Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Sexting is het probleem niet, kwetsbare jongeren wel

Samenleving

Linda Duits

© Roos Koole
Essay

Capelle aan den IJssel, eind 2011. De 15-jarige Joyce krijgt op een feestje ruzie met haar beste vriendin Polly. Joyce is boos. Ze roddelt naderhand over Polly, over vermeende seksuele escapades. Dat leidt tot woede bij Polly. Ze wil Joyce het zwijgen opleggen en klaagt tegen haar vriendje Wesley over de roddels. 

Samen vinden ze een andere jongen, Jinhua, bereid iets aan Joyce te doen. Met zijn drieën plannen ze een moord. Jinhua kent Joyce helemaal niet, maar op 14 januari gaat hij naar haar huis en steekt haar neer met een mes. Ook haar vader die toesnelt wordt gestoken. Joyce overlijdt enkele dagen later.

Lees verder na de advertentie

Het klinkt als het plot voor een film, maar het is echt gebeurd. De zaak kwam bekend te staan als de Facebookmoord, de eerste en laatste in Nederland. Facebook zou een van de plekken zijn geweest waar Joyce roddelde over Polly. Het is ook bekend dat Polly, Wesley en Jinhua in de Facebook-chat de moord hebben besproken. De vader van Joyce, die het overleefde, gaf daarom Facebook de schuld. Volgens hem lag het aan het sociale netwerk dat een - in zijn woorden - onbenullige ruzie kon uitgroeien tot moord.

Wijzen naar de media

Inmiddels klinkt dat stompzinnig. Een moord die beraamd is via de telefoon noemen we ook niet 'de telefoonmoord'. Facebook was slechts het communicatiekanaal. De vader onderschatte het belang van de ruzie, hij onderschatte het venijn van meisjescultuur. In plaats daarvan deed hij wat volwassenen vaak doen: wijzen naar nieuwe media.

Sexting is het angstwoord voor ouders

In de jaren '20 kende Nederland een 'danskwestie'. Uit het buitenland kwamen nieuwe muziekvormen met bijhorende dansbewegingen die de jeugd zouden aanzetten tot losbandigheid. Ook daarvoor al waren er zorgen over nieuwe media en de seksualiteit van jongeren. De bekende psycholoog G. Stanley Hall waarschuwde in 1904 in zijn beroemde boek 'Adolescence' voor een 'leesgekte': het ervaren van de emoties van anderen via romans zou de jeugd het hoofd op hol brengen. In onze tijd richten zorgen zich op Instagram en Snapchat, mediakanalen die nu populair zijn. Sexting is het angstwoord voor ouders. Net als de vader van Joyce slaan ze de plank mis.

Eenvoud van reproductie

Geen charleston zonder jazz, geen sexting zonder smartphone. Het gaat onmiskenbaar om een nieuw fenomeen dat gevolgen kan hebben die we niet eerder zagen. De mobiele telefoon is een intiem apparaat, waarmee je foto's en filmpjes kunt maken die je niet bij de Hema hoeft te laten ontwikkelen, maar die je direct aan een partner kunt sturen. Kenmerkend voor digitalisering is de eenvoud van reproductie. Diezelfde beelden kunnen dus gelekt worden door kwaadwillenden, die ze kunnen doorsturen naar individuen, groepen of publieke sites. Een gelekte foto kan zoveel kopieën hebben dat volledige verwijdering vrijwel onmogelijk wordt. Het bereik - de hele school, het halve dorp - kan zomaar heel groot worden en de schaamte daarmee ook. Maar de noviteit van sexting verhult dat de mechanismen achter het verraad van doorsturen allesbehalve nieuw zijn.

De wereld van jongeren lijkt voor veel volwassenen afgesloten. Jongeren zoeken ook afzondering van volwassenen. In slaapkamers, op rondhangplekken en - om maar een archaïsche term te gebruiken - in cyberspace. Ouders maken zich zorgen dat hun dochters verleid worden zich uit te kleden voor de camera, of overgehaald worden om naaktfoto's te delen. 'Verleid' en 'overgehaald' zijn bewust gekozen woorden hier: meisjes worden gezien als onschuldig. De seksualisering komt van buiten. De angst gaat niet alleen over dat seksueel worden of zijn, maar ook, of juist, over de reputatie. Stel je voor dat beelden uitlekken? Dan is mijn prinses ineens de hoer van de school!

Had je maar niet

In plaats van zich te verdiepen in de mechanismen van jongerencultuur, wordt de verbodskaart getrokken: niet doen! Beter zie je van sexting af, is de boodschap, beter vertrouw je niemand. Slachtoffers van het doorsturen van sexy materiaal krijgen de schuld: had je maar niet! Het is het korterokjesverhaal: dat is toch uitlokking! En hoewel jongeren een eigen cultuur hebben los van volwassenen, nemen jongeren de normen van ouderen wel over. In de volwassen cultuur worden vrouwen nog maar al te vaak verantwoordelijk gehouden voor de misstappen van mannen, zoals we zagen in de reacties op Patricia Paay en #metoo. De slutshaming - of sletvrees - uit onze alledaagse cultuur geldt ook keihard onder jongeren. Nog harder zelfs, want pubers beleven alles nu eenmaal intenser.

