Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Reconstructie: hoe de examencrisis in Maastricht zich jarenlang opbouwde

Samenleving

Petra Vissers

Sven van Tilburg verkeert in onzekerheid over zijn eindexamen. © Koen Verheijden

De eindexamens van honderden leerlingen van het VMBO Maastricht bleken afgelopen week niet op orde. De chaos op de school is een symptoom van fundamentele problemen met het voortgezet onderwijs in de stad.

Het voortgezet onderwijs in Maastricht zit in een crisis. Dat er in de examendossiers van het VMBO Maastricht, in de woorden van onderwijsminister Arie Slob (ChristenUnie), ‘duizenden tekortkomingen’ zouden worden geconstateerd kon niemand zien aankomen. Maar dat het mis was op de school, dat wist de stad al jaren. Zowel bij de gemeenteraad, als de Onderwijsinspectie, als het overkoepelende bestuur van stichting Limburgs Voortgezet Onderwijs (LVO) waren klachten binnengekomen.

Lees verder na de advertentie

Veenbrand

De problemen op het VMBO Maastricht staan bovendien niet op zichzelf. In de stad woedt al jaren een veenbrand van onvrede over het voortgezet onderwijs. Ouders hebben weinig vertrouwen in LVO en dat gaat zo ver dat meer dan 1400 Maastrichtse kinderen buiten de stad naar school gaat.

Voor een deel komt dat doordat ouders voor België kiezen, waar het systeem schoolser is, de scholen soms dichterbij zijn en waar kinderen al jong terechtkunnen op de gratis peuterschool. Maar meer dan de helft van hen ontloopt de scholen in de stad omdat ze daar te weinig vertrouwen in hebben, en kiest voor Meerssen, Valkenburg en Gulpen.

De gemeenteraad en de wethouder van onderwijs kijken toe. Het examendrama zorgt voor paniek in Maastricht, ziet ook onderwijswethouder Bert Jongen (D66). “Het gevaar bestaat dat het hier leegloopt”, zegt hij. “De scholen in Meerssen en Valkenburg lopen over.”

LVO Maastricht

Waarom ouders zo weinig vertrouwen hebben in LVO Maastricht is moeilijk te achterhalen. Maar uit gesprekken met ouders en docenten die werken voor de stichting doemt een beeld op van een organisatie die al jaren aan het reorganiseren is, die docenten heen en weer schuift tussen scholen, waar veel lessen uitvallen en waar al met al veel onduidelijkheid en onrust heersen.

“Ik erger me al jaren aan de manier waarop LVO omgaat met het voortgezet onderwijs in Maastricht”, zegt ouder Guido van de Luitgaarden. Hij had een zoon op een van de voorlopers van het VMBO Maastricht en heeft een dochter op het vwo van LVO-school Porta Mosana. “Wat er nu is gebeurd, is het topje van de ijsberg”, vreest hij. “Het is te gemakkelijk om te zeggen: die docenten zijn niet zo handig en we zijn de regeltjes even vergeten. Die docenten zijn net zo goed slachtoffer van LVO. De problemen zitten in de voegen van de stichting.”

'Het is te gemakkelijk om te zeggen: die docenten zijn niet zo handig en we zijn de regeltjes even vergeten. Die docenten zijn net zo goed slachtoffer.'

Ouders en docenten voelen zich niet gehoord en kritiek wordt volgens hen niet gewaardeerd. Het woord ‘angstcultuur’ valt meermaals onder ouders en leraren. Docenten durven alleen anoniem te praten en zeggen bang te zijn ‘verlinkt’ te worden. Omdat LVO de enige werkgever is in Maastricht, en een van de weinige in de regio, heeft de stichting veel macht.

