Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Vier tips die overwerkte docenten voor het onderwijs kunnen behouden

Samenleving

Maaike Lange

© Meulendijks Nanne

Op middelbare scholen stoppen veel startende docenten binnen enkele jaren met lesgeven. Dat is schrijnend gezien het grote tekort aan leraren. Hoe kunnen we die beginnende docent behouden? Vier tips uit het veld.

Het voortgezet onderwijs kampt met een tekort aan leraren, met name voor de bètavakken en klassieke talen. Als er niets verandert zijn er in 2025 meer dan 1.200 voltijdsleerkrachten te weinig, voorspelt onderzoeksbureau CentERdata. Dan is het extra zuur dat een flink percentage nieuwe, gekwalificeerde docenten binnen een paar jaar alweer stopt met lesgeven.

Lees verder na de advertentie

Een op de drie docenten in het voortgezet onderwijs stopt binnen vijf jaar, blijkt uit een onderzoek van de Dienst Uitvoering Onderwijs en het ministerie van onderwijs. Meer dan de helft van de starters (63 procent) overweegt binnen vijf jaar te stoppen, blijkt verder uit een onderzoek van de Onderwijscoöperatie uit 2015.

Ik raakte chronisch vermoeid en daar had ik helemaal geen zin in

Sip Markink

In 2013 trok toenmalig onderwijsminister Sander Dekker 150 miljoen euro uit om startende docenten te helpen. Maar het probleem lijkt dat het geld op een grote hoop terechtkomt bij de scholen, waardoor er in de praktijk niks verandert. Waarom stoppen deze startende, kort geleden nog enthousiaste en bevlogen docenten? En een belangrijkere vraag: Hoe zijn ze voor het onderwijs te behouden?

Tip1: Verminder het aantal lesuren

Docent Sip Markink stopte onlangs, na drie jaar, met lesgeven omdat een burn-out op de loer lag. Hij was avonden achtereen tot laat in de avond toetsen aan het nakijken en als hij dan eens in de kroeg was met vrienden, stond hij, met een alcoholische versnapering in de hand, nog steeds na te denken over de les van de volgende dag. Kortom: hij was nooit klaar. De werkdruk werd hem te hoog. "Ik raakte chronisch vermoeid en daar had ik helemaal geen zin in", vertelt hij. "Er zijn veel meer dingen in het leven die ik leuk vind om te doen."

Volgens Markink zit de werkdruk erin dat Nederlandse docenten te veel lesuren draaien. Ze geven meer lesuren dan het Europese gemiddelde en daar komen administratie, vergaderen en extra zaken als ouderavonden nog bij. Ook in een rapport van de Oeso, de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling, staat dat Nederlandse docenten te veel lesgeven. Een fulltime lerarenbaan bestaat uit 27 tot 29 lesuren van vijftig minuten, terwijl het Europese gemiddelde ligt op maximaal twintig lesuren van vijftig minuten.

In Finland hebben leerlingen minder lesuren, maar scoren ze op internationale testen beter

Markink vindt dat de overheid zou moeten investeren in minder lesuren, waardoor er meer tijd is voor het voorbereiden van lessen.

Een mooi voorbeeld vindt hij het Finse onderwijsmodel. Daar hebben leerlingen minder lesuren, maar scoren ze op internationale testen beter dan Nederlandse leerlingen. Finse scholen hebben dan ook niet als missie de beste leerlingen voort te brengen, maar houden zich meer bezig met hoe leerlingen en scholen kunnen samenwerken om voor iedereen de beste onderwijskansen te creëren.

D66 diende vorig jaar voor de vierde keer een motie in voor minder lesuren en kon toen op steun rekenen van een meerderheid van de Tweede Kamer. Minder lesuren betekent volgens D66 inderdaad meer voorbereidingstijd voor docenten en kwalitatief betere lessen.

Tip 2: Halveer de klassen

Vlak voor de kerstvakantie heeft Jorine Lamsma, docent Nederlands, met pijn in het hart haar baan opgezegd op een middelbare school in Amsterdam. Pas drie jaar geleden heeft zij de lerarenopleiding afgerond aan de Universiteit van Amsterdam. Van de zeven docenten-in-opleiding die toen slaagden, zijn er inmiddels alweer vier gestopt met lesgeven en overgestapt naar een andere baan. De belangrijkste redenen zijn de werkdruk en dat er te weinig tijd is voor de leerlingen, volgens Lamsma.

Die hoge werkdruk, zo ervoer zij, heeft te maken met de grote klassen: "Klassen bestaan over het algemeen uit 28 tot 32 leerlingen. Iedere ouder die ooit een kinderfeestje heeft georganiseerd kent het angstvisioen van zo'n situatie. Aan het eind van zo'n slopende feestdag flitst het door je heen: stel je voor dat je dertig púbers onder je hoede zou hebben en in het gareel zou moeten houden, en dan op één dag zeven keer achter elkaar. Niet te doen!"

Door een griepepidemie had ik ooit opeens maar elf leerlingen in mijn klas. Wat een zegen.

