Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Vluchtelingen bouwen in Almere een eigen onderkomen

Samenleving

Sybilla Claus

Reportage

Nederland kent een onbekend aantal uitgeprocedeerden, onder hen ook kinderen. De groep van 'We Are Here' zwierf door Amsterdam. In Almere bouwden vier families zonder verblijfspapieren een provisorisch onderkomen. 

Blokhutten, glazen villa's, stenen huizen, leembouw en caravans. In het experimentele stadsdeel Almere-Oosterwold waar iedereen aan zijn droom kan bouwen, staan allerlei woonvormen door elkaar te midden van veel groen. In een uithoek aan de bosrand logeren vier ongedocumenteerde families al maanden bij een bewoonster in caravans en tenten. Het was reden voor CDA en PVV, de oppositiepartijen, om afgelopen week kritische vragen te stellen in de gemeenteraad: zij spraken van een onhoudbare situatie.

Lees verder na de advertentie

Het bewuste terrein is van hoofdbewoonster Amal Abbass en haar project Diamondiaal. Kinderen rennen de hele dag in hun mooiste jurkjes buiten rond. Af en toe spelen zij met de jonge kippen. Net als elders in Oosterwold staan op dit terrein huizen in aanbouw en caravans voor tijdelijke bewoners. Maar hier zijn dat uitgeprocedeerden, vier gezinnen met kinderen die twee caravans en twee grote tenten bewonen. Een Nigeriaanse moeder gaat net naar de stad om fietsen op te halen.

Amal Abbass en Tom Saal van Inspiratie Inc. © Joris van Gennip

De gedachte van Oosterwolde

Deze zaterdagmiddag is het een zoete inval met inwoners van Almere die verse groenten en fruit komen brengen. Gekregen als overblijfsel van de markt, of uit privékeukens. Een oud-vrijwilligster kookt een lunch van bulghur, kikkererwten en groente. Iedereen kan aanschuiven maar de kinderen spelen liever door in de bosrand.

Inmiddels heeft Abbass, die zich als voorzitter van de Stichting Inspiratie Inc. in Almere inzet voor vluchtelingen, al hoog bezoek gehad. Verantwoordelijk wethouder Jerzy Soetekouw kwam een kijkje nemen, net als een directeur van het Leger des Heils. Zij krijgt ook ongenode gasten, en klaagt dat Omroep Flevoland zonder toestemming op haar privéterrein rondsnuffelde. Er zijn ook Almeerders die menen dat de privé-opvang prima past in de gedachte van Oosterwolde. Die is immers dat bewoners zelf hun buurt inrichten.

Er zijn ook Almeerders die menen dat de privé-op­vang prima past in de gedachte van Oosterwolde. Die is immers dat bewoners zelf hun buurt inrichten.

Dit is een droge zomer. Wat gebeurt er als het straks flink gaat regenen? De drie caravans zullen het wel doorstaan, maar een van de grote tenten lekt. Dan wordt het onhoudbaar, zeker voor de kinderen. Dus zegt Lesley van Hilten van het lokale CDA beslist: "We moeten dit voor de herfst oplossen".

Wat opvalt, is dat iedereen het in deze zaak eens is: opvang van kinderen in tenten is ongewenst. Dat vindt ook Abbass. "Dit is een noodoplossing. Er woont hier een Syrisch gezin met twee dochtertjes, die vijf nachten in het park hadden geslapen. Zonder jas." De Drieklank, een PKN-kerk in Almere, bracht de Nigeriaanse met haar drie hier geboren kinderen langs, omdat ze haar huur niet meer konden opbrengen. "Gelukkig namen ze ook een caravan mee. Eerder doneerden ze al een gezinstent. Er is een groot netwerk dat ons steunt", aldus Abbass.

Recht op steun

Voor zover de kleine Duits-Soedanese - getrouwd met een Nederlandse man - weet, leven er in Almere zo'n honderd ongedocumenteerden. "Zij hebben vaak wel papieren, maar geen geldige verblijfsstatus. Wij helpen met een advocaat en de juridische kosten. Zo is het ons in 39 gevallen gelukt dat mensen alsnog een verblijfsstatus kregen."