Dat monopolie is verklaarbaar. Vanaf 1995 zijn schoolbesturen steeds groter geworden omdat vanaf dat jaar het ministerie van onderwijs de manier van financieren veranderde. Scholen werden zelf verantwoordelijk voor hun uitgaven en vanwege de enorme bedragen die daarmee zijn gemoeid, gingen scholen steeds meer samenwerken. Tel daar de krimpproblematiek in Zuid-Limburg bij op en zo ontstaat een bestuur met 23 scholen. Ideaal is zo’n monopolie echter niet, waarschuwde de Onderwijsraad al in 2008.

“Docenten zijn murw geslagen”, zegt Carin Wevers, die tot 2012 voor verschillende LVO-scholen werkte. “Beloftes worden niet nagekomen, er wordt steeds maar met docenten geschoven en wie kritisch is wordt geïntimideerd. Dan moet je op gesprek komen, er wordt een aantekening gemaakt in je dossier, of je krijgt onmogelijke roosters toebedeeld.”

Tekst loopt door onder de foto

Kelly Haan. © Koen Verheijden

Het ziekteverzuim van de stichting is hoog. Waar dat in het voortgezet onderwijs gemiddeld rond de 5 procent ligt, is dat bij LVO Maastricht 8 procent, blijkt uit interne communicatie. Voor sommige scholen ligt dat percentage hoger.

De stichting LVO ontbeert sterk leiderschap, zeggen docenten en ouders. “LVO wordt geleid door mensen die geen visie hebben”, zegt Wevers. “Dat het op het vmbo zo mis zou gaan, had ik natuurlijk niet verwacht. Maar het verbaast me niet. Als de directie en het management het druk hebben en docenten hun band met de school verliezen, dan gaat het mis.”

VMBO Maastricht

Volgens ouders en docenten ontstonden de problemen die uiteindelijk tot het examendrama leidden in 2016. Toen werden de vmbo-afdelingen van het openbare Porta Mosana en het katholieke Sint-Maartenscollege in de stad samengevoegd. De stichting wilde vanwege de krimpende leerlingenaantallen in de regio uiteindelijk komen tot één vmbo, één havo en één vwo in de stad. Er moest iets gebeuren: in 2016 waren er nog zo’n 6900 middelbare scholieren in de stad, in 2027 zijn dat er naar verwachting 5500.

Tegen die fusie was in de jaren daarvoor al veel weerstand, zegt onderwijswethouder Jongen. Niet alleen onder ouders. Ook de meerderheid van de gemeenteraad, waar Jongen toen nog raadslid was, was tegen. Kinderen zouden verder moeten fietsen en het zou moeilijker worden om van het ene niveau over te stappen naar het andere. Maar het vervelendste toen, zegt wethouder Jongen: “Het was stikken of slikken. Als wij als raad een gesprek wilden met LVO kregen we te horen: U gaat daar niet over.”

'Boze droom'

Dat klopt formeel. In Nederland hebben scholen veel vrijheid om zelf te bepalen wat ze doen. Omdat LVO en de gemeente er niet uitkwamen bij wie welke verantwoordelijkheid lag, werd er bij een speciale rechtbank om arbitrage gevraagd. Op 14 juni was de zitting, de uitspraak volgt.

Die eerste maanden op het VMBO Maastricht waren ‘een boze droom’, zegt Marika de Bruijn. Haar zoon Max zag zijn diploma vorige week in rook opgaan. “Zonder duidelijke onderwijskundige visie werden twee lerarenteams en twee culturen bij elkaar gezet”, is haar analyse.

De Bruijn is behalve moeder van Max ook onderwijsadviseur voor een stichting van basisscholen. “Magister (het systeem voor roosters, voortgang en cijfers van leerlingen red.) deed het niet, er waren geen boeken en de roosters klopten niet. Leerlingen hadden bijvoorbeeld een rooster voor Duits, terwijl ze dat vak niet hadden gekozen.” Max zit naast haar in zijn tuinstoel en knikt. Het gebeurde toen regelmatig dat kinderen per week een of twee dagen lesuitval hadden, zeggen ook andere ouders.

