Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Op z'n Rotterdams strijden voor betere verpleeghuizen

Samenleving

Wilma Kieskamp

© Arie Kievit
Interview

Toen hun moeders in het verpleeghuis belandden, schrokken ze van de kwaliteit van de zorg. Dus kwamen Hugo Borst en Carin Gaemers in actie. Voor hun manifest werden ze woensdag gelauwerd met de Machiavelliprijs.

Al op de avond van publicatie kreeg schrijver Hugo Borst de eerste aanwijzing dat zijn manifest 'Scherp op ouderenzorg' weleens heel groot kon worden. Zijn telefoonscherm lichtte op, onder de voetbalwedstrijd Sparta-PSV. Premier Rutte aan de lijn, tot tweemaal toe. Daarna een dringende sms: 'Kun je me terugbellen?'

Een tikje Machiavelli was het wel: de schrijver liet de premier wachten tot de volgende ochtend. De wedstrijd van de favoriete Rotterdamse voetbalclub ging voor. Maar op alle andere momenten is Borst beschikbaar voor zijn missie, samen met kompaan Carin Gaemers: de ouderenzorg.

Dat de ouderenzorg een van de belangrijkste verkiezingsthema's is geworden, is mede te danken aan de publicitaire storm die Hugo Borst en Carin Gaemers hebben weten te ontketenen. Ze ontvingen er vandaag de Machiavelliprijs voor, een onderscheiding voor effectieve publieke communicatie.

Lees verder na de advertentie

Geen politieke partij wilde - of durfde - de afgelopen maanden achterblijven om steun te betuigen aan Borst en Gaemers. Zij eisen snelle verbetering van de ouderenzorg, met name van de zorg in verpleeghuizen. De deuren gingen overal open: het duo sprak partijcongressen toe, zat vijf keer met staatssecretaris Van Rijn (ouderenzorg) aan tafel, kwam binnen bij alle fractievoorzitters, bij de inspectie, de verzekeraars.

De twee Rotterdammers aten bastognekoeken in het Torentje van de premier, en gingen met hem op werkbezoek in een 'goed' verpleeghuis - zonder camera's. Ze werden hartelijk ontvangen door Geert Wilders in diens zwaarbeveiligde werkkamer op het Binnenhof, en bewonderden en passant de PVV-kast vol snuisterijen van buitenlandse bezoeken. "Tussen de serieuze gesprekken door voelden we ons soms net toeristen op het Binnenhof", Carin Gaemers, die jarenlang voor haar moeder mantelzorgde. 

Komende week zal blijken of hun breekijzer heeft gewerkt. Maandag komt staatssecretaris Van Rijn (PvdA) met concrete voorstellen hoe hij de tien punten uit het manifest van Borst en Gaemers gaat uitwerken. Een unanieme Tweede Kamer heeft dat geëist.

Hugo Borst schenkt thee in zijn 'schrijfhok' in het centrum van Rotterdam, een krappe etage waar hij ook de meubels van zijn moeder stalt, sinds die in het verpleeghuis woont. Wee de bezoeker die de theemok onbeschermd op moeders antieke salontafel zet. "Pas op, kringen!", roept de schrijver. Die tafel moet goedblijven, voor haar.

Borst en Gaemers voeren met Rotterdamse directheid actie namens hun beider moeders, de een nog in leven, de ander al overleden. Ze ontmoetten elkaar op een inspraakavond, want hun moeders wonen en woonden in hetzelfde verpleeghuis.

"Ons verpleeghuis is symptomatisch voor wat er de afgelopen jaren met de ouderenzorg is gebeurd", zegt Hugo Borst. "Het stond een paar jaar geleden nog in de topvijf van Elsevier. De Hofstee in Rotterdam was het paradepaardje. Mijn tantes waren er zo goed verzorgd. 'Daar wil ik naar toe als het zover moet komen', vond mijn moeder. Ze ging eind 2014, achteraf precies op het verkeerde moment. Door bezuinigingen op verzorgingshuizen en reorganisaties ging de kwaliteit van zorg steil naar beneden. In een half jaar tijd. En dat is overal in het land gebeurd, weet ik nu." 

