Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Waarom de halve Randstad naar Zutphen verhuist: 'Hier kan ik me opladen'

Samenleving

Mirjam van Biemen

Mera, Niek, Lana en Ives. © Jorgen Caris

Journalist Mirjam van Biemen (43) had veel verhuisplekken op haar lijstje staan toen de Randstad geen optie meer was. Dat ze met haar gezin in Zutphen zou belanden, had ze niet verwacht. Het Gelderse stadje lijkt een magneet voor westerlingen met een voorliefde voor de vrije school.

Eind 2016 kwamen we toevallig in Zutphen terecht na een vakantie in de buurt van Deventer. Qua sfeer deed het me denken aan een dorpje in Zuid-Frankrijk of Italië waar je op doorreis even een tussenstop maakt. De mensen leken nog de tijd voor elkaar te nemen en het tempo lag er lekker laag. 

Lees verder na de advertentie

We dronken koffie bij een biologisch bakkerijtje, waar we allervriendelijkst werden geholpen door mensen met een beperking. Tegen de muur hing een groot prikbord met een overschot aan flyers voor cursussen als ‘bewust ouderschap’, ‘chakradans’ en ‘beeldhouwen in stilte’. Advertenties die je normaal gesproken vooral op yogascholen aantreft, niet zo snel bij de bakker.

Vervreemd

Als vermoeide moeder van twee in Amsterdam geboren jongetjes leek alles me even aantrekkelijk. Ik staarde uit het raam en zag het stadje aan me voorbijtrekken. Kinderen zonder helm op de fiets, vrouwen zonder opsmuk, geen scooter te bekennen. Pal voor de deur was een biologische markt.

Het leven hier oogde gemoedelijk en het voelde een beetje als terug in de tijd. Dat kwam ook door de middeleeuwse schoonheid van het centrum met zijn vele steegjes, waar viool- en klavecimbelbouwers hun ambacht nog uitoefenen. Op nog geen vijf minuten lopen bevond zich de IJssel, daarachter een uitgestrekt landschap. Meteen wist ik: hier wil ik wonen - ook al kwamen we niet uit deze streek en kenden we er helemaal niemand.

Natuurlijk hadden we eerst nog naar een groter huis in Amsterdam gezocht. Het was het bekende verhaal: te duur, te druk en een verdwijnende middenstand, plus de stijging van het aantal airbnb’s - afgelopen jaar 8,5 procent. 

We raakten vervreemd van onze stad. Dus bekeken we tientallen huizen buiten Amsterdam, ook omdat we voor onze jonge kinderen een prettige school zochten zonder wachtlijsten. Ik voelde me erg aangetrokken tot de antroposofische vrije school waar je als kind ‘mag worden wie je bent’.

Buitengebied

Ik blijk niet de enige ouder met een voorliefde voor die vrije school. Volgens cijfers van de Vereniging van Vrije Scholen Nederland is het aantal leerlingen in de laatste tien jaar met ruim 35 procent gegroeid. In Zutphen zit je wat dat betreft goed, want daar vind je, na Zeist, de grootste antroposofische gemeenschap van Nederland met twee basisscholen en de grootste middelbare vrije school van Europa. Naar schatting is ongeveer een kwart van de bijna 50.000 inwoners in Zutphen antroposoof of voelt zich verwant met het gedachtengoed.

In 2017 vestigden zich ruim driehonderd mensen uit de Randstad in Zutphen, van wie een derde afkomstig uit Amsterdam en een overgroot deel uit Den Haag. Op het eerste oog misschien niet veel, maar ten opzichte van 2016 verdubbelde het aantal mensen uit Amsterdam. 

Daarmee staat Zutphen nummer vier op de lijst van gemeenten waar het aantal mensen dat zich vestigt vanuit de hoofdstad het sterkst is gestegen. Bij deze cijfers zijn omringende dorpen als Lochem of Brummen nog buiten beschouwing gelaten, terwijl bekend is dat nieuwe gezinnen zich juist in het buitengebied vestigen en in Zutphen naar school gaan.