Tekst loopt door onder de afbeelding

Vanaf de jaren zeventig wordt er wetenschappelijk onderzoek gedaan naar meisjescultuur. Dat toont keer op keer hoe meisjes worstelen met sletvrees. Vanaf jonge leeftijd leren ze dat ze op hun uiterlijk beoordeeld worden. Ze moeten sexy zijn, maar mogen tegelijkertijd niet seksueel zijn. Voor meisjes bestaat geen acceptabele seksualiteit: je kunt 'slet' genoemd worden als je toenadering tot jongens zoekt, maar ook als je ze afwijst.

'Beter vertrouw je niemand' is een idiote waarschuwing

Zulk schelden met 'hoer' is een vorm van disciplinering: bedoeld om specifiek gedrag te corrigeren dan wel te bewerkstelligen. De angst ervoor leidt tot aanpassing van de eigen handelswijze: bepaalde plekken ontwijken en bepaalde gedragingen mijden. Zij die de grenzen overschrijden, worden juist door meisjes zelf meedogenloos afgestraft, met het machtigste wapen uit het meisjesarsenaal: roddel.

'Beter vertrouw je niemand' is een idiote waarschuwing. Juist in de puberteit, als je los probeert te komen van je ouders, stel je je vertrouwen in je leeftijdsgenoten. Je vertrouwt je vaste verkering en je beste vrienden. Gelukkig maar. Onder meisjes is het tonen van vertrouwen zelfs cruciaal voor het voortbestaan van de vriendschap. Zo delen jonge tienermeisjes met elkaar hun wachtwoorden: bewijs dat ze het waard zijn.

Beschaming van vertrouwen

Die vriendschap tussen tienermeisjes is intens. Ze gelijkt een verliefdheid, maar kan ineens omslaan in hevige animositeit. Het zal niet verbazen dat de doodzonde die dat teweeg kan brengen, het beschamen van vertrouwen is. Dat was letterlijk het geval bij Joyce en Polly: de ruzie was zo heftig dat Polly haar voormalige vriendin dood wilde hebben. Of eigenlijk: ze wilde haar de mond snoeren omdat ze bang was voor de sociale schade door roddel over seksueel gedrag. Zulke verlangens zijn geen uitzonderlijk incident en we moeten dit niet onderschatten.

Voor moord en zelfmoord is meer nodig dan de ingrediënten van alledaagse jeugdcultuur

Joyce vond niet de dood dankzij Facebook, maar ook niet dankzij meidenvenijn. Het was Jinhua die het mes in haar stak, en Jinhua was geen gewone jongen. Hij werd gediagnosticeerd met een psychopathische persoonlijkheidsstoornis en werd dan ook verminderd toerekeningsvatbaar verklaard. Hoewel jongeren emoties intens beleven en sociale afwijzing echt voelt alsof de wereld vergaat, komt het doorgaans goed. Voor moord en zelfmoord is meer nodig dan de ingrediënten van alledaagse jeugdcultuur. Een instabiele thuissituatie bijvoorbeeld, of stoornissen in de persoonlijkheid.

Dit is het terrein waarop we onze aandacht moeten richten: welke jongeren zijn kwetsbaar, welke jongeren hebben onze hulp nodig? De constante bezuinigingen op jeugdzorg en geestelijke gezondheidszorg zijn vele malen gevaarlijker voor het welzijn van de jeugd dan technologische innovaties.

Media helpen jongeren bij het experimenteren met volwassen cultuur: door via boeken of games emoties van anderen te ervaren, door seksuele danspasjes of poses uit te proberen. Hoe om te gaan met seks, seksualiteit en media is nooit een individueel dilemma, maar het resultaat van een complexe evenwichtsact. Er zijn allerlei maatschappelijke verwachtingen over hoe je je hoort te gedragen, en die moet je in balans zien te houden met de verwachtingen van je vrienden en die van je ouders. Die verwachtingen zijn soms tegenstrijdig en dat balanceren is een lastige klus. Voor volwassenen is de les dat de media weliswaar nieuw zijn, maar het balanceren niet. 

Tekst loopt door onder de afbeelding

Linda Duits © Maartje Geels

Politicologe Linda Duits (1976) schreef dit essay bij de film 'Sex Ding' (Omroep Human), over de fysieke vernederingen en eenzaamheid van Vita (16), nadat een sexy foto van haar op het internet wordt gezet. 

Teruglezen: eerder dit jaar verscheen 'Dolle Mythes: een frisse factcheck van feminisme toen en nu'. Trouw interviewde Duits over jonge feministen: 'Het nieuwe feminisme gaat nog te veel over hoogopgeleide vrouwen'


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Sexting is het angstwoord voor ouders

'Beter vertrouw je niemand' is een idiote waarschuwing

Voor moord en zelfmoord is meer nodig dan de ingrediënten van alledaagse jeugdcultuur