Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Waar is het broodhaantje van Palmpasen?

Home

Ger Groot

Trouw-columnist Ger Groot © Jorgen Caris
Column

Een paar dagen boodschappen doen na terugkomst in het vaderland is een geruststellende ervaring: met het verdwijnen van de joods-christelijke cultuur in de koophallen en supermarkten valt het best mee. 

Paasbrood, paasstollen, paaseieren en zelfs bij de grootgrutter een allerliefst paaskonijntje van roomboter: over de culturele erfenis van de Heimat hoeven we ons nog geen zorgen te maken. Integendeel: de uitvoeringen van de Matthäus Passion zijn populairder en talrijker dan ooit.

Lees verder na de advertentie

Tussen die twee zit wel een wereld van verschil. De Matthäus gaat écht over de lijdensgeschiedenis van Jezus Christus, als opmaat tot zijn wederopstanding. Met Pasen hebben al die hazen, eieren en stollen weinig te maken. De apostelen gingen na de Verrijzenis net zo min op zoek naar beschilderd scharrelmateriaal als de Heilige Jozef bij het betrekken van de stal eropuit trok om een kerstboom te verschalken.

Wie vandaag de dag pal staat voor deze symbolen uit naam van de joods-christelijke traditie heeft dus nogal wat uit te leggen. Wanneer de folkloristische eierraap op de paasmorgen zijn oorsprong vindt weet ik niet, maar de kerstboom is in de eerste plaats verbonden met Wodan en Freia. 

De Duitse staatsman Bismarck maakte er aan het einde van de negentiende eeuw in zijn Kulturkampf zelfs een uitgesproken anti-christelijk symbool van. Ook in mijn jeugd was het onder katholieken nog tamelijk bedenkelijk met kerstmis een spar of den in de huiskamer te zetten.

De mond snoeren

Het moet de joods-christelijke traditie dus een beetje bang te moede worden, wanneer zij zich verdedigd ziet met symbolen en gebruiken die haar niet aangaan, als ze haar al niet regelrecht bedreigen. Hoeveel mensen die stampij maken over ‘voorjaarseitjes’ en ‘feeststollen’ zullen er nog enig idee van hebben wat er met het paasfeest eigenlijk herdacht wordt? En waarom gaan ze niet de barricaden op ter verdediging van Palmpasen: het feest dat vandaag gevierd wordt en in mijn jeugd óók nog een hele folklore met zich meesleepte?

Dat onze cultuur in hoge mate ontkerstend is geraakt, staat buiten kijf.

Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat de meeste paaseier- en kerstboomverdedigers de rest van het jaar niets liever doen dan alles wat kerks of gelovig is zoveel mogelijk de mond te snoeren, al dan niet uit naam van een verkeerd begrepen scheiding tussen kerk en staat. Dat het verdwijnen van religie uit de Nederlandse samenleving hun niet snel genoeg kan gaan. Paaseieren rapen mag mooi zijn, maar op zondag door kerkklokken uit je bed te worden gebeierd is andere koek.

Ontkerstening 

Dat onze cultuur in hoge mate ontkerstend is geraakt, staat buiten kijf. Maar juist die ontkerstening grijpt, wanneer het op de gemeenschappelijke identiteit aankomt, gretig terug op folklore die je het onkruid van de religieuze traditie kunt noemen. En dát noemt ze dan met een geuzennaam ‘joods-christelijk’ – alsof je een wielerfan probeert te tonen door lid te worden van de ANWB en de fiets te laten verroesten in het schuurtje.

Zo zal althans de gelovige erover denken. Maar met schamperen kom je niet ver – ook niet wanneer je mismoedig constateert dat het allemaal neerkomt op ordinaire moslim-fobie. De onzekerheid over de vraag wie wij zijn en wat ons bindt steekt dieper en is ernstiger. Politiek mag die soms opportunistisch worden uitgebuit, maar het onbehagen is reëel.

Ook de versierde palmpaasstok uit mijn jeugd, met broodhaantje in de top, voorspel ik een glorieuze terugkeer.

Bezweringsformules

Dat is niet iets nieuws en van oudsher wordt die onrust bestreden met symbolen en gebruiken die ‘eeuwenoud’ heetten te zijn, al moesten ze er soms isteren voor worden uitgevonden. Het zijn bezweringsformules die meer met magie hebben te maken dan met religie: immaterieel erfgoed dat pas in het spel komt wanneer er iets dreigt te verdwijnen. Zolang het vanzelfsprekend is heeft niemand het erover.

Daarom zijn eierenrapen en de kerstboom zo belangrijk, al hebben ze met joden- of christendom niets van doen. Min of meer toevallig zijn ze de focuspunten geworden van een ontworteld geraakt gevoel van identiteit dat zijn toevlucht zoekt in tradities en folklore – van welk gehalte of welke oorsprong ook. De inhoud is minder belangrijk dan het idee, al dan niet misplaatst, te steunen op een door eeuwen geschraagde gewoonte. Ook de versierde palmpaasstok uit mijn jeugd, met broodhaantje in de top, voorspel ik een glorieuze terugkeer.

Deel dit artikel

Dat onze cultuur in hoge mate ontkerstend is geraakt, staat buiten kijf.

Ook de versierde palmpaasstok uit mijn jeugd, met broodhaantje in de top, voorspel ik een glorieuze terugkeer.