Vaak weten instanties, aldus Abbass, niet wat de rechten zijn. Zo mogen verzorgende ouders van kinderen met een Nederlands paspoort sinds een uitspraak van het Europese Hof vorig jaar hier blijven. "Als je hen niet helpt, blijven deze mensen zonder status. Zij hebben recht op steun, maar worden overal geweigerd en het juridisch uitzoeken duurt heel lang."

Wat doet Almere voor dit soort gezinnen? Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) en het Leger des Heils zoeken altijd een oplossing, meent Lesley van Hilten van het CDA. Daar brengt Abbass tegenin: "Gezinnen moeten naar een van de zeven opvanglocaties verder weg of naar de gesloten voorziening in Zeist, waar zij elk moment gedeporteerd kunnen worden. Almere moet een eigen tijdelijke gezinsopvang krijgen. Ook voor Nederlandse gezinnen ontbreekt die."

Madhat Kataf logeert liever in een caravan dan in zijn kamer op het azc: 'Het is er niet veilig'

De stad met 200.000 inwoners heeft voor alleenstaande ongedocumenteerden zes plaatsen in de nachtopvang. Madhat Kataf (49) uit Syrië werd er gek van de vele verslaafden en vechtpartijen. "Het is er niet veilig." Ook hij logeert hier in een caravan, liever dan in zijn kamer op het azc. De zanger heeft, nadat hij was uitgeprocedeerd, vorige week zijn verblijfsstatus gekregen. Van de wethouder kreeg hij een groene speld voor zijn inzet voor de gemeenschap. Vanavond treedt Kataf met zijn band Damasdam op in Den Haag. Een vrijwilligster brengt hem ernaartoe. "Ik heb mee gebouwd aan dit huis." Abbass woont er nu met haar kinderen. "Zo samen leven is mijn droom. Niemand verdient het op straat te leven."

Een vluchtelingengezin dat uit Venezuela is gevlucht naar Nederland en vooralsnog in een trailer moeten leven. Vanwege veiligheid en procedures willen ze anoniem blijven. © Joris van Gennip

Samen wonen

De Stichting Inspiratie Inc. heeft drie 'thuizen' in Almere waar de focus ligt op innovatie voor een inclusieve samenleving. De plek in Oosterwold heet Diamondiaal en de bouw van 25 sociale huurwoningen is in een vergevorderd stadium. Het idee is dat hier Nederlanders en statushouders wonen en werken. Er komt ook een buurtrestaurant met bakkerij en een kleuterschooltje.

Ongedocumenteerden

Er zijn asielzoekers, migranten en illegalen. Die laatste term wordt door critici gezien als kwetsend, omdat een mens nooit illegaal kan bestaan. Amal Abbass van de Stichting Inspiratie Inc. en de wethouder spreken over ongedocumenteerden. Dat zijn mensen die soms wel degelijk papieren hebben, maar (nog) geen verblijfsstatus voor Nederland. Dat kunnen uitgeprocedeerden zijn, maar ook uitgeprocedeerden die later alsnog een verblijfsstatus krijgen. Bijvoorbeeld omdat zij een betere advocaat krijgen, een rechter anders oordeelt, of regelgeving verandert.

Vier gezinnen zonder verblijfsstatus wonen in caravans en tenten op een nieuwbouwkavel in Almere. Dat leidde tot vragen in de gemeenteraad, waarop het college donderdag reageerde. Maar ongedocumenteerde bewoners zijn toch een typisch probleem van de Randstad? 

Nee, zegt wethouder werk en diversiteit Jerzy Soetekouw, die op 31 mei aantrad: "Dit is een landelijk probleem, dat in de grootste gemeentes van heel Nederland bekend is. De precieze cijfers weet niemand. Maar op grond van onze omvang en ons inwoneraantal van ruim 200.000, zou het in Almere kunnen gaan om zo'n honderd à tweehonderd mensen. Het is een thema dat we ook bespreken in de G40, het stedennetwerk van grote gemeentes in Nederland."

