Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Vrouwen, bier en techniek; hier uit zich de boerentrots

Samenleving

Joost van Velzen

Tractor Pulling, oftewel Trekkertrek, is een typisch plattelandsevenement. 'Je voelt het geluid van de motoren door je hele lichaam.' © Herman Engbers
De Staat van de Boer

Bijna alle agrariërs van Nederland geven in De Staat van de Boer aan trots te zijn om boer te zijn. Hoe uit zich die trots? En wat maakt de plattelandscultuur zo aantrekkelijk voor stedelingen?

Het is niet te missen, het Tractor Pulling-evenement in Eext. Want wat een bak herrie komt er van het terrein, midden in het Drentse dorp. Brullende motoren is te zwak uitgedrukt voor het geluid dat de zwaar opgepimpte trekkers produceren. Dit is geen brullen meer, dit is krijsen en gieren. Wie in Eext woont kan vandaag twee dingen doen: wegwezen of je bij de tractor-race aansluiten. De meesten lijken te hebben gekozen voor het laatste, de tribunes zitten goed vol. Drie meisjes van een jaar of zeventien staan met hun vingers in de oren. Anderen hebben oordoppen in of een soort geluiddempende koptelefoons op.

Lees verder na de advertentie
82% van de boeren is tevreden met zijn leven als agrarisch ondernemer

De bedoeling is dat de deelnemers met hun opgevoerde trekker een zware kar over een afstand van honderd meter moeten trekken. Tractor Pulling staat dan ook bekend als Trekkertrek. De races kom je in de stad niet tegen, trekkertrekraces zijn typische plattelandsevenementen. Dat zie je al aan de sponsors. Op het grote beeldscherm adverteert loonbedrijf Mennega, of een agrarische makelaardij. Uit de speakers klinken nummers als 'Het is lekker op de trekker' van Mannenkoor Karrespoor.

Eigen cultuurtje

Het gaat beginnen. Helemaal vooraan staat de voltallige familie Ten Have uit het Groningse Vlagtwedde. Ze komen al bij de trekkertrekraces sinds ze leven. Zoon Hilvert: "Ik zat nog in de buggy toen mijn ouders me meenamen. Met een koptelefoon op mijn hoofd." Nu runt hij als volwassen man een akkerbouwbedrijf en vindt hij het nog altijd prachtig. "De power die loskomt, dat blijft iets geweldigs. Je voelt het geluid van de motoren door je hele lichaam."

Ja, hij gelooft wel dat deze evenementen een typisch, eigen cultuurtje vormen. Hier uit zich de boerentrots. "Het is alles bij elkaar. Het samenzijn, het volgen van de teams door het hele land, en natuurlijk vrouwen en bier. Er doen ook vrouwen mee, mooi toch?" Zus Fianne gaat er ook helemaal in op. Zij vindt vooral alles eromheen mooi om mee te maken. "De meeste races vinden in de zomer plaats en als het dan te warm wordt, dan komt de brandweer het publiek nat maken."

Het kabaal is enorm bij Trekkertrek in Eext. Een goed paar oorbeschermers is zeker geen overbodige luxe. © Herman Engbers

Hilvert gaat, behalve dus voor die vrouwen en dat bier, voor de techniek. De voertuigen ogen inderdaad indrukwekkend. Sommige hebben wel vijf motoren op hun supertrekker gemonteerd. Er verschijnen vandaag ook een uitgebouwde Citroën 2CV, een Ford Capri en een VW Kever aan de start. Op het veld achter het raceterrein kun je ze van dichtbij bekijken. "Er zijn er bij die rijden met motoren uit tanks en vliegtuigen", weet Hilvert. "Die hebben héél veel pk's."

Zelf rijdt Ten Have ook wel eens wedstrijden, in de standaard-klasse met zijn John Deere-trekker. Intussen heeft een van de krijsende machines de honderd meter in een indrukwekkende sprint gehaald. "Hieperdepieperdepiep!", klinkt het uit de speakers. "Dáárvoor kom je naar Eext!"

Superboeren

Niet alleen in Drenthe komt de boerentrots samen. Ook bij voetbalclub De Graafschap, in de Achterhoek, wordt de agrariër op een voetstuk gezet. De supporters van de kersverse eredivisionist noemen zich niet voor niets 'Superboeren'. Stadion De Vijverberg zit bij iedere thuiswedstrijd vol. Te vol, eigenlijk, en daarom was een nieuw stadion lange tijd een optie. Dat zou de vorm moeten krijgen van een tractorband. Het ontwerp - van een dakspecialist - heeft het nooit gehaald en dus blijft de club voorlopig gezellig in het huidige stadion.

