Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Rotterdam herdenkt het bombardement met eerbetoon aan Tuschinski

Samenleving

Meindert van der Kaaij

Abraham Tuschinski (1886 - 1942). © -

De herdenking van het bombardement op Rotterdam staat vandaag in het teken van Abraham Tuschinski. De Joods-Poolse immigrant is nu bekend vanwege de Amsterdamse bioscoop met zijn naam. Maar in Rotterdam had hij een imperium.

Terwijl de meeste emigranten uit Centraal- en Oost-Europa doorreisden naar de Verenigde Staten, koos Abraham Tuschinski in 1904 bewust voor een nieuw leven in Rotterdam. Hij bouwde daar een bioscoopimperium op dat bij het bombardement op 14 mei 1940 werd verwoest. Vandaag staat de jaarlijkse herdenking van dat bombardement stil bij het leven van Tuschinski, dat eindigde in de gaskamers van Auschwitz.

Lees verder na de advertentie
Abraham Tuschinski was de Joop van den Ende van zijn tijd

Arie van der Schoor

De ironie wil dat het beeld bestaat dat Tuschinski een Amsterdammer was. De Rotterdamse historicus Arie van der Schoor vindt dat aan de ene kant begrijpelijk, omdat het mooiste theater van die stad zijn naam draagt. Maar tegelijkertijd is het merkwaardig, want Tuschinski was tot 1940 toonaangevend in de Rotterdamse uitgaanswereld. "Hij was de Joop van den Ende van die tijd", zegt Van der Schoor. "Niet uit Rotterdam weg te denken."

Analfabeet

Tuschinski (1886 - 1942) arriveerde als een straatarme zoon van een Pools-Joodse marktkramer. Hij was analfabeet en verdiende zijn geld met het naaien van vesten. Hij was ambitieus en samen met zijn vrouw Mariem opende hij een pension voor landverhuizers. Op dat moment was hij al gevallen voor de magie van bewegende beelden. In 1911 opende hij zijn eerste bioscoop, Thalia, op de plek waar nu het stadhuis staat.

Zijn andere theaters volgden snel. Hij nam het noodlijdende Cinema Royal over en maakte daar een succes van door zijn eigen grootse aanpak. Volgens Van der Schoor hadden zijn theaters allemaal dezelfde kenmerken. Tuschinski zag in dat bezoekers een bijzonder avondje uit wilden en ook bijzondere behandeling wilden. Dat betekende: hoogpolig tapijt, luxueuze inrichting en goede, lekker zittende stoelen van pluche.

De tekst gaat verder onder de afbeelding

Het in 1940 verwoeste Grand Theatre aan de Pompenburgsingel in Rotterdam. © x

Daarnaast zorgde Tuschinski voor bijzonder vermaak. Je moest er kunnen eten en dansen. In zijn theaters speelde altijd een goed orkest of er waren er variété-optredens van vaak bekende Nederlandse artiesten, zoals The Ramblers. Sterker nog, in zijn Grand Theater, die hij als de tegenhanger van zijn Amsterdamse Theater Tuschinski had laten bouwen, liet hij internationale sterren als Marlene Dietrich en Josephine Baker optreden. Het was totaalentertainment toen die term nog niet bestond. De verschillende klassen schafte hij in zijn theater af, iedereen was gelijk.

Het heeft tot 2017 moeten duren, maar toen werd duidelijk dat Tuschinski in Rotterdam zijn straat zou krijgen

Ondanks deze belangrijke rol zijn er weinig Rotterdammers die weten dat hij Rotterdammer was. Na de bevrijding in 1945 pakte Nederland het leven op en was alles wat aan Tuschinki in Rotterdam herinnerde verdween. Natuurlijk kwamen er weer bioscopen en enkele droegen doodgemoedereerd de namen van zijn voormalig imperium. Even was er in de jaren negentig een opleving van de belangstelling voor de Poolse immigrant, maar dat zette niet door.

Cesuur

Oorzaak van het vergeten ligt mogelijk in het ongemakkelijke van de geschiedenis rond Joodse landgenoten, zo denkt Van der Schoor. "Het is niet iets waar we met trots op terugkijken." Volgens directeur van het Stadsarchief Rotterdam Jantje Steenhuis, heeft het ook te maken met de cesuur die de oorlog voor Rotterdam is geweest. "Rotterdammers wilden na 1945 alleen maar vooruitkijken. De stad moest de verwoesting te boven komen en terugkijken hielp daar niet echt bij."

Het heeft tot 2017 moeten duren, maar toen werd duidelijk dat Tuschinski in Rotterdam zijn straat zou krijgen. Bij de Coolhaven komt nieuwbouw met drie nieuwe straten. En toeval of niet, het is om de hoek van de Rochussenstraat waar Tuschinski en zijn gezin in augustus 1942 woonden toen zij verraden en gearresteerd werden.

Herdenking bombardement

Aan de Statenweg in Rotterdam-Blijdorp is van 10.00 tot 10.30 een kranslegging door burgemeester Aboutaleb.

Daarna is van 12.00 tot 12.45 een gedachtenisbijeenkomst in de Laurenskerk. Aan Plein 1940 is bij het monument 'De verwoeste stad' van 13.00 tot 13.45 kranslegging en luiden binnen de zogeheten Brandgrens de klokken van 13.29 tot 13.39 ter herinnering aan de duur van het bombardement.

Van 16.30 tot 18.00 houdt in Lantaren Venster Frank van Vree, directeur van het Niod, de H.J.A. Hoflandlezing.

Vanaf 20.00 uur is in hetzelfde theater de Tuschinski Filmavond, waar de documentaire 'De hoge vlucht van Abraham Tuschinski' van Arthur Bueno wordt vertoond en Gerard Cox 'De ballade van het wonderorgel' zingt.

Lees ook: Waar is toch die lelijke, tochtige, stad gebleven?

Rotterdam vierde in heel 2016 dat de wederopbouw 75 jaar eerder begon en dat het nu goed gaat met de stad.

Deel dit artikel

Abraham Tuschinski was de Joop van den Ende van zijn tijd

Arie van der Schoor

Het heeft tot 2017 moeten duren, maar toen werd duidelijk dat Tuschinski in Rotterdam zijn straat zou krijgen