Waar komen de asielzoekers - al dan niet afgewezen - en hun kinderen vandaan?

"De Stichting Vluchtelingenwerk gaat de komende drie weken hun status uitzoeken. Wellicht komen ze uit verschillende asielzoekerscentra, dat bevindt zich nu nog buiten ons gezichtsveld. Ik heb in de raadsvergadering gezegd dat het een onwenselijke situatie is dat kinderen permanent buiten kamperen. Dat zou ik mijn eigen twee kinderen ook niet toewensen. De gezinnen logeren bij bewoners daar, en dat mag. Maar deze situatie moet niet structureel worden, daar is de plek niet voor bedoeld. Deze gezinnen moeten wij passende hulp gaan bieden."

De grond van coöperatie Diamondiaal, met onder meer tenten voor de uitgeprocedeerde gezinnen. © Joris van Gennip

Amsterdam heeft een steeds door de stad verhuizende groep ongedocumenteerden, Almere blijkbaar ook. Wat kunt u doen aan dit ingewikkelde probleem?

"Nu is het een soort niemandsland. Alle instanties kijken elkaar aan, wie het voortouw zal nemen. Ik roep de regering op snel met een landelijke lijn te komen. Dit najaar komt er op vier locaties een proef met de landelijke opvang van statusloze vreemdelingen. Deze overgangsfase vraagt veel van gemeenten en de samenwerkingspartners."

Almere heeft zes zogeheten BBB-plaatsen: bed, bad en brood. Lelystad idem. Zijn twaalf opvangplekken voor alleenstaanden niet wat weinig voor de hele provincie Flevoland?

"Er zijn grote verschillen in hoe gemeentes dit aanpakken. Amsterdam is heel vrijgevig, elders doen gemeentes niks. Wij bewandelen een middenweg om het landelijke beleid humaan op te pakken. Maar het is een feit dat die zes plaatsen permanent volzitten met dezelfde mensen; zij hebben nu eenmaal weinig perspectief op doorstroming. Hoe lang de wachtlijst is voor deze zes plekken weet ik niet. Ik weet evenmin hoeveel mensen de kerken en goedwillende buren opvangen. Het is een vrij onzichtbaar probleem. Maar in verhouding tot de asielzoekerscentra die we hebben in Flevoland, is dit aantal BBB-plaatsen zeer sober. Het azc Almere heeft al achthonderd bewoners."

Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) en het Leger des Heils beweren dat er ook voor gezinnen zonder verblijfspapieren wel degelijk opvang is.

"Als zij dat zeggen, geloof ik ze. Feit is wel dat dak- en thuislozen bestaan, ook onder ongedocumenteerden. Gemeenten zitten met de handen in het haar. Het is goed dat het probleem nu zichtbaar is geworden. Er moet snel landelijk duidelijkheid komen."

© Joris Van Gennip

Lees ook: We Are Here: ‘Wij zijn het product van het vluchtelingenbeleid’

De asielzoekers van ‘We Are Here’ storen zich aan het beeld dat van hen wordt geschetst. “Wij zijn het product van het vluchtelingenbeleid en het mislukte generaal pardon. Wij zijn mensen, die het leven verdienen, net als iedereen.

Lees ook: Ongedocumenteerden? Nee, het zijn uitgeprocedeerden

In haar zaterdagcolumn van een week geleden schreef Nelleke Noordervliet over het ‘unieke kameleontische systeem’ dat taal is. Soms wordt taalverandering door identiteitspolitiek geclaimd om ‘gevoeligheid van groepen’ te respecteren. Ephimenco gaat er dieper op in.

Deel dit artikel

Er zijn ook Almeerders die menen dat de privé-op­vang prima past in de gedachte van Oosterwolde. Die is immers dat bewoners zelf hun buurt inrichten.

Madhat Kataf logeert liever in een caravan dan in zijn kamer op het azc: 'Het is er niet veilig'