Max had het spookvak ‘2- en 3D-vormgeving’. Hij heeft er nooit een les voor gevolgd omdat er geen leraar was, op zijn rooster stond een leraar die hij niet kende en een lokaal dat niet bestond.

Marika de Bruijn, moeder van Max die op het VMBO Maastricht zat

Verder had Max het spookvak ‘2- en 3D-vormgeving’, zegt De Bruijn. Hij heeft er nooit een les voor gevolgd omdat er geen leraar was, op zijn rooster stond een leraar die hij niet kende en een lokaal dat niet bestond. Aan het einde van het jaar prijkte er op zijn cijferlijst toch een 7,5 voor het vak, dat onderdeel was van het schoolexamen.

In oktober 2016 viel het De Bruijn en andere ouders al op dat er dingen niet goed gingen met de schoolexamens. Dat is ook waar de Onderwijs­inspectie deze maand achter kwam en waardoor de eindexamens vorige week halsoverkop ongeldig verklaard moesten worden.

Ouders vroegen in het najaar van 2016 meermaals om een overzicht van de cijfers van hun kinderen en ze schrijven aan de schooldirectie en aan stichting LVO dat er cijfers en toetsen missen. Wat in Magister staat, klopte niet met de cijfers waar hun kinderen mee thuiskwamen en dat bleken nog weer andere dan de cijfers die de schooldirecteur toen leverde.


Tekst loopt door onder de foto

Marika de Bruijn en zoon Max. © Koen Verheijden

Uit gesprekken met leraren die anoniem willen blijven, blijkt dat er vanuit de schoolleiding weinig tot geen duidelijkheid kwam over hoe de schoolexamens moesten worden afgenomen. Startende leraren met tijdelijke contracten moesten de toetsen afnemen maar wisten niet bij wie ze terechtkonden voor vragen. Kritiek werd bovendien niet gewaardeerd, zeggen ze. Na kritische vragen over de gang van zaken, werd je volgens hen geheid op het matje geroepen.

Omdat ouders zich door de schoolleiding niet serieus genomen voelen, doen ze verschillende meldingen bij de Onderwijsinspectie. Dat gebeurt voor het eerst op 17 oktober. De inspecteur voortgezet onderwijs bedankt voor de informatie en wijst ouders op de route die ze moeten volgen: klachten horen bij de schoolleiding te worden gelegd.

Toezicht

Ook hier lijken leerlingen slachtoffer van weeffouten in het systeem. Bij de inspectie zijn in totaal 25 klachten binnengekomen over VMBO Maastricht. Maar de inspectie is met handen en voeten gebonden, ook weer door de grote autonomie die scholen in Nederland hebben. De Kamer en het ministerie willen ‘uitgaan van vertrouwen’, is de kreet. Eigenlijk had stichting LVO, waar Eerste Kamerlid André Postema op dit moment voorzitter is van het college van bestuur, moeten ingrijpen. Maar als die dat niet doet, is onduidelijk wie dan aan zet is.

De inspectie doet uiteindelijk eind 2016 en begin 2017 onderzoek, maar niet naar de schoolexamens van leerlingen. De inspectie ziet dan geen reden om in te grijpen. De basisberoepsgerichte leerweg van het Sint-Maartenscollege is eerder al bestempeld als ‘zwak’ vanwege de tegenvallende resultaten van leerlingen, maar LVO moet ervoor zorgen dat die verbeteren. Verder valt het de inspectie op dat het pedagogisch klimaat aandacht verdient. Leerlingen krijgen weinig complimenten en er heerst een sfeer ‘waarin leerlingen niet tot leren komen’, aldus het inspectierapport.

Volgens Angela Elmas, moeder van Lorenzo, wordt er in die periode veel geschreeuwd tegen de leerlingen. “Dat noemden ze dan stemverheffing”, zegt ze. Ze neemt het de leerkrachten in kwestie niet eens echt kwalijk. “Hun werkdruk is zo hoog, er was veel onrust. Dat was gewoon onmacht.”

