Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Op de Balkanroute heeft hoop plaatsgemaakt voor uitzichtloosheid

samenleving

Pieternel Gruppen

Afghaanse vluchtelingen in Presovo in het uiterste zuiden van Servië. Ze vieren vandaag feest want een familielid is jarig, en daar hoort natuurlijk ook taart bij. © piet den blanken

Fotograaf Piet den Blanken keerde onlangs terug naar de plekken waar hij in 2015 vluchtelingen volgde op hun reis naar Europa. 'Hoop heeft plaatsgemaakt voor uitzichtloosheid.'

Hoop hing in de lucht toen fotograaf Piet den Blanken in de zomer van 2015 met zijn camera migranten volgde op hun lange reis naar Europa. Een jaar na het ingaan van de EU-Turkije deal maakte hij de tocht langs de Balkanroute opnieuw. "Hoop heeft plaatsgemaakt voor uitzichtloosheid."

Lees verder na de advertentie

Al op de veerboot van Lesbos naar Athene merkte hij het verschil. Anderhalf jaar geleden was die nog volgepakt met migranten, nu zag Piet den Blanken er geen een. In zijn werkkamer in Breda laat de fotograaf de beelden zien die hij tijdens zijn laatste reis op het Griekse eiland maakte. "Een leeg strand. Heel anders dan in de zomer van 2015 toen op deze plek dagelijks zo'n acht tot negen boten per dag met vluchtelingen aankwamen."

Toch wagen vluchtelingen vooral 's nachts nog altijd de overtocht van Turkije naar Griekenland

Toch wagen vluchtelingen vooral 's nachts nog altijd de overtocht van Turkije naar Griekenland. Ondanks de migratiedeal die vandaag precies een jaar geleden in werking trad. Daarin werd afgesproken dat Turkije vluchtelingen die Griekenland bereikten terug zou nemen, in ruil voor geld en soepelere visumregels. Vervolgens sloten verschillende landen, Hongarije voorop, hun grenzen hermetisch af.

Tekst loopt door onder afbeelding

© Piet den Blanken / Hollandse Hoo

Minder zichtbaar

Zag Den Blanken in 2015 langs de route voortdurend groepjes mensen lopen, nu lagen grote stukken er verlaten bij. "Dat wil niet zeggen dat er geen migranten meer zijn, maar ze zijn minder zichtbaar geworden. Ze zijn niet langer in beweging, maar zitten letterlijk vast." Onder welke omstandigheden verschilt per plek. Den Blanken zocht migranten op in Griekenland, Macedonië, Servië en Hongarije: in gekraakte fabrieken, oude loodsen en in garages waar ze in koepeltentjes bivakkeerden. Kon hij in 2015 nog ongestoord fotograferen in vluchtelingenkampen, nu werd Den Blanken stelselmatig geweerd. Een Grieks kamp met verwarmde containerwoningen mocht hij na veel papierwerk wel bekijken. De opvang is er weliswaar wat comfortabeler dan op veel andere plekken, maar ook hier staan mensen in de wachtstand en dat is volgens de fotograaf misschien wel het allerergste.

De opvang is er weliswaar wat comfortabeler dan op veel andere plekken, maar ook hier staan mensen in de wachtstand

"Eigenlijk kun je het niet eens 'wachten' noemen, want dan weet je dat er op een bepaald ogenblik iets gaat gebeuren. Maar deze mensen kunnen geen kant op, de situatie is voor hen uitzichtloos geworden." De beweging die anderhalf jaar geleden overal zichtbaar was, is tot stilstand gekomen. "'Ons leven bestaat uit eten en slapen', hoorde ik regelmatig."

Tekst loopt door onder afbeelding

Opvangkamp in Subotica, Servië, vlakbij de grens met Hongarije. © Piet den Blanken

"Mensen waren een stuk somberder gestemd en ze zagen er ook ongezonder uit. Dat komt omdat ze nu veel langer onder slechte omstandigheden moeten zien te overleven. In de loodsen stoken ze bijvoorbeeld vuurtjes en de hygiëne laat te wensen over. In 2015 moesten ze misschien wel hier en daar een nachtje in een park slapen maar dan trokken ze de volgende dag weer verder, mensen waren echt op reis." Ook merkte Den Blanken dat de spanningen tussen de verschillende groepen groter waren dan tijdens zijn eerste reis. "Syriërs die boos werden op Afghanen omdat zij zich voor Syriërs uitgaven in de hoop meer kans te maken op asiel, dat soort ruzies."

