Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Toen een prijs winnen op televisie nog tot discussie leidde

Samenleving

Paul van der Steen

Willem Ruis in 1978. © FOTO ANP
Déjà vu

Nogal onnozele prestaties werden in ‘De Berend Boudewijn Kwis’ (begin jaren zeventig van de vorige eeuw) beloond met ‘patserige’ prijzen, ‘meestal luxe en totaal onnodige verbruiksgoederen’, schreef Jan Bank destijds in de Volkskrant

Spreekstalmeester Pierre van Ostade, die later dezelfde rol zou vervullen in de shows van Willem Ruis, kondigde ze licht hysterisch aan. De camera’s namen de prijzen op hun glanzendst in beeld.

Lees verder na de advertentie

Bank noemde het ‘een nadrukkelijke bevestiging van de geneugten van de consumptiemaatschappij’. Hij twijfelde: misschien was het wel een bewuste ‘overbelichting daarvan’. Een van de makers van het spelprogramma was immers Gied Jaspers, ook verantwoordelijk voor de shows rond Barend Servet, waarin absurdisme de boventoon voerde.

Decadentie

Dat Pascal Hamers uit het Limburgse Meerssen afgelopen weekend het ongekende bedrag van 1.026.000 euro won in het RTL-programma ‘Postcode Loterij Miljoenenjacht’ won, leidde hooguit tot wat kleine berichten. In de eerste decennia van de televisie zorgden quizprijzen in een Nederland waar matigheid nog een deugd was voor veel discussie. In de jaren zeventig pasten de spelletjes en hun vermeende decadentie ook in de zorgen van tv-criticasters over toenemende vertrossing.

Omroepen lieten amusement in navolging van de pas gestarte Tros steeds verder oprukken. Het schrikbeeld vormden de Verenigde Staten, “waar een huisvrouw op een doordeweekse ochtend tussen het boodschappen doen door in een halve minuut voor een paar duizend dollar aan prijzen kon winnen door de onbenulligste vraag aller tijden te beantwoorden”.

De eerste Nederlandse tv-­spelletjes dateerden uit de jaren vijftig. Presentator Theo Eerdmans en zijn lieftallige assistente Maud groeiden dankzij quizzen als ‘Weet wel wat je waagt’ en ‘Je neemt er wat van mee’ uit tot nationale beroemdheden.

5530 gulden

In 1968 had de in Huizen woonachtige Française Liliane Libgott al het recordbedrag van 5530 gulden gewonnen in ‘Per seconde wijzer’, overigens ook gepresenteerd door Berend Boudewijn. Dat leverde volop grote krantenkoppen op. Maar Nederland kon ermee leven. Libgott had vijf afleveringen lang een indrukwekkende kennis van de geschiedenis getoond. De bewondering ging zo ver, dat een zondagsschilder haar een tijdens de quizdeelnames gemaakt portret toestuurde.

Niet zo lang daarna spraken de Nederlandse omroepen (commerciële tv zou nog ruim een kwarteeuw op zich laten wachten) met elkaar af dat de waarde van de prijzen niet hoger mocht zijn dan 1700 gulden per kandidaat. De KRO, die ‘De Berend Boudewijn Kwis’ uitzond, verwierp kritiek op verkwisting van belastinggeld, met het argument dat in de quiz gewone mensen de sterren waren. Er hoefden geen hoge gages te worden betaald aan dure artiesten.

Waardering

Het televisiepubliek leek zich wat betreft ‘De Berend Boudewijn Kwis’ weinig aan te trekken van het debat over de prijzen. In 1973 won het programma de Televizierring. De quiz haalde geregeld acht miljoen kijkers en waarderings­cijfers boven de acht. Alleen Mies Bouwmans ‘Een van de acht’ scoorde even goed. Daar kon je door het onthouden van producten (en het vraagteken!) op een lopende band met veel moois naar huis gaan.

En waren die beloningen voor kandidaten nu echt zo verschrikkelijk? Tv-criticus Nico Scheepmaker vond van niet. In Vrij Nederland betoogde hij dat ‘De BB-Kwis’ de grenzen tussen de klassen slechtte. De vrachtwagenchauffeur had evenveel kans op de tuinschommel als de procuratiehouder. Dat paste bij de tijdgeest. Het waren immers de jaren waarin het kabinet-Den Uyl aantrad met de ‘herverdeling van kennis, macht en inkomen’ als belangrijkste belofte.

Scheepmaker zag nog wat hoopgevends: de afvallers die met een BB-stoel naar huis gingen (bij Willem Ruis zou dat een afvalemmer worden) leken soms blijer dan degenen die aan het einde van het spel als winnaars werden bedolven onder de prijzen.

Lees ook: 

In de rubriek 'Déjà vu' bekijkt Paul van der Steen wekelijks het nieuws door een historische bril. 

Deel dit artikel