Degenen die genoeg hebben van vinexwijken en files komen deze kant op

Stadsarcheoloog Michel Groothedde, werkzaam bij de gemeente Zutphen, weet waarom het Hanzestadje plotseling zo in trek is. Al twintig jaar houdt hij jaarlijks een lezing voor nieuwkomers en hoort dan veel dezelfde verhalen. Allemaal lijken ze Zutphen ‘ontdekt’ te hebben, vertelt hij. Zwolle en Deventer kenden ze al wel, maar van Zutphen hadden ze nooit eerder gehoord. 

‘Een verborgen juweeltje’ noemen ze het, waarvoor je behoorlijk je best moet doen om het te bereiken, vanwege het gebrek aan snelwegen in de buurt. “Blijkbaar willen mensen op een geheime plek wonen”, vertelt hij. Ook bereikbaarheid zou er niet meer zo toe doen. “Steeds meer mensen werken als zzp’er vanuit huis, dus degenen die genoeg hebben van vinexwijken en files komen deze kant op.”

Reuring

De gemeente Zutphen faciliteert de nieuwkomers graag. Tot drie jaar geleden stond het progressieve Zutphen nog bekend om zijn riante sociale-woningbouwprogramma en de vele mensen met een uitkering die hier op afkwamen. “De balans was doorgeschoten”, zegt Groothedde. “Als we zo doorgingen, ging Zutphen failliet en dus werd besloten ook voor kapitaalkrachtigen te bouwen, die eerder geen plekje konden vinden in de stad.” Inmiddels worden in Zutphen eveneens woningen van over een miljoen gebouwd en verkocht, waaruit blijkt dat de aanpak heeft gewerkt.

“Het is bizar druk”, bevestigt Kathelijne de Wilde van KdW Makelaars uit Zutphen. Pas kocht ze nog een vrijstaande boerderij aan in het buitengebied van Zutphen voor mensen uit Amsterdam. Zij schat dat een derde van alle huizen die ze verkoopt naar mensen uit de Randstad gaat. Opvallend noemt ze de hoeveelheid kopers uit Haarlem. “Eerder zijn deze gezinnen al weggetrokken uit Amsterdam, maar ze vinden Haarlem nu ook te druk. Zutphen noemen ze vergelijkbaar qua sfeer, maar dan een stuk relaxter.”

En die sfeer zit ’m volgens stadsarcheoloog Groothedde ook in de afspiegeling op politiek niveau. Die is vergelijkbaar met Amsterdam - GroenLinks is in beide steden de grootste partij - en trekt een vergelijkbaar type mensen aan.

Ze brengen een hoop poeha mee en zetten zichzelf altijd op de voorgrond. Wij zijn veel bescheidener

Jannie Heuvelink (73)

Mensen die niet alleen aan de eigen portemonnee denken, maar aan wat goed is voor de samenleving als geheel. “Eigenwijze, creatieve mensen”, noemt Groothedde ze, die hier vinden wat ze uit de Randstad kennen, maar dan goedkoper en kleinschaliger. “Mensen die reuring brengen en uiterst ondernemend zijn.”

Zo iemand is theatermaker Irene Kriek. Vijf jaar geleden kwam ze samen met haar man, decorbouwer, en haar vier kinderen vanuit Amsterdam naar Zutphen. Onlangs richtte ze haar eigen jongerentheatergroep Woest Oost op in de stad. 

Daar was behoefte aan, merkte ze. “In Amsterdam heb je alles al in drievoud, maar hier kun je nog dingen uitproberen en zijn werkruimtes niet schreeuwend duur.” Mieke van Tilburg en Bert Hoogeveen uit Haarlem zagen wel potentie in het centraal gelegen industriële koelhuis. Ze deden een bod, knapten de boel op en inmiddels is het een bruisende ontmoetingsplek voor culturele evenementen en samenkomsten op het stadsstrand.

Hoe kijken de Zutphenaren eigenlijk aan tegen de komst van de westerlingen? Jannie Heuvelink (73) is een echte Zutphense en heeft het er behoorlijk lastig mee. Ze ziet haar stad veranderen. “Ik vind het prima dat ze hierheen komen, maar ze moeten zich niet met traditionele zaken bemoeien.” 

