Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Sergej Dorenko (1959-2019) was een geharde Sovjet-journalist die ook na 1991 ontzag afdwong

Samenleving

Geert Groot Koerkamp

© Sergej Dorenko
Naschrift

Een bronzen stemgeluid, een indringende blik, een tomeloze ambitie en een flinke dosis arrogantie. Het waren kwaliteiten waarmee Sergej Dorenko het in de nadagen van de Sovjet-Unie bracht tot nieuwslezer, een vertrouwd gezicht in miljoenen huiskamers en later tot een even invloedrijke als controversiële televisiemaker, door velen geliefd, door anderen gevreesd en gehaat.

Was hij journalist, propagandamaker of showman? Die discussie leeft weer op na zijn onverwachte en vroegtijdige dood, op 59-jarige leeftijd. Dorenko is de uitzondering op de regel dat je in Rusland doorgaans 'van de doden niets dan goeds' hoort. Geen slecht teken, noteert schrijver Dmitri Bykov, want als er ook na je dood nog zoveel over je wordt geredetwist, 'dan heb je niet voor niets geleefd'.

Lees verder na de advertentie

Dorenko komt ter wereld in Kertsj, op de Krim. Zijn vader is piloot bij de luchtmacht. Het gezin moet vaak verhuizen, als vader weer eens ergens anders wordt gelegerd. In Moskou studeert Dorenko aan de Universiteit van de Vriendschap der Volken, waar hij zich Spaans en Portugees eigen maakt. Tot aan zijn diensttijd halverwege de jaren tachtig werkt hij als tolk-vertaler en verblijft hij enige jaren in Angola.

Aanvaring

Tot halverwege de jaren negentig valt er journalistiek weinig op Dorenko aan te merken

Eenmaal afgezwaaid krijgt hij een baantje bij de tv, waar hij zich eind jaren tachtig opwerkt tot presentator en correspondent. Het zijn woelige tijden, waarin de staatscensuur afbrokkelt. In die hoedanigheid komt hij al snel in aanvaring met zijn meerderen. Naar hun oordeel gaat de eigengereide Dorenko al te ver als hij in 1990 verslag doet vanuit het naar afscheiding strevende en door Moskou economisch geblokkeerde Litouwen, en begin 1991 van de bestorming van het televisiecentrum in de Litouwse hoofdstad Vilnius door Sovjettroepen, waarbij doden vallen. Het komt Dorenko op ontslag te staan. Dat deert hem niet. Hij wordt met open armen ontvangen bij de nieuwe Russische tv-zender RTR. In de jaren die volgen is hij werkzaam bij diverse zenders.

Tot halverwege de jaren negentig valt er journalistiek weinig op hem aan te merken. Hij bekwaamt zich in scherpe analytische commentaren, maakt riskante reportages uit oorlogsgebieden, is niet zelden als eerste ter plekke. Soms komt het opnieuw tot conflicten met werkgevers, bijvoorbeeld na een uitzending waarin hij de zwakke gezondheid van de toenmalige president Jeltsin op de hak neemt. Dorenko's talent valt in de smaak bij de invloedrijke zakenman Boris Berezovski, die hem voor zijn politieke doeleinden hoopt in te zetten en hem een hoge post en een vorstelijk salaris biedt bij de door hem gecontroleerde zender.

Telekiller

Ergens rond die tijd laat Dorenko definitief zijn journalistieke principes varen. Maar ook in zijn nieuwe hoedanigheid blijkt hij een vakman en dwingt hij ontzag af. Als in 1999 de partij van de juist tot premier benoemde Vladimir Poetin zware concurrentie krijgt van de Moskouse burgemeester Joeri Loezjkov, slaagt Dorenko er vrijwel in zijn eentje in met een gerichte mediacampagne op televisie Loezjkovs ambities vakkundig te torpederen. Zijn naam als 'telekiller' is definitief gevestigd.

Daarom verguisd door veel collega's, maakt Dorenko in hun ogen veel goed door eind 2000 met een reportage over de ramp met de atoomonderzeeër Koersk de vinger op zere plekken te leggen. Dorenko beticht Poetin van leugens. "De belangrijkste conclusie is dat de machthebbers ons niet respecteren", stelt Dorenko. "Daarom liegen ze. En het belangrijkste: de machthebbers gaan zo met ons om louter en alleen omdat wij hun dat toestaan." Hij vliegt de laan uit.

Hij blijft onverminderd controversieel. Zo reist hij in 2004 af naar Kiev om daar tienduizenden betogers tegen stembusfraude toe te spreken. Dorenko zegt te hopen dat zulke massa's spoedig ook in Moskou naast het Kremlin zullen verschijnen. Hij zinspeelt, onder luid gejuich, op 'onze overwinning', wanneer Poetin 'in een ijzeren kooi' zal komen te zitten. Maar tien jaar later toont Dorenko zich ineens een fel voorstander van de annexatie van de Krim en de Russische politiek inzake Oekraïne.

Een bewakingscamera hoog boven de ringweg rond het Moskouse stadscentrum registreert op Ruslands belangrijkste feestdag, de Dag van de Overwinning, de laatste minuten van zijn leven. Dorenko, op zijn geliefde motor kalm meerijdend in de verkeersstroom, wordt onwel, maakt een bocht naar links en komt op de andere weghelft ten val. Auto's stoppen tijdig. Artsen kunnen niets meer doen. Een natuurlijke dood, waarover niettemin snel discussie ontstaat. Dorenko's crematie wordt een week uitgesteld, nadat iemand de verdenking uit dat hij mogelijk is vergiftigd. Dat blijkt niet het geval.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl. Lees meer naschriften op trouw.nl/naschrift.

Deel dit artikel

Tot halverwege de jaren negentig valt er journalistiek weinig op Dorenko aan te merken