Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Tom van Erp (1939-2018): de bijna vergeten held met een avontuurlijk leven

Samenleving

Rob Velthuis

Als majoor in 1975, als scout in 1946 en als bokser in 1960. © Rob Velthuis
Naschrift

De commandant pantsergenie mengde zich ongeschoren en in zijn oudste kleding tussen de krakers om poolshoogte te nemen. Als amateurtoneelspeler ging hem dat goed af. 

De bij zijn heldendaad opgelopen invaliditeit weerhield hem er niet van het avontuur te blijven zoeken. Tom van Erp was geen man voor slapeloze nachten. Werd hij gevraagd voor een risicovolle missie, dan kende hij geen aarzeling. Behalve voor de Amsterdamse krakersoorlog in 1980, toen hij moest handelen tegen zijn logica in.

Lees verder na de advertentie

De toenmalige commandant pantsergenie was opgeleid om zijn land te verdedigen tegen de Russen. Nooit had hij kunnen bevroeden dat hij met dezelfde geweldsmiddelen zou optreden tegen zijn landgenoten. "Dat is het enige dat me slapeloze nachten heeft bezorgd", bekende hij jaren later in een uitzending van Andere Tijden.

Duizend man waren op de been en gebruik van vuurwapens was zo nodig toegestaan om de gewelddadige krakers te bestrijden. Tom moest met zijn tanks de barricades rond kruispunt Vondelstraat en Eerste Constantijn Huygensstraat opruimen. Ongeschoren, in zijn oudste kleding mengde hij zich tussen de krakers om poolshoogte te nemen. Dat ging hem als amateurtoneelspeler goed af, hij werkte zelfs samen met de barricadebouwers. "Ik gaf adviezen hoe ze de boel moesten opbouwen, zodat ik het zo snel mogelijk kon afbreken."

Tom van Erp werd in 1939 geboren op Curaçao en bracht zijn jeugd door op Aruba, waar zijn vader po­li­tie­com­mis­sa­ris was

De ontruiming bleek een fluitje van een cent. Van Erp was met zijn karakteristieke snor de commandant bovenop de voorste tank, waarvan een iconische foto de voorpagina van Elsevier sierde. In een paar seconden reed hij dwars door de brandende barricades.

Opluchting overheerste omdat geen molotovcocktails waren gegooid, zoals een jaar later in Nijmegen wel gebeurde. Zijn droevigst stemmende herinnering betrof de weg terug naar huis, toen mensen langs de kant hem de Hitlergroet brachten.

Tom van Erp werd in 1939 geboren op Curaçao en bracht zijn jeugd door op Aruba, waar zijn vader politiecommissaris was. Hij leidde een avontuurlijke leven: duiken, met harpoenen barracuda's schieten en op verzoek van moeder voor het avondeten langoustines vangen in de Caribische Zee.

Schaken met Lubbers

Discipline leerde Tom in Nijmegen op het Canisius College, waar hij bij de jezuïeten in het internaat verbleef. Hij speelde er schaak met de latere premier Ruud Lubbers ofschoon zijn voorkeur uitging naar fysieke sporten. Daar was hij als bokser, schermer, tienkamper en op de Zware Militaire Vaardigheid van alle markten thuis.

Dat gold ook op andere gebieden. Tom, bij de genie oorspronkelijk opgeleid als bruggenbouwer, ontwierp en bouwde in Vlijmen buiten werktijd zijn eigen bungalow. Als instructeur stond hij bekend als flamboyante man die een saaie cursus met anekdotes uit eigen doos fascinerend maakte voor de leerlingen. Als jonge luitenant verdiende hij voor defensie miljoenen door in Sicilië, tegen alle opinies in, opgegeven vliegtuigen onder een ingestorte hangar uit te halen.

Hemel en aarde kon hij bewegen om zijn gelijk te krijgen. Zo haalde hij mensen het bloed onder de nagels vandaan, en liet ze net zo makkelijk schaterlachen

Tom stond graag in de belangstelling. De andere kant van de harde militair was de feestvierder, met negen jaren als prins carnaval (Alfredo X) van Dommelbaorzedurp (Vught) en met redevoeringen als tonpraoter.

Hij was voetbalcoach, voorzitter van de tennis- en toneelclub en de Stichting Anders Bezig Zijn, die werklozen alternatieven bood, en een niet altijd even objectieve correspondent voor de Nieuwsbode. In 2016 rondde hij de opleiding cliëntenondersteuner af om ouderenadviseur te worden. Anderen bijstaan vond hij prachtig.

Toen kende iedereen in Vught hem al jaren als de man met snor in zijn scootmobiel. In die periode was hij acht jaar raadslid, waarvan vier voor zijn eenmansfractie. Als militair was hij gewend dingen voor elkaar te krijgen door geen blad voor de mond te nemen. Die directheid bracht hem in het verenigingsleven en de politiek wel eens in de problemen. Hemel en aarde kon hij bewegen om zijn gelijk te krijgen. Zo haalde hij mensen het bloed onder de nagels vandaan, en liet ze net zo makkelijk schaterlachen.