En nu?

“Het hele systeem is een beetje raar georganiseerd”, concludeert wethouder Jongen. “Het is niet goed geregeld, iemand moet kunnen ingrijpen. Het maakt mij niet uit of ik dat ben of de minister, maar we moeten dit zien als een waarschuwing. We moeten het systeem zo verbeteren dat dit nooit meer kan gebeuren.”

In het huidige bestuur van LVO heeft Jongen meer vertrouwen dan in het vorige. Het plan om van elk schooltype één te behouden in Maastricht is van de baan, er ligt nu een plan om aan beide oevers van de Maas brede scholengemeenschappen te behouden. Want alles bij het oude laten kan niet, benadrukt de wethouder. “Elke beslissing doet pijn. Dat snap ik. Maar we zitten met krimp, we kunnen op lange termijn niet alle scholen openhouden maar we willen wel voor elke leerling een plek kunnen bieden.”

'Ik doe er alles aan het vertrouwen in het onderwijs in Maastricht te herstellen'

Bert Jongen , wethouder onderwijs in Maastricht

Kan hij ouders geruststellen, hun beloven dat ze hun kind met een gerust hart naar een van de Maastrichtse scholen kunnen brengen? Het blijft even stil, hij moet er zelf om lachen. “Ik doe er alles aan het vertrouwen in het onderwijs in Maastricht te herstellen.”

LVO Maastricht heeft desgevraagd een reactie op enkele feiten in dit verhaal en laat verder weten dat het overdonderd is en dat met de kennis van nu alles er anders uitziet dan een week geleden.

Verantwoording

Dit verhaal kwam tot stand op basis van openbare informatie, interne communicatie in handen van Trouw en gesprekken met ouders, leerlingen en docenten van VMBO Maastricht en andere scholen van LVO Maastricht. Niet iedereen is bij naam genoemd. Dat is soms vanwege de leesbaarheid, vier docenten wilden anoniem blijven. Al deze namen zijn bekend bij de hoofdredactie.

De hoofdrolspelers

Loek de Veen is de huidige interim-­directeur van VMBO Maastricht. Hij begon in maart aan zijn taak, omdat toenmalig directeur Johan Moes op non-actief was gesteld.
VMBO Maastricht valt onder LVO Maastricht, een van de zes ‘clusters’ van stichting Limburgs Voortgezet Onderwijs. De huidige voorzitter van LVO Maastricht is Guido Beckers; hij begon in december 2016. Zijn voorganger was Jacky Lamoré. Zij is nu voorzitter van cluster LVO Heuvelland. De hoogste man in de boom is André Postema. Hij is sinds november 2014 voorzitter van het college van bestuur van LVO en sinds februari fractievoorzitter van de PvdA in de Eerste Kamer. Zijn voorganger is Henk van Hoof.

Lees ook: 
Inspectie al in 2016 ingelicht over examenchaos in Maastricht

De ouders van de Maastrichtse VMBO-leerlingen trokken wel degelijk aan de bel over de fouten bij schoolexamens. De Onderwijsinspectie en het bestuur van LVO hadden eind 2016 al kunnen weten dat de schoolexamens van leerlingen van het VMBO Maastricht niet op orde waren.

Deel dit artikel

'Het is te gemakkelijk om te zeggen: die docenten zijn niet zo handig en we zijn de regeltjes even vergeten. Die docenten zijn net zo goed slachtoffer.'

Max had het spookvak ‘2- en 3D-vormgeving’. Hij heeft er nooit een les voor gevolgd omdat er geen leraar was, op zijn rooster stond een leraar die hij niet kende en een lokaal dat niet bestond.

Marika de Bruijn, moeder van Max die op het VMBO Maastricht zat

'Ik doe er alles aan het vertrouwen in het onderwijs in Maastricht te herstellen'

Bert Jongen , wethouder onderwijs in Maastricht