Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Van hippie tot hipster: vijftig jaar subculturen op een rij

Home

Joris Belgers

van hippie tot hipster illustratie Mat © matmatmat

De hipster met zijn knotje, racefiets zonder remmen en voorkeur voor filterkoffie lijkt het eindpunt van een lange ontwikkeling sinds de hippietijd. Popredacteur Joris Belgers over de evolutie van een revolutie - in zeven stappen.

Een halve eeuw geleden kleurden de hippies de wereld. De subcultuur van het collectief, van vrije liefde. Met de hipster is nu, vijftig jaar later, dat cirkeltje rond. Voortgekomen uit het hyperindividualisme, en zelfbewust als hij/zij is, wil de hipster absoluut niet met medehipsters op een hoop gegooid worden. Tussen hippie en hipster zitten talloze subculturen, groot en klein, lokaal en internationaal.

Lees verder na de advertentie

Die subculturen hebben gemene delers: een eigen soundtrack; een afkeer van de mainstream; het schoppen tegen de vorige generatie. Maar uiteindelijk worden die subculturen zélf de norm, uiteindelijk wordt die nieuwe generatie vanzelf oud, en uiteindelijk worden er nieuwe liedjes op de radio gedraaid. Zodra dat gebeurt, zoeken voorlopers in de groep nieuwe, originele manieren om zich te uiten. Vooral jongeren, naarstig bezig met het vormgeven van de eigen identiteit.

Dankzij de moderne massamedia van toen - oftewel, kleurentelevisie - verspreidden die subculturen zich in de tweede helft van de vorige eeuw over de (westerse) wereld. En dankzij de beeldcultuur op internet - Instagram, Pinterest, Facebook - is de omloopsnelheid van subculturen nog veel groter geworden. Hipsters in het Vondelpark zijn nauwelijks meer van die in Central Park te onderscheiden. Goed, die laatsten zijn wat beter gekleed. Het blijft New York.

De trendgevoelige hipster van nu heeft het idee dat je alles kunt zijn wat je maar wilt

Niet dat je vóór de hippies geen subculturen had. Alleen waren nozems, beatniks en provo’s lokaler georiënteerd. De hippiecultuur wordt vaak aangemerkt als de eerste grote, wereldwijd verspreide subcultuur met eigen muziek, eigen kleding en haardracht, en eigen esthetiek. En, niet onbelangrijk, een gedeelde levensvisie. Zo’n leefstijl is wat de grote subculturen in dit overzicht onderscheidt van one- issue-muziekculturen zoals gabber of hiphop. Laten we kijken wat de hippie met de hipster verbindt en hoe de revolutie van die ‘Summer of Love’ in vijftig jaar tijd in zeven stappen evolueerde.

Hippie

Midden jaren zestig worden de haren langer en de kleren wijder. Met peace, maar vooral veel love moet het kapitalisme omver, net als de burgermansmonogamie. De veelkleurige psychedelische patchworkesthetiek bij de hippie wordt ingegeven door het geflirt met het transcendente en met oosterse culturen, maar ook gewoon door een recreatieve cocktail van wiet en lsd. Dit loopt parallel met de bijbehorende popmuziek, van bands als Grateful Dead en Jefferson Airplane.

Tussencultuur: disco

Eind jaren zeventig krijgen de hippies er concurrentie bij. De kleren worden weer strakker - veel strakker - en de muziek simpeler, rechtlijniger. John Travolta laat op koortsige zaterdagavonden zien dat het weer oké is om te dansen. Decadent en hedonistisch. Boven op de vulkaan, maar dat blijkt later pas.