Thuis zei hij zijn drie kinderen dat ze - in overdrachtelijke zin - niet tegen de wind in moesten plassen, maar volgens zoon Casper was hij wel de laatste die zich daaraan hield. Zelfs in zijn laatste moeilijke weken maakte hij van vrijwel elk gesprek een discussie.

Zijn droom, een wereldreis in zijn zeilboot, was aan duigen. Tom boog niet, hij bleef denken in dingen die hij wél kon

Het was voor de militair vanzelfsprekend om verzoeken in te willigen waaraan anderen hun vingers niet wilden branden. In 1991, hij woonde net samen met zijn tweede vrouw Yvonne, zorgde dat voor het keerpunt in zijn leven. Eer, spanning en avontuur trokken hem aan toen hij na de Golfoorlog als enige Nederlander voor een VN-missie naar Irak werd gevraagd.

Als specialist hield hij toezicht op het ontmantelen van chemische wapens en explosieven door de Irakezen. Tom was zich bewust van de gevaren van deze handmatige operatie. Als het aan hem had gelegen, was de hele mikmak midden in de woestijn op een grote hoop gegooid en met een kernwapen vernietigd.

Onverzettelijkheid

Toen op 6 september 1991 een explosie plaatsvond en de Irakese voorman in aanraking kwam met vrijkomend zenuwgas, aarzelde Tom geen moment. Samen met zijn chauffeur bracht hij hem naar het ziekenhuis, waarbij hij met besmet braaksel werd ondergekotst. Hij werd behandeld met een atropine-injectie. De Irakees was gered, Tom keerde voldaan huiswaarts. Daar begonnen enkele maanden later de vingers van de scherpschutter te tintelen, winterhanden dacht hij. Vervolgens verdween de fijne motoriek en vijf jaar later was hij rolstoelafhankelijk. MS werd als diagnose getrokken, hoe atypisch de klachten ook waren.

Zijn droom, een wereldreis in zijn zeilboot, was aan duigen. Tom boog niet, hij bleef denken in dingen die hij wél kon. Hij maakte met Yvonne cruises en andere lange reizen. Onder meer 26 keer naar Bali waar ze bevriend raakten met taxichauffeur Gusti. Dankzij de financiële bijdrage van Tom en Yvonne kon zijn zoon naar een goede school. Op die wijze verzekerden zij uiteindelijk nog acht (zwerf)kinderen van een goede toekomst.

Zijn onverzettelijkheid kwam op Java boven bij een bezoek aan de Borobudur, die begin 1900 onder leiding van zijn overgrootvader was gerestaureerd. Hij wilde per se het resultaat zien en kroop op handen en voeten de stenen trappen van de tempel op. Bovenaan wachtte hem applaus van omstanders.

In 2003 zag Tom een televisie-uitzending over Engelse soldaten die na de Golfoorlog aantoonbaar door de combinatie van saringas en het tegengif atropine vergelijkbare klachten hadden. Nadat de connectie aanvankelijk werd ontkend, kreeg de strijdende Tom uiteindelijk gelijk en werd hij met terugwerkende kracht volledig arbeidsongeschikt verklaard.

Erepenning

Van toenmalig minister Relus ter Beek had hij na terugkomst uit Irak een tevredenheidsbetuiging gekregen, 'het laagst denkbare'. Dat stak Tom, hij strooide regelmatig met hints en kreeg net op tijd het toeval aan zijn zijde. Een oud-leerling stuitte bij onderzoek van oude, vergeten dossiers op dat van hem en trok aan de bel. De inmiddels doodzieke luitenant-kolonel b.d. wilde koste wat het kost zijn leven rekken tot minister Ank Bijleveld hem de bronzen Erepenning voor Menslievend Hulpbetoon had opgespeld. Acht dagen voor zijn overlijden was bij die gelegenheid geen spoor van spijt over zijn actie: "We zijn toch op de wereld om elkaar te helpen. Dat is niets meer dan logisch!"

Tom van Erp werd op 11 januari 1939 geboren op Curaçao en overleed op 22 juni 2018 in Vught.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl

Lees de andere naschriften in ons dossier.

Lees ook:

Hannie van Leeuwen (1926-2018) 'Macht is om te dienen, niet om te heersen'

‘Macht is om te dienen, niet om te heersen’, was de overtuiging van Hannie van Leeuwen (1926 - 2018). De oud-verzetsstrijder was 41 jaar actief in meerdere politieke functies. Ze was het sociale gezicht van het CDA.

Deel dit artikel

Tom van Erp werd in 1939 geboren op Curaçao en bracht zijn jeugd door op Aruba, waar zijn vader po­li­tie­com­mis­sa­ris was

Hemel en aarde kon hij bewegen om zijn gelijk te krijgen. Zo haalde hij mensen het bloed onder de nagels vandaan, en liet ze net zo makkelijk schaterlachen

Zijn droom, een wereldreis in zijn zeilboot, was aan duigen. Tom boog niet, hij bleef denken in dingen die hij wél kon