Borst rolde er bij toeval in, toen hij voor het Algemeen Dagblad begon te schrijven over de zorg voor zijn demente moeder. De reacties waren zo overweldigend dat het project uitmondde in een boek, 'Ma', en lezingen door het hele land. "Hij had bezoekersaantallen waar Connie Palmen de vingers bij aflikt", zegt Gaemers, bewonderend. "Vierhonderd op een avond!" Zelf strijdt ze al jaren voor hetzelfde onderwerp, als lid van de cliëntenraad van het verpleeghuis. Zonder veel succes. "Met een bekende naam als Hugo Borst erbij lukt dat toch beter", constateert ze.

Hugo Borst © Arie Kievit

Breekijzer

Ook Carin Gaemers zag hoe het Rotterdamse verpleeghuis, na het overlijden van haar moeder, achteruit holde. "De verpleeghuizen hebben de tol betaald van de politieke veranderingen elders in de zorg. Van de sluiting van verzorgingshuizen, van het failliet van de thuiszorg. Het wrange is: voor verpleeghuiszorg is op papier nog net zoveel geld, of meer, dan een paar jaar geleden. Maar de zorgorganisaties hadden dat geld nodig om problemen elders op te lossen. De werkvloer is vanaf 2015 een sluitpost geworden. En het bestuur dacht in alle hoogmoed dat dat kon, dat het alleen ging om financieel overleven."

Hugo Borst telt op zijn vingers: "Mijn tantes hadden nog twee verzorgenden op acht bewoners. Mijn moeder eerst anderhalf, nu nog één. De tragiek is dat de meiden op de werkvloer geen enkele blaam treft. Op lezingen in het land heb ik hun treurige verhalen gehoord. 'We redden het niet meer', zeggen ze. Ze gaan soms huilend naar huis omdat ze niet de zorg kunnen geven die ze willen bieden. Ik dacht: potverdorie! Ik wist het niet. Het gaat écht slecht." Met Carin Gaemers besloot hij: hij moest die ervaringen uit het hele land politiek onder de aandacht brengen. In juli schreef Hugo Borst een open brief aan staatssecretaris Martin van Rijn. In oktober volgde een tienpuntenplan, in een manifest.

Hoe kregen ze dat voor elkaar, dat werkelijk iedereen met hen wil samenwerken, en ogenschijnlijk ditmaal ook echt? "Anderen voor ons hebben hun tanden erop stuk gebeten", zegt Borst. "Iemand als verpleeghuisarts Bert Keizer, bijvoorbeeld, heeft al zoveel jaren om aandacht gevraagd." Het was misschien ook een kwestie van het juiste moment: de verkiezingen zijn in aantocht. De kiezers zijn boos. Binnen de kortste keren was het manifest 100.000 keer ondertekend.

Borst: "We hebben een paar goede adviseurs gehad. Zij zeiden: je moet inzetten op de verkiezingsprogramma's, zorgen dat je op congressen komt." Gaemers: "We zijn op zijn Rotterdams blijven vragen aan alle politieke partijen: hoe kan dat nou, dat jullie allemaal hetzelfde vinden, namelijk dat het niet goed gaat met de kwaliteit van de verpleeghuizen. Ga een kop koffie drinken met elkaar, in godsnaam! Maak eens een front als je het zo belangrijk vindt. Dat was onze lobby: de fracties in de Tweede Kamer moeten hun politieke verschillen opzij durven zetten. Dat is misschien wel het beste breekijzer geweest."

Ga een kop koffie drinken met elkaar, in godsnaam! Maak eens een front als je het zo belangrijk vindt

Zenuwachtig

De open brief van Hugo Borst in het AD had daarvoor al, in de zomer, in Den Haag menig politieke partij zenuwachtig gemaakt. Staatssecretaris Martin van Rijn belde Borst direct, in juli. Het duo kon bij hem langskomen. "Hij was heel erg geschrokken van de open brief. We hebben hem leren kennen als een goeie vent. Een technocraat, maar met hart op de goede plek. Wat niet wegneemt dat 'ie af en toe een schop onder zijn kont moet hebben. Dat zeg ik hem ook persoonlijk hoor. Hij is Rotterdammer, net als wij. Dat kan hij wel hebben. Hij wil hetzelfde als wij, betere zorg, maar hij gaat niet snel genoeg. Hij is te veel van de weg der geleidelijkheid".