Jorine Lamsma

Volgens haar zouden we de klassen in het voortgezet onderwijs moeten halveren, daar schieten zowel docenten als leerlingen veel mee op. "Door een griepepidemie had ik ooit opeens maar elf leerlingen in mijn klas. Wat een zegen. Voor iedereen." Het kost wat geld maar wanneer er minder geld naar management gaat, moet het mogelijk zijn, denkt zij. "Ik zou meteen meer klassen kunnen nemen dan ik nu kon."

Een praktijkvoorbeeld is de School voor Persoonlijk Onderwijs, met vijf vestigingen in Nederland, waar de klassen uit maximaal zestien leerlingen bestaan. Deze school laat per jaar maar tachtig leerlingen toe.

De regering-Macron in Frankrijk experimenteert ook met kleine klassen. In de Parijse banlieus worden de eerste klassen in tweeën gesplitst, wat betekent dat er meer aandacht is voor leerlingen, waardoor leraren meer voldoening halen uit hun vak. Volgend jaar hoopt Macron te starten met het splitsen van de tweede klassen.

Tip 3: Geef nieuwe docenten taakverlichting en een langere opleiding

Kunnen we nog meer doen voor beginnende docenten? "Het begint ermee dat een school zich realiseert werkelijk iets voor deze docenten te kunnen doen", zegt José Lage Venterink, vierdejaars docent Duits. Eerder gaf zij les in Zwolle en nu staat ze op het Montessori Lyceum Amsterdam voor de klas. "Op mijn oude school moest ik verplicht meteen het eerste jaar mentor worden, dat zorgde voor veel extra stress. Ik werkte elke avond tot elf uur. Dat zou ik nu nooit meer willen."

Op haar huidige school zorgt de roostermaker voor een parallelrooster (zoveel mogelijk dezelfde jaarklassen), hoeft ze (nog) geen mentor te zijn, kreeg ze een coach die haar hielp met plannen toen ze extra druk was door een verhuizing en kreeg ze in het eerste en tweede jaar meer uren om lessen voor te bereiden. "Door al deze maatregelen denk ik nu dat ik het ga redden als docent. Een valkuil is dat ik mijn werk helemaal goed wil doen en dat kan niet in het onderwijs. Soms loopt een les of een klas gewoon niet."

Soms is het misschien te gemakkelijk om even in een jaar je papiertje te halen

José Lage Venterink

Venterink volgde een hbo-lerarenopleiding van vier jaar en liep op drie scholen stage. Zij denkt dat zij beter op het onderwijs was voorbereid dan bijvoorbeeld een docent met een diploma van een eenjarige universitaire lerarenopleiding. "Voor mij was het al worstelen. Als je maar een opleiding van een jaar hebt gedaan, weet je vaak helemaal niet wat je allemaal overkomt als beginnende docent."

Zij kan zich voorstellen dat universitair opgeleide leraren daarom meer gebaat zijn bij een langer werk- en leertraject. "Soms is het misschien te gemakkelijk om even in een jaar je papiertje te halen."

Tip 4 Bied startende leraren meer veiligheid

Hoe we startende docenten kunnen behouden op de middelbare school? Sytske Veltman, oud-docent filosofie en geschiedenis, dacht hier veel over na. Zij gaf 25 jaar les op verschillende middelbare scholen in Friesland en begeleidde meerdere docenten-in-opleiding. "Wat mij opviel was dat jonge docenten tijdens de opleiding niks leerden over de structuur van een school. Ze hadden geen idee bij wie ze konden aankloppen om te praten over dingen waar ze tegenaan liepen of over hun ontwikkeling. Vaak voelden ze zich daardoor onzeker en zelfs onveilig."

Daarnaast maakte Veltman mee dat scholen, in bijvoorbeeld krimpgebieden, jonge goedkope docenten aannamen om ze na één of twee jaar weer weg te sturen omdat ze dan te duur werden. Volgens haar helpt dat docenten niet om zich geruggesteund te voelen. Een andere reden waarom beginnende docenten zich volgens Veltman vaak onzeker voelen, is dat het schoolmanagement een heel andere achtergrond heeft dan de docenten en ook een ander doel nastreeft. "De docent wil het beste voor de leerling, het management wil dat een school geld verdient. Die kloof is groot. Wil je leraren behouden, geef ze dan meer steun en veiligheid."

Lees ook

- Onderwijsonrust houdt aan: docent middelbare school dreigt nu ook met acties.
- Leraren wiskunde waarschuwen: de kwaliteit van het wiskundeonderwijs is in gevaar door het lerarentekort.
- Ook in het basisonderwijs haken veel nieuwe leraren af. Mark van der Werf gooide na anderhalf jaar het bijltje erbij neer: 'Hoe ik mislukte als leraar'.

Deel dit artikel

Ik raakte chronisch vermoeid en daar had ik helemaal geen zin in

Sip Markink

In Finland hebben leerlingen minder lesuren, maar scoren ze op internationale testen beter

Door een griepepidemie had ik ooit opeens maar elf leerlingen in mijn klas. Wat een zegen.

Jorine Lamsma

Soms is het misschien te gemakkelijk om even in een jaar je papiertje te halen

José Lage Venterink