Na iedere ronde laten de deelnemers zich toejuichen tijdens de terugtocht langs het publiek. © Herman Engbers

Boerenrock-icoon Bennie Jolink (ex-zanger popgroep Normaal) heeft bij De Graafschap een seizoenkaart, weet voorzitter Hans Boesberg van supportersvereniging Superboeren. "Hij was nog bij de opening van onze kantine. Ontzettend leuke vent, iemand zonder poespas", zegt hij. Misschien is dat wel een deel van de boerenidentiteit: doe maar Normaal, in dit geval letterlijk en met een hoofdletter. Boesberg: "What you see is what you get, om het op z'n Achterhoeks te zeggen. Al zeggen ze dat in Zeeland of Groningen ook. Behalve Amsterdammers, die zeggen dat niet. Maar of de boerencultuur zo streekgebonden is, betwijfel ik. Ik denk wel dat we wat vriendelijker zijn, voorzichtiger, minder het hart op de tong. We hebben hier ook wat meer ruimte, wat meer tijd. Het gaat allemaal een tandje langzamer en bedachtzamer dan in de Randstad."

Dit is onze tegenreactie. Zo van: Wij zíjn ook boeren, en jij niet.

Boerenrock-icoon Bennie Jolink

Hij vindt het wel mooi, die geuzennaam van superboeren. Het is een antwoord op het jennen vanuit die Randstad, waar supporters van Ajax, Utrecht of Den Haag die van De Graafschap graag uitmaken voor boeren. Als een achtergesteld deel van de bevolking. "Dit is onze tegenreactie. Zo van: Wij zíjn ook boeren, en jij niet."

Het zal de 1853 leden van de SV Superboeren trouwens ook een zorg zijn. De Graafschap speelt weer op het hoogste niveau en dat is goed gevierd. Boesberg: "Na de promotie was er een gigantische uitbarsting van emotie, power en trots. We hebben het in het centrum van Doetinchem gevierd, maar eerst met een invasie van het veld. De club leeft als nooit tevoren. Dat doen die boeren dan toch maar."

© Herman Engbers

Boerentaal met Ton den Boon

Goed boeren, de boer opgaan, een graantje meepikken, dat is koren op zijn molen, als de boeren niet meer klagen en de pastoors niet meer vragen, dan nadert het einde der dagen; het zijn slechts enkele van de vele uitdrukkingen en gezegden die we te danken hebben aan de landbouw. Maar ze roepen stuk voor stuk de associatie op met een tijd die voorbij is. Toch is de boer nog niet uit onze taal verdwenen, weet Ton den Boon, hoofdredacteur van 'Van Dale' en co-auteur van de taalrubriek in deze krant. "Verhoudingsgewijs is onze woordenschat anno 2018 natuurlijk een stuk minder agrarisch dan in pakweg 1918, maar er is nog altijd veel idioom in omloop waarin de boer figureert."

Sommige spreekwoorden en uitdrukkingen weerspiegelen inderdaad vooroordelen die stadse mensen over agrariërs hebben, zoals conservatisme, lompheid, domheid of vrekkigheid, stelt Den Boon. "Wat de boer niet kent, dat vreet hij niet; een lompe boer, een boerenhengst of boerenlul, zo leer je de boeren de kunst af; een boer en een zog, die hebben nooit genog, en ga zo maar door. Onlangs heb ik de uitdrukking 'wilde boerendochter' opgenomen in het woordenboek, een uitdrukking die - met dank aan zanger Ivan Heylen - ook een vooroordeel weerspiegelt en dat je ook weerspiegeld vindt in woorden als boerenbabe en polderhunk."

Den Boon ziet nog altijd relatief veel aanwas van nieuwe 'boerenwoorden'. Hij denkt dat dit wellicht te maken heeft met het feit dat veel boeren tegenwoordig bijbanen nodig hebben om het hoofd boven water te houden. "Denk maar aan zorgboerderij, hotelboerderij, windboer, energieboer, energieteelt, boerderijflat, verticale landbouw, voedselflat of scharrelvee. Ook de omslag naar duurzaamheid brengt nieuwe taal met zich mee (biobouw, biolabel, biopesticide, biovlees, ecoboer). "Ook woorden als agrohotel en polenhotel hebben we grotendeels aan de agrarische sector, althans de tuinbouw, te danken. Taalvormen als zoute landbouw (2003), waddenboer (2007) en weidegang (1997) zijn in de ogen van de woordenboekmaker nog erg jong. "Ten slotte leveren ook agrarische schandalen en veeziekten nieuwe woorden op zoals dioxinekip, plofkip en Q-koorts."

© Herman Engbers

'Er voltrekt zich een vermenging tussen stad en land'

Sophie Elpers, Meertens Instituut

"Wat zo interessant is als we kijken naar de plattelandscultuur: er zit beweging in. Evenementen waarin plattelandsiconen naar voren worden gehaald, zoals de Zwarte Cross of Tractor Pulling, worden meer en meer een nationaal, een Nederlands gebeuren. Dat zie je aan de deelnemers, die komen tegenwoordig niet alleen uit de provincie, maar ook uit de stad. We zijn net bezig te onderzoeken waar die identificatie met het platteland vandaan komt. Want mensen trekken dan weliswaar naar de steden, maar in omgekeerde richting zoeken ook steeds meer mensen hun heil juist in de dorpen of net daarbuiten.

"Dat is ook zoiets, trouwens: wat is eigenlijk de definitie van het platteland? Is dat het dunbevolkte buitengebied of is het platteland bij uitstek het terrein waar mensen zich op een intensievere manier tot de natuur verhouden? En wat voor betekenis geven we de grond waarop we wonen en de gewassen die we daarop verbouwen? Ook interessant is het sociale component. Het beeld is dat we een dorp beschouwen als intiemer, veiliger en als een plek met meer sociale controle dan de stad.

De vraag is of dat in werkelijkheid zo is. Want ook in de steden zien we kleine gemeenschappen waar mensen veel samen optrekken en in nauwe samenwerking van alles organiseren en bijvoorbeeld ook groente verbouwen. De 'verplattelandisering' van de stad zien we ook terug met de komst van stadsimkers en in de middenstand met winkels als Dille & Kamille.

De 'ver­plat­te­lan­di­se­ring' van de stad zien we ook terug met de komst van stadsimkers en met winkels als Dille & Kamille

Sophie Elpers, Meertens Instituut

"Er bestaan veel vooroordelen over het platteland. Het beeld is tweeledig. Enerzijds heeft het leven in het buitengebied het imago van een romantisch, prettig bestaan. Een magazine als Buitenleven refereert aan die romantiek.

"Daar staat tegenover het beeld van het platteland als terrein van crisis: schaalvergroting, horizonver-vuilende windmolens, ontvolking, alcoholmisbruik onder de jeugd. Het gevoel van 'achtergesteld' zijn. Het is interessant om te onderzoeken welke effecten deze beelden op het daadwerkelijke alledaagse leven op het platteland hebben. Hoe verhouden zich de mensen op het platteland tegenover deze beelden?

"Neem de leegstaande boerderijen op het platteland. Het zijn vaak stedelingen die deze een nieuwe bestemming geven. Ze kopen zo'n boerderij en richten die thematisch in. Soms worden stereotypen als het ware 'gematerialiseerd'.

"Vaak blijkt bijvoorbeeld ook dat het sociale leven in dorpen drijft op stedelingen die er zijn komen wonen. Ze geven lokale tradities opnieuw Schwung en blazen zo de sociale cohesie nieuw leven in. We hebben te maken met een vermenging tussen stad en land. Het zijn werelden die slechts in de voorstellingen van de mensen tegenovergesteld zijn, maar in de realiteit veel complexere verhoudingen tonen."

© Trouw

Lees ook: 

De Staat van de Boer

Fipronil-eieren, het melkquotum, bijengif, mestfraude; het agrarisch bedrijf haalt de afgelopen jaren met grote regelmaat de kolommen van de krant, en vaak in negatieve zin. In de debatten die daarop volgen wordt vooral over de boer gesproken, niet mét hem. Volgens Trouw is het tijd die boer eens op te zoeken. Hoe gaat het anno 2018 met hen?

Deel dit artikel

82% van de boeren is tevreden met zijn leven als agrarisch ondernemer

Dit is onze tegenreactie. Zo van: Wij zíjn ook boeren, en jij niet.

Boerenrock-icoon Bennie Jolink

De 'ver­plat­te­lan­di­se­ring' van de stad zien we ook terug met de komst van stadsimkers en met winkels als Dille & Kamille

Sophie Elpers, Meertens Instituut