John Travolta laat op koortsige za­ter­dag­avon­den zien dat het weer oké is om te dansen

Punk

Die zachtaardige hippie heeft helemaal niet voor een betere wereld gezorgd: in de jaren tachtig kan de bom elk moment vallen. De economie holt ook nog eens achteruit. Kwam de hippie vooral uit de hogere sociaal-economische klassen, de punker komt eind jaren zeventig op vanuit de arbeidersbeweging. Je kunt beter alles zelf doen, luidt het credo. No future & do-it-yourself. De punkers dansen niet innig verliefd, maar schoppen wild moshend in het rond. Met de veiligheidsspeld als teken van verzet, het ruwe zwartleren jasje, een gescheurde broek en stekelige haren als symbool van hun wereldbeeld. De muziek is bewust simpel: rammen op drie akkoorden, iedereen moet gitaar kunnen spelen.

Tussencultuur: post-punk/gothic

Die bom valt uiteindelijk niet, de economie trekt weer aan. Geen reden meer om woedend van je af te schoppen, de post-punker doet het kalm aan. Het is nog steeds geen vrolijke boel, en de post-punk heeft raakvlakken met de gothic, die eveneens naar The Cure en Joy Division luistert. Gemeenschappelijke deler: zwelgen in zelfmedelijden.

Grunge

Een flanellen houthakkersoverhemd, een baggy broek en kapotte gympies: ziehier het uniform van de grungefan. Grunge is enerzijds het Amerikaanse antwoord op de punk - groot geworden in Engeland - maar ook tegenhanger voor de doorgeslagen entertainmentcultuur en de vercommercialisering van popmuziek. Het geld klotst tegen de plinten, maar wat kun je er eigenlijk mee? Maatschappelijke onthechting, gevat in een zweem van verveling. Grunge is rauw, direct en eerlijk - net zoals dat ongewassen haar.

Grunge is rauw, direct en eerlijk - net zoals dat ongewassen haar

Tussencultuur: emo

Grunge leeft eind jaren negentig nog even door in de skatende alto, maar de broeken worden strakker, het haar korter, het uiterlijk verzorgder. Emo’s zijn vooral met zichzelf bezig, met de eigen gevoelens, in huilliedjes, zowel hard en zacht. Esthetisch grijpen ze terug op gothic, maar het wordt nooit té zwart, of té extreem. Soms zit er een vrolijk kleurtje tussen. Stijl en verzorging worden belangrijk. Een teken voor wat komen gaat.

Hipster

De hipster is het summum van individualisme. De millennial wordt opgevoed in de overvloedige jaren negentig met het idee dat je alles kunt zijn - wat het lastig maakt om te kiezen wát je dan wilt zijn. Zelfbewust zoekt hij naar het authentieke, zonder dat ooit te zullen toegeven. Vandaar dat ironie zo’n belangrijk kenmerk is van het fluïde hipsterdom. Met die stoplap kan plotseling alles. Wordt het afgekeurd, dan is het opeens een ironische Franse alpinopet, een ironisch krulsnorretje, een ironische voorkeur voor Toto. Niet ironisch zijn de fixie-fiets, de baard en indierock: die zijn gewoon tof.

Naast ironie wordt de trendgevoelige hipster getekend door consumptiedrang: als je alles kunt hebben, wil je vooral iets wat de ander niet heeft. Veel vintage - authentieker wordt het niet - maar tegelijkertijd het allerlaatste model Fairphone. En natuurlijk ook dat meest obscure, CO2-neutraal gebrouwen Pale Ale-biertje met nagisting op de fles. De hipsters vormen mogelijk de laatste van alle subculturen: het is immers een subcultuur die beslist geen subcultuur wil zijn - dat zou immers niet authentiek zijn. Daarmee is het een subcultuur die alle subculturen overbodig maakt.

Met dank aan cultuursociologen Pauwke Berkers (Erasmus Universiteit), Janna Michael (Erasmus Universiteit) en Kobe de Keere (UvA).

Deel dit artikel

De trendgevoelige hipster van nu heeft het idee dat je alles kunt zijn wat je maar wilt

John Travolta laat op koortsige za­ter­dag­avon­den zien dat het weer oké is om te dansen

Grunge is rauw, direct en eerlijk - net zoals dat ongewassen haar