Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Overal beloerd door veiligheidscamera's

Home

Tabitha Speelman

Politie patrouilleert door de straten van Kashgar terwijl een Oeigoerse kapper een klant helpt. © AFP

China bouwt een politiestaat op in de regio Xinjiang. De oorspronkelijke bewoners, de islamitische Oeigoeren, vormen er nu een minderheid. Vandaag het eerste deel in een korte serie.

Luo Zhenping rilt als hij denkt aan de bomaanslag in april 2014 waarbij drie mensen omkwamen en 79 gewond raakten. "Daar gebeurde het", zegt de 32-jarige Chinese zakenman terwijl hij wijst naar een onopvallende hoek van het stationsplein, net voorbij de door gewapende militairen bewaakte uitgangspoortjes van station Urumqi-Zuid.

Lees verder na de advertentie

Niet lang na de aanslag riep China een 'volksoorlog' tegen terrorisme uit. "Ik was in de stad. Maar gelukkig niet hier", zegt Luo, die uit de provincie Gansu komt maar al vijf jaar in de hoofdstad van de noordwestelijke regio Xinjiang werkt en woont.

Honderden slachtoffers eiste het gewapend conflict tussen de Chinese overheid en leden van de voornamelijk in Xinjiang wonende Oeigoerse etnische moslimminderheid de laatste jaren. Het uitgestrekte gebied, een zesde van China's totale oppervlak, is rijk aan grondstoffen en strategisch belangrijk voor Peking.

De lokale bevolking profiteert echter minder van de economische ontwikkeling dan Han-Chinese migranten als Luo, door de overheid aangemoedigd om hun geluk te wagen in China's verre westen. Het percentage Chinese migranten steeg sinds de oprichting van de Volksrepubliek in 1949 van 6 procent tot ongeveer de helft van Xinjiangs bevolking.

Kloof

De Chinese overheid reageert op de etnische spanningen door een politiestaat op te bouwen, die de kloof tussen Oeigoeren en andere Chinezen verdiept. Migranten en lokale inwoners leven steeds meer gescheiden - de Oeigoerse wijken vol moskees en halalrestaurants, terwijl de meest luxe winkelcentra in wijken liggen waar vooral Han-Chinezen wonen.

Luo vermijdt Oeigoerse wijken - te onveilig - en heeft ook geen moslimvrienden. "Oeigoeren willen niet met je praten. Liever spreken ze in hun eigen taal", legt hij uit. "Sommige dingen voel je gewoon."

Er is veel personeel nodig voor het bevolken van het fijnmazige web van bewapende politieposten

Dit jaar markeert een nieuwe fase in de escalatie van het conflict. De nieuw aangetreden partijsecretaris Chen Quanguo geeft gehoor aan president Xi Jinpings oproep om terrorisme met 'ijzeren vuist' aan te pakken door enorme investeringen in het veiligheidsapparaat. Vorig jaar verdrievoudigde het aantal vacatures voor veiligheidspersoneel, nodig voor het bevolken van een fijnmazig web van bewapende politieposten, een surveillancetechniek die Chen eerder in Tibet uitrolde.

Veiligheid

De lichtgrijze, blokvormige bureaus werden de afgelopen maanden door heel Urumqi opgezet, vaak op slechts driehonderd meter van elkaar. Hiervoor was dit niveau van surveillance beperkt tot het armere zuiden van Xinjiang, waar de Oeigoeren nog altijd in de meerderheid zijn. In de bureaus kijken speciale eenheden, vaak jongeren uit andere delen van China, op de videoschermen van de overal aanwezige veiligheidscamera's.

Buiten voeren ze identiteitschecks uit, vaak vooral onder Oeigoeren. "De kans op inbraak wordt zo flink verminderd, dat is een voordeel", zegt een 42-jarige Oeigoerse man, terwijl hij langs het onlangs neergezette politiekantoor naast zijn woonflat loopt. "Maar waarom moeten ze steeds m'n identiteitsbewijs zien? Wat is er te checken?"

De veiligheidscontroles gaan gepaard met een reeks beperkende maatregelen, gericht op het tegengaan van radicalisering onder Oeigoerse moslims. Langzamer internet - in februari werd 4G uitgezet in de provincie - en aangescherpte regels tegen het downloaden en verspreiden van 'radicale teksten en filmpjes' moeten contact met fundamentele vormen van de islam, waarvan sommige de laatste jaren in omvang toenemen, voorkomen. Op veel plekken heeft de lokale overheid paspoorten in beslag genomen.

Tekst loopt door onder de afbeelding

© Trouw SS

Harmonie

De agressieve uitvoering van het deradicaliseringsbeleid leidt tot brede angst onder de Oeigoerse bevolking. Het afgelopen jaar verdwenen duizenden mensen in heropvoedingskampen, op basis van verdachte berichtjes in hun telefoon of buitenlandse stempels in hun paspoort.

Om misverstanden met de autoriteiten te voorkomen, posten Oeigoerse jongeren berichtjes over hun vaderlandsliefde op hun sociale-media-accounts. 'Ik ben een Chinese burger en zet me proactief in voor de nationale eenheid. Voor de harmonie en stabiliteit van de maatschappij ben ik bereid mijn leven te geven!' luidt een zo'n bericht dat in het Chinees en Oeigoers rondgaat op platform WeChat.

Ze moeten een soort Chinese modelburgers worden. Elke vorm van an­ders­den­kend­heid is verboden

Harmonie, dat is wat de Chinese staat wil zien in Xinjiang, zegt ook Darren Byler, onderzoeker van stedelijk leven in Xinjiang aan de universiteit van Washington. Maatschappelijke stabiliteit, ook nodig om Xinjiang aantrekkelijk te maken als investeringsbestemming binnen China's 'Nieuwe Zijderoute'-initiatief, gaat op dit moment voor alles, ook voor economische ontwikkeling. "Maar wat betekent dat precies? Het is een soort toverwoord."

Intussen is het vooral voor de Oeigoerse bevolking steeds moeilijker om aan de verwachtingen van de staat te voldoen. "Zij moeten een soort Chinese modelburgers worden. Elke vorm van andersdenkendheid is verboden."

Antiterrorisme in China

Antiterrorisme in China is sterk beïnvloed door de aanslagen van 11 september 2001 in de Verenigde Staten. In de jaren negentig noemde de Chinese overheid Oeigoeren die zich tegen het regime keerden 'separatisten'; weken na 11 september begon ze te spreken van 'terroristen uit Oost-Turkestan', de naam voor een onafhankelijk Xinjiang die sommige groeperingen gebruiken.

Sindsdien gaat het bij terrorisme binnen China vrijwel altijd over de onrust in Xinjiang. In ruil voor Chinese steun aan de Amerikaanse oorlog tegen terrorisme zette Amerika een aantal Oeigoerse organisaties op de terreurlijst.

Volgens experts hebben de meeste Oeigoerse aanslagen meer te maken met etno-nationalisme dan met religieus extremisme. De laatste jaren is er echter sprake van hechtere banden tussen Xinjiang en jihadisten in het Midden-Oosten. Een onbekend aantal Oeigoeren heeft zich bij hen aangesloten. In februari nog bracht IS een video uit waarin een Oeigoerse strijder zegt aanslagen te willen plegen in China.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Er is veel personeel nodig voor het bevolken van het fijnmazige web van bewapende politieposten

Ze moeten een soort Chinese modelburgers worden. Elke vorm van an­ders­den­kend­heid is verboden