Syriërs die boos werden op Afghanen omdat zij zich voor Syriërs uitgaven in de hoop meer kans te maken op asiel, dat soort ruzies

Hulp krijgen de migranten nog wel maar niet langer zo spontaan als in 2015. Het viel de fotograaf op dat vooral de vrijwilligers zich de afgelopen periode beter georganiseerd hebben. In Athene werkten Griekse vrijwilligers bijvoorbeeld samen met buitenlanders - opvallend veel Spanjaarden - bij het kraken van leegstaande fabrieken en hotels om vluchtelingen een dak boven het hoofd te bieden.

Tekst loopt door onder afbeelding

De Hongaarse grens. © Piet den Blanken / Hollandse Hoo

Professionele hulporganisaties zag Den Blanken net als vorige keer nauwelijks. "Hier en daar wat dekens of zeiltjes met het UNHCR-logo erop, maar weinig structureels."

Mensen vertelden dat ze waren geslagen en bestolen van hun spullen

De officiële hulpverlening mag op veel plekken dan niet georganiseerd zijn, de repressie vanuit de autoriteiten is dat volgens Den Blanken des te meer. De fotograaf hoorde onderweg vooral slechte verhalen over de Hongaarse politie. "Mensen vertelden dat ze waren geslagen en bestolen van hun spullen."

Tekst loopt door onder afbeelding

restanten van een opvangkamp bij de Griekse grensplaats Idomeni. © piet den blanken

Politie met honden

Ook zag hij langs de verschillende grenzen veel meer politie patrouilleren dan in de zomer van 2015, vaak met honden, en soms ondersteund door agenten uit andere landen. Migranten waren daar niet meer te zien. Alleen een vuilnisbelt van achtergelaten matrasjes en tentzeil herinnerden bijvoorbeeld in de Griekse grensplaats Idomeni nog aan hun eerdere aanwezigheid.

Ondanks alle beveiliging proberen nog elke nacht mensen de grens over te steken

Ondanks alle beveiliging proberen nog elke nacht mensen de grens over te steken. Op eigen houtje, lukt dat niet meer. Alleen met hulp van een mensensmokkelaar maken migranten nog enige kans. "Die betalen ze bij de Servisch-Hongaarse grens bijvoorbeeld tussen de 750 en 1000 euro per persoon. Voor dat geld probeert de mensensmokkelaar hen door het Hongaarse hek te loodsen en naar Oostenrijk te brengen. Naar Hongarije wil echt niemand. Ik heb een aantal vluchtelingen 's ochtends vroeg totaal terneergeslagen zien terugkeren omdat het weer niet was gelukt."

Tekst loopt door onder afbeelding

Reis naar Europa © Sander Soewargana

Van dat Hongaarse hek was tijdens de eerste reis van Den Blanken langs de Balkanroute nog maar een klein stukje opgetrokken, nu was het afgebouwd. "Ik ben opgegroeid in de hoogtijdagen van de Koude Oorlog. De algemene gedachte in het Westen was toen dat het allerergste van het communisme de beperking van de bewegingsvrijheid was, dat mensen niet konden gaan en staan waar ze wilden." Den Blanken staart naar zijn foto's van prikkeldraad zover je kunt kijken. "En moet je nu eens kijken, wat we zelf hebben aangericht."

Tekst loopt door onder afbeelding

Een gekraakt pand in Mytilini, de hoofdstad van het Griekse eiland Lesbos. © foto piet den blanken

De EU-Turkije-deal

In de EU-Turkije-deal hebben de Europese Unie en Turkije met elkaar afgesproken dat alle migranten die na 20 maart 2016 op de Griekse eilanden aankomen, naar Turkije worden teruggestuurd.

In ruil daarvoor vangen Europese lidstaten voor elke migrant die teruggaat een Syrische vluchteling uit Turkije op.

Ankara krijgt 3 miljard euro extra voor de opvang van vluchtelingen. Ook wordt de visumplicht afgeschaft als aan een aantal voorwaarden is voldaan. Dat is tot nu toe nog niet gebeurd.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie
Toch wagen vluchtelingen vooral 's nachts nog altijd de overtocht van Turkije naar Griekenland

De opvang is er weliswaar wat comfortabeler dan op veel andere plekken, maar ook hier staan mensen in de wachtstand

Syriërs die boos werden op Afghanen omdat zij zich voor Syriërs uitgaven in de hoop meer kans te maken op asiel, dat soort ruzies

Mensen vertelden dat ze waren geslagen en bestolen van hun spullen

Ondanks alle beveiliging proberen nog elke nacht mensen de grens over te steken