Ze doelt op de jaarlijkse kermis die al sinds jaar en dag in de binnenstad wordt gehouden, maar nu dreigt te verdwijnen omdat veel nieuwe bewoners klagen over het lawaai. Ook zouden de nieuwkomers steeds vaker boerderijen opkopen in het buitengebied die ze verbouwen met een zak geld om vervolgens te zeuren over de stank, die gewoon bij het buitenleven hoort, zo zegt ze. Vooral de Amsterdammers vindt ze anders. “Ze brengen een hoop poeha mee en zetten zichzelf altijd op de voorgrond. Wij zijn veel bescheidener.”

Wij zijn gericht op ontwikkeling en rekenen kinderen niet af op cijfers, dat spreekt veel mensen aan

Wim Wibbelink

Jan van Beek (75), die al zo’n vijftig jaar in Zutphen woont en als vrijwilliger bij Kringloopwinkel ‘De hand’ in de binnenstad werkt, ziet elke ochtend vanuit zijn huis een sliert jonge kinderen met hun ouders op de fiets richting de scholen rijden. “Een bijzonder gezicht. Dan zitten ze met z’n drieën in de bakfiets en soms ook nog een kindje op de buik of op de rug. 

Het valt hem op dat de nieuwkomers anders in het leven staan dan de gemiddelde Zutphenaar. “Ze denken meer na over de dingen. Over wat ze eten, over wat ze achterlaten op aarde.” De kinderen noemt hij wel meer vrijgevochten en rumoeriger. Zo moet hij ze in zijn winkel regelmatig tot de orde roepen als ze weer eens op meubels klimmen, ‘maar dat haalt dan weinig uit’.

Vrijeschoolouders

De aantrekkingskracht van Zutphen op ouders met een liefde voor de vrije school is groot, bevestigt Wim Wibbelink, conrector bij het voortgezet onderwijs van de Vrije School Zutphen. Hij krijgt steeds meer leerlingen vanuit de Randstad. Ook traden er onlangs twee nieuwe docenten in dienst, beiden uit Amsterdam. 

Volgens hem is de populariteit van de vrije school een reactie op de stress en regeldruk die in het reguliere onderwijs heersen. “Wij zijn gericht op ontwikkeling en rekenen kinderen niet af op cijfers, dat spreekt veel mensen aan.” Terwijl ik hem spreek, kijkt hij uit op een bouwput. Vanwege het groeiende leerlingenaantal (nu 1300 kinderen) wordt er een nieuwe vleugel bijgebouwd.

Toch zeggen de meeste vrijeschoolouders die ik spreek geen antroposoof te zijn, maar bepaalde aspecten van de filosofie wel te omarmen. Antroposofen van het eerste uur hebben hier zo hun bedenkingen bij. Een aanzuigende werking heeft de vrije school al vanaf de jaren zeventig op mensen van buiten Zutphen, nadat een huisarts in de jaren vijftig ooit was begonnen met een antroposofisch initiatief dat resulteerde in een waaier aan antroposofische voorzieningen in de stad, maar nu lijkt de expansie wat door te slaan met overvolle vrijeschoolklassen als gevolg.

Volle klassen of niet, ik ben blij. Voor het eerst hebben we niet hoeven bedelen om een plekje op een favoriete school, en werden we zelfs met open armen ontvangen. Dik een jaar wonen we nu naar tevredenheid in de binnenstad van Zutphen waar we voor twee ton een voormalige slagerswoning kochten (140 m²). Ons woonschip in het centrum van Amsterdam ging binnen een week voor vier ton van de hand en daarmee heeft deze stap ons - beiden freelancer - veel financiële ruimte gebracht.

Mijn man, jazzdrummer en een geboren en getogen Amsterdammer die zijn stad nog nooit verlaten had, verzucht nog steeds dat het hier niet echt swingt en dat onze oudste op ‘een Holly Hobbie-school’ zit, maar erkent ook dat de levenskwaliteit hier veel hoger ligt. Hij sprong laatst met genoegen over een vreugdevuurtje heen bij het antroposofische Sint-Jansfeest op school. Dat hij nog wekelijks voor zijn werk naar Amsterdam moet, ervaart hij als een prettige onderbreking.

En ik? Mij krijg je hier niet meer weg. Het dorpsgevoel en de rust geven me het gevoel dat ik permanent op vakantie ben.

‘Mensen leven hier bewuster’

Deejay en producer Horst Timmers (49) en luisterkindwerker Kirsten Baartman (42) huren een recreatiewoning (99 m² en tuin 516 m²) op een vakantiepark met hun kinderen Thor (12), Ram (9) en Zilver (7).

Horst woonde 24 jaar in Amsterdam en Kirsten tien. Ze wonen nu ruim drie jaar in Zutphen.

Nederland, Zutphen, 16 september 2018. Horst, Kirsten en de kinderen Thor (blauw haar), Ra(a)m en Zilver (oranje haar) en hond Samba. Foto: Jorgen Caris © Jorgen Caris

Kirsten: “Toen ik voor het eerst in Zutphen kwam, viel me op dat iedereen zo vrolijk en vriendelijk is. Het lijkt wel alsof de mensen hier meer ruimte hebben dan in Amsterdam. Je moet je daar toch meer afsluiten omdat je hutjemutje zit. In Amsterdam hadden we een grote sociale huurwoning (130m², € 710 p/m) in Noord, tegen de ring aan. Helaas was het huis erg donker. Dan kwam ik buiten en dacht: goh, de zon schijnt.”

Horst: “Ik ben geen antroposoof, maar er zit wel veel in wat me aanspreekt, wat betreft omgang met je medemens en de aarde. In veel andere kleine steden zijn mensen niet zo bezig met bewust leven, maar dat vind je hier wel. De kinderen hadden meer buitenruimte nodig en we wilden graag dat ze naar de vrije school zouden gaan. Dat laatste was leidend. De huur is gelijk gebleven, maar qua woonruimte zijn we er op achteruitgegaan.” 

Horst en Ra(a)m. © Jorgen Caris
Horst, Kirsten en de kinderen Thor (blauw haar), Ra(a)m en Zilver (oranje haar) en hond Samba. © Jorgen Caris

Kirsten: “Maar dat maakt niet uit, want we zijn toch de hele dag buiten. Horst zwemt elke dag in het meer, we hebben een kano gekocht, een hond genomen en we mogen hier vuur maken. Weet je dat ze ons straatje het hippiestraatje noemen? Gewoon, omdat we een beetje als hippies leven en omdat er zo veel kinderen wonen. Wat ik mis? De gekleurde Pieten. Die zijn hier nog pikzwart.”

‘Onze kinderen eten suiker en kijken gewoon tv’

Journalist Till Behne (35) en ontwerper Hester Behne (36) wonen sinds een maand in Zutphen waar ze een oud winkelpand (160 m², tuin 70 m²/ €180.000) hebben gekocht.

Hester (35), Till (35), Elsa (8), Lilli (5) en Brune (1) Behne. © Jorgen Caris

Tijdens de verbouwing hiervan wonen ze in hun tuinhuis met dochters Elsa (8), Lilli (5) en Brune (1). Ze komen uit Den Haag, waar ze twintig jaar hebben gewoond. Daar verkochten ze hun woning (110 m², tuin 100 m²) voor €430.000).

Hester en Till hebben allebei op de middelbare vrije school in Zutphen gezeten. Zo hebben ze elkaar ook leren kennen. Ze zien nu pas hoe mooi het hier eigenlijk is, “daar let je als puber niet op”. Hester: “Till woonde toen wel in Zutphen. Ik ging met de trein naar school, want ik woonde op een boerderij in Denekamp. Dat was geweldig, maar je moest ook veel moeite doen voor je sociale contacten, vandaar dat wij nu voor een woning in de stad hebben gekozen, dicht bij de vrije school.”

