PvdA zal moeten wennen aan rol als kleinere partij

samenleving

Lex Oomkes

Het publiek applaudisseert voor lijsttrekker Lodewijk Asscher tijdens het PvdA partijcongres. © ANP

Bescheidenheid past de PvdA. De partij kan er maar beter vast aan wennen. Wellicht is de PvdA nog niet tot verdwijnen gedoemd, maar ze zal niet meer de dominante ideologische beweging zijn op de linkerflank van de politiek.

Deze rode lijn zit in het boek 'Haalt de PvdA 2025?', dat vandaag in Den Haag wordt gepresenteerd. De politicologen Joop van Holsteyn en Gerrit Voerman stellen daarin dat de partij wat omvang betreft een kritisch punt dreigt te passeren. Als dominante beweging op links was de PvdA in het verleden de logische partner als bij een formatie naar links gekeken werd. Dat automatisme dreigt te verdwijnen, net als - daar aan verwant - het voordeel van de 'strategische' stem.

In 2003 en 2012 profiteerde de PvdA nog van dat fenomeen. De verkiezingsstrijd werd in die jaren een strijd om de vraag welke partij de premier leveren zou, in 2003 de PvdA of het CDA, in 2012 de PvdA of de VVD. Dat leverde de sociaal-democraten veel stemmen op van mensen die sowieso links gingen stemmen.

Nu dreigt, aldus Van Holsteyn en Voerman, de PvdA een bescheiden plaats in te gaan nemen als middelgrote partij. Daarvan zijn er ook ter linkerzijde meerdere. Er kunnen nog uitschieters komen in de verkiezingsuitslag, naar beneden en naar boven, maar dit dreigt structureel de plek te worden.

Lees verder na de advertentie

Moeizame linkse samenwerking

Wellicht zou een fusie met andere partijen ter linkerzijde een oplossing kunnen zijn. Ook PvdA-veteraan Bram Peper en voormalig partijvoorzitter Felix Rottenberg (die zijn hoop vrijwel volledig vestigt op de persoon van nieuwbakken PvdA-leider Lodewijk Asscher) hinten op die mogelijkheid.

Hoe moeizaam de linkse samenwerking is, bleek gisteren echter maar weer eens. SP-voorzitter Ron Meijer maakte zelf de geringste vorm van samenwerking bijna onmogelijk. De SP, aldus Meijer, wil alleen een lijstverbinding met GroenLinks en de PvdA (die een voordeel kan opleveren bij de verdeling van restzetels) als die twee partijen nu alvast samenwerking in een kabinet met de VVD uitsluiten.

Maar afgezien daarvan, Van Holsteyn en Voerman hebben een logische verklaring waarom samenwerking in de vorm van een fusie vrijwel uitgesloten is. Het voorbeeld van de christen-democratie toont aan dat een fusie alleen in beeld komt als alle mogelijke fusiepartijen het moeilijk hebben.

In de jaren zestig verloren alle drie de grote confessionele partijen, KVP, ARP en CHU, snel aanhang. Op dit moment is echter het beeld dat als één van de partijen op links het moeilijk heeft, het bij de andere vaak goed gaat. Dat is geen goede voorwaarde voor fusiegesprekken, aldus de beide politicologen.

Van Holsteyn en Voerman weigeren te geloven dat de PvdA, of breder de sociaal-democratie, zal verdwijnen. Dat is ook voor de christen-democratie vaak voorspeld, maar nooit bewaarheid, menen zij.

Anderen zoals opiniepeiler Maurice de Hondt en de journalisten Martin Sommer en Aukje van Roessel, beiden winnaar van de Vondelingprijs voor politieke journalistiek, zijn er veel stelliger in dat de sociaaldemocratie zo dood is als een pier en dat de PvdA tot minimale proporties dreigt te krimpen.

Haalt de PvdA 2025? Onder redactie van Bram Peper, Uitgeverij Toth, Bussum. 12,95 euro

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie