht voor jezelf zorgt. Het lukt me alleen nog niet om beter te eten en meer te sporten. Ik duik vaak 's nachts de koelkast in en ik eet veel junkfood. Er is een bepaalde eetgewoonte ingesleten en daar kom ik moeilijk vanaf.

Winfried Copraij

Die appeltaart zit er voor mij niet meer in

Winfried Copraij (63), gepensioneerde uit Ouderkerk aan de Amstel. Rookt niet en drinkt 'alleen' in restaurants.

Ik was er helemaal niet mee bezig, maar sinds kort loop ik bij een diëtiste. Het is op advies van de dokter: ik heb last van mijn gewrichten en ik moet afvallen. We hoeven niet elk advies op te volgen, maar het is goed dat we als maatschappij meer met onze gezondheid bezig zijn. Kijk het overgewicht in Amerika: dat willen wij hier niet. Wanneer ik langs het terras loop, vind ik het wel even moeilijk. Die appeltaart zit er voor mij niet meer in.

Vienna Wijdenis © Maartje Geels

Duizenden glazen drinken om een jaar minder te leven

Vienna Wijdenis (20), verzorgend medewerker uit Andijk. Rookt niet en drinkt vijf tot zes glazen per week.

Ik doe niets met al die adviezen, ik eet wat ik wil. Ik heb geluk, want ik word niet snel dik. Ik snap dat je beter een stuk fruit dan een zak chips kan eten. Dat is logisch. Maar verder: eerst zien, dan geloven. Nu ook weer met dat alcoholonderzoek. Per glas zou je dertig minuten minder lang leven. Om een jaar minder te leven, moet je duizenden glazen drinken. Het gaat dus niet zo hard. Mensen maken zich veel te druk.

Aylan Wirjosoeparto © Maartje Geels

Als ik zin heb in biefstuk, dan eet ik het gewoon

Aylan Wirjosoeparto (38), ondernemer uit Lelystad. Rookt niet en drinkt 'ongeveer' vijftien glazen per week.

Ik leef zoals ik wil, zolang ik maar gelukkig ben. Wanneer ik merk dat ik iets zwaarder word, let ik even wat beter op. Maar ik ga niet ieder advies opvolgen. Als mijn personal trainer zegt dat ik geen biefstuk mag, maar ik heb er wel zin in, dan eet ik het gewoon. Voor mijn werk kom ik veel op feestjes, dus ik drink redelijk veel. Maar voor mijn kinderen vind ik het wel heel belangrijk dat ze genoeg groente binnen krijgen en niet te veel snoepen.

Deel dit artikel

Mensen met weinig opleiding sterven gemiddeld zes jaar eerder, en leven gemiddeld vijftien jaar minder in goede gezondheid