Belangrijk was vooral dat de VVD zich opeens meldde als medestander. Borst en Gaemers waren aanvankelijk sceptisch. "Kamerlid Sjoerd Potters drong erg aan, hij kende Borst via-via, en mocht komen eten. Hij bleek oprecht geïnteresseerd. Hij had als twintigjarige zelf nog een bijbaantje in een verpleeghuis gehad. Hij is in de loop van de zomer ook echt anders gaan praten en denken over het onderwerp, vooral over de vraag of er extra geld voor de verpleeghuizen moet komen", zegt Borst. De missie genas het duo van een spookbeeld, dat politici in een ivoren toren zouden zitten. "Alle Kamerleden waren zo betrokken, zo goed geïnformeerd. Ze gingen zo vaak kijken in verpleeghuizen. Ik ben echt onder de indruk. Aan politieke wil ontbreekt het niet."

Zorg was voorheen het domein van de progressieve partijen, maar opeens stonden Borst en Gaemers op het podium bij de liberalen van de VVD, waar ze een 'daverend applaus' ontvingen volgens het congresverslag. Bij het CDA was het een 'staande ovatie'. Bij 50Plus ook. Met de PvdA is het duo nog in overleg, ze zouden graag op het partijcongres het manifest willen toelichten. Maar als PvdA-bewindsman Martin van Rijn maandag met een stevig plan komt, is dat misschien niet meer nodig. Borst: "We hebben hoge verwachtingen. Hij wil toch niet met pek en veren uitgeluid worden? Als hij niet met iets stevigs komt, heeft hij een groot probleem, met de hele Kamer."

Hoopvol

Intussen blijft wel de vraag: had het manifest niet beter aan de verpleeghuizen zelf gericht kunnen worden? Dat de zorg onder de maat is, ligt aan besturen die zelf besloten om het geld voor verpleeghuiszorg aan andere zaken uit te geven, immers? Borst en Gaemers hebben dat even overwogen, maar het leek hen zinloos.

"Het is inderdaad meer de schuld geweest van de bestuurders dan van de politiek. Als je geen goede bestuurder hebt, is het huis ook niet goed. Daar begint het. Wij schatten in dat een derde van de verpleeghuizen slecht wordt bestuurd, en een derde goed. De rest hangt er tussenin. We hebben enorm veel goede, nieuwe bestuurders leren kennen, die verbindend zijn, echte kennis hebben van de zorg, die anders willen dan vastgoed beheren en ceo'tje spelen, zoals de slechte bestuurders.

Gaemers is stelliger: "Iedereen heeft boter op het hoofd. De politiek heeft zelf de bestuurders in het financiële keurslijf gedwongen.''

Daarom kan volgens het duo alleen de politiek de puinhoop oplossen. Borst: "Er moet tijdelijk geld bij, om het vastgelopen systeem weer uit de knoop te halen. Geen enorme bedragen, dat is best te overzien. Staatssecretaris Van Rijn is goed bezig om een cultuuromslag in de verpleeghuiszorg te organiseren. Hij vraagt geduld. Ik zeg: maar dan zijn de bewoners al dood, die hebben nú nodig dat er extra personeel op de werkvloer bijkomt."

In het verpleeghuis van moeder Borst gaat het langzaam beter. De omslag is begonnen met een nieuw bestuur, dat systematisch redeneert vanuit de behoeftes van de bewoners, en niet alleen financieel-technisch naar de organisatie kijkt. Gaemers ziet het vanuit de cliëntenraad: "Er wordt anders gepraat, anders gedacht, een enorm verschil." Volgens Hugo Borst is die omslag in het hele land gaande. "Dit is een hoopvol verhaal. De oude garde bestuurders vertrekt, er komt een nieuwe lichting. Over een paar jaar zal het beter zijn. Maar op de werkvloer merken ze er nu alleen nog niets van. Daar is geen tijdelijk geld voor extra personeel. Daar heerst nog de gedachte dat de inspectie afrekent op oneindig veel regeltjes."

In het regeerakkoord, zegt het duo, moet dat allemaal goed komen. Ze kunnen niet wachten tot de verkiezingen, op 15 maart. "Iedereen is vast gewaarschuwd op het Binnenhof. Wij gaan dat strak in de gaten houden."

Wij schatten in dat een derde van de verpleeghuizen slecht wordt bestuurd, en een derde goed

Deel dit artikel

Ga een kop koffie drinken met elkaar, in godsnaam! Maak eens een front als je het zo belangrijk vindt

Wij schatten in dat een derde van de verpleeghuizen slecht wordt bestuurd, en een derde goed