Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Waardering én vrees voor euthanasiekoers: zijn de richtlijnen duidelijk genoeg?

Samenleving

Marco Visser

Een informatiefolder van De Levenseindekliniek. © ANP

Scherpere regels voor euthanasie kunnen duidelijkheid scheppen, dreigende taal niet.

Zeggen artsen straks vaker nee tegen een euthanasieverzoek van een doodzieke patiënt nu Justitie hen zo scherp in de gaten houdt? Tegen een aantal van hen is het Openbaar Ministerie (OM) een strafrechtelijk onderzoek begonnen, zo maakte het gisteren bekend. Daarnaast waarschuwde procureur-generaal Rinus Otte in Trouw dat artsen 'niet louter op hun eigen kompas' mogen varen.

Lees verder na de advertentie

Het OM bekijkt in vier zaken of het overgaat tot strafrechtelijke vervolging. Dat lijkt weinig op een totaal van 6585 euthanasiegevallen in 2017, maar het is aanzienlijk meer dan het aantal zaken dat Justitie in het verleden onderzocht. Dat was er sinds de invoering van de euthanasiewet in 2002 namelijk maar één.

Uiteindelijk baseren artsen zich op hun eigen beroepsmatige oordeel

De stijging is niet los te zien van de aangescherpte regels. Het OM kondigde vorig jaar aan dat het er beter op gaat letten of het euthanasieverzoek aan de regels voldoet en of er wel sprake is van ondraaglijk en/of uitzichtloos lijden. Aangescherpte eisen en Justitie dat ook echt iets doet als er onzorgvuldigheden zijn, dat moet voor meer duidelijkheid zorgen. Toch is dat niet altijd het geval.

Vrijwilligheid

Om te beginnen met het euthanasieverzoek: de artsen moeten er echt van overtuigd zijn dat hun patiënt vrijwillig, dus zonder druk van de familie, het leven wil (laten) beïndigen. Bij patiënten die bijvoorbeeld terminaal ziek zijn door kanker of in de laatste fase van MS zitten, gebeurt dat mondeling, soms ondersteund door een schriftelijke bevestiging. Bij deze groep zitten de grootste onduidelijkheden niet.

Die zijn er wel bij wilsverklaringen van mensen met dementie. En er zijn meer van deze grijze gebieden. Hoe zit het bijvoorbeeld met de doodswens van een psychiatrisch patiënt? Wat is ondraaglijk of uitzichtloos lijden? Voor artsen die in dit grijze gebied handelen, heeft het OM een waarschuwing.

Vaar niet louter op het eigen kompas, maar ook op wat vakgenoten hebben afgesproken en op de wet, zei procureur-generaal Rinus Otte. Dat is een niet te negeren aansporing om bij een euthanasieverzoek een tweede of desnoods derde arts te raadplegen.

Een heldere richtlijn, maar of deze duidelijkheid schept? Strafrechtadvocaat Klaartje Freeke denkt van niet. Uiteindelijk baseren artsen zich op hun eigen beroepsmatige oordeel, stelt zij.

Ze vreest dat berichten over strafrechtelijke onderzoeken ervoor zorgen dat "de uitwerking van wet en rechtspraak de overhand gaan nemen en artsen niet meer bereid zullen zijn om een eigen oordeel te vellen, maar zich zullen verschuilen achter protocollen en de mening van anderen".

Voor artsen is het prettig als er meer duidelijkheid is

Toch is het goed dat het OM in elk geval iets doet met de gevallen die de regionale toetsingscommissie beoordeelt als onzorgvuldig, vindt Martin Buijsen. De hoogleraar recht en gezondheidszorg aan de Erasmus universiteit in Rotterdam zegt dat de toetsingscommissie sinds de invoering van de euthanasiewet in 2002 al tientallen kwesties heeft gevonden waarbij artsen onzorgvuldig hebben gehandeld.

De commissie gaf de zaken door aan het OM, maar justitie deed er niets mee. "Als de toetsingscommissie het nodig vindt het OM in te lichten over onzorgvuldig handelen, moet er wel iets gebeuren", zegt Buijsen. "Maar als het OM al iets deed, dan bleef het bij kijken in dossiers. Het was een papieren aangelegenheid. Nu worden mensen bevraagd en dat lijkt mij zuiverder."

Afschrikken

Voor artsen is het prettig als er meer duidelijkheid is, stelt Buijsen. Hij denkt dan ook niet dat artsen zich laten afschrikken door het OM. Freeke denkt juist van wel. "Als het OM duidelijkheid wil scheppen, is dit soort waarschuwingen niet het juiste middel", zegt ze.

"Volgens mij wordt hiermee alleen maar angst gezaaid. Geef dan meer duidelijkheid in de vorm van lezingen, artikelen en debatten. Door meer dreiging zouden artsen er ook voor kunnen kiezen om niets te melden en bijvoorbeeld de weg van palliatieve sedatie in te slaan."

Lees ook:

Het OM let scherper op de uitvoering van de euthanasiewet. Vier gevallen worden strafrechtelijk onderzocht. 
Euthanasie en justitie: van blaffen naar doorbijten?
- Arts die adviseert bij euthanasie is 'een kroonjuweel', maar de kritiek groeit
Op bezoek bij de Toetsingscommissie voor euthanasie

Een compleet overzicht van al onze artikelen over euthanasie vindt u in ons dossier.

Deel dit artikel

Uiteindelijk baseren artsen zich op hun eigen beroepsmatige oordeel

Voor artsen is het prettig als er meer duidelijkheid is