Hester (35), Till (35), Elsa (8), Lilli (5) en Brune (1) Behne. © Jorgen Caris
Hester (35), Till (35), Elsa (8), Lilli (5) en Brune (1) Behne. © Jorgen Caris

Till en Hester benadrukken dat ze geen antroposofen zijn. “Onze kinderen eten suiker en kijken gewoon tv. We halen datgene eruit wat goed voelt. We vinden het wollige niet erg, maar wel op een frisse manier.”

Hester: “In Den Haag zaten onze kinderen ook op de vrije school en woonden we heel fijn, dicht bij zee, maar het huis werd te klein en groter was onbetaalbaar in die regio. Tot nu toe bevalt het heel goed hier. Je bent geen vreemde eend in de bijt uit de stad, want er zijn veel gelijkgestemden.”

‘Er komt zo veel creativiteit los hier’

Operationeel manager Niek Peters (44) en duurzaam ondernemer Mera Martinot (44) wonen sinds anderhalf jaar op een boerderij in Barchem (350 m², 2 ha grond/ €530.000) met Lana (11) en Ives (12).

Hiervoor woonden ze tien jaar in Haarlem waar ze hun huis (130 m² met tuin) voor €620.000 hebben verkocht.

Mera: “Ik kwam altijd bekaf thuis van alle prikkels. Ik wilde op een plek wonen waar ik me kon opladen. Voor Haarlem hebben we jaren in Amsterdam gewoond en die overgang was tien jaar geleden heel prettig. Nu is dat anders, Koningsdag in Haarlem is tegenwoordig ook heel druk. Bij het zoeken heb ik eerst naar de stemlijsten gekeken. Ik wilde niet ergens wonen waar het extreem-rechts of streng-christelijk was. Hier voelden we ons gelijk thuis, ook omdat er een vrije middelbare school was.” 

Nederland, Barchem, 16 september 2018. Mera, Niek, Lana en Ives. © Jorgen Caris

Niek: “Toen we dit zandpad opreden, wist ik meteen: dit is het.” Mera: “Het was meteen de bedoeling dat we deze plek zouden delen met andere mensen. De grond verpachten we aan mensen uit Zutphen die volgens de permacultuur-principes verbouwen. Verder hebben we een tiny house op het terrein waar mensen tot rust kunnen komen.” 

Niek: “In Haarlem had je een reden nodig om naar buiten te gaan, hier ben je altijd buiten. Ik werk nog vier dagen per week in Diemen, dan sta ik om zes uur op om voor de files uit te rijden. Ik vind het niet erg. Mijn plussen? De vriendelijkheid van de mensen. Het praatje met de postbode.” Mera: “We leven met de seizoenen en dat doet iets met je. Er komt zo veel creativiteit los hier. Ik heb net een interieuradvieswinkel geopend in het centrum.”

Reacties

Fantaseert u ook over een vlucht uit de randstad? Of baalt u juist van al die randstedelingen die uw rustige stad of dorp komen verzieken? Reacties in max. 120 via tijdpost@trouw.nl o.v.v. uw naam en woonplaats.

Lees ook: 

Ook slapend is Zutphen van een uitgesproken kleinstedelijke schoonheid

'Zondag in Zutphen; het regende een beetje. Ik was ernaartoe geboemeld vanuit Apeldoorn, via haltes als Klarenbeek en Voorst/Empe, door monotoon agrarisch gebied waartussen de blik verdwaalt,' schrijft Wim Boevink.

Investeer niet alleen in die kwetsbare Randstad

Houd bij het plannen van infrastructuur rekening met verandering van klimaat, vragen Sietze Norder, promovendus natuurwetenschappen aan de UvA en Erik Bieze, gemeenteraadslid in Stadskanaal.

Deel dit artikel

Degenen die genoeg hebben van vinexwijken en files komen deze kant op

Ze brengen een hoop poeha mee en zetten zichzelf altijd op de voorgrond. Wij zijn veel bescheidener

Jannie Heuvelink (73)

Wij zijn gericht op ontwikkeling en rekenen kinderen niet af op cijfers, dat spreekt veel mensen aan

Wim Wibbelink