U bent succesvol uitgelogd.

x

Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Ook zonder lintje doet de biologie haar werk

Home

Mark van Vugt

Mark van Vugt © Trouw
HOOFDZAAK

Is de mens van nature geneigd tot het goede? Als je de vele koninklijke onderscheidingen die jaarlijks worden uitgereikt aan mensen die zich verdienstelijk hebben gemaakt voor onze samenleving als maat neemt, lijkt het daar wel op. 

Ruim 2800 Nederlanders kregen dit jaar een lintje, waaronder enkele bekende Nederlanders, zoals collega-psycholoog Erik Scherder, maar ook vele onbekenden, zoals de 99-jarige heilsoldate mevrouw De Groot.

Lees verder na de advertentie

Toch is het wat voorbarig om uit de lintjesregen de conclusie te trekken dat de mens graag helpt. Allereerst gaat het om een zeer kleine minderheid van de bevolking die onderscheiden wordt. Bovendien vinden we kennelijk dat dergelijk gedrag beloond moet worden in de vorm van een lintje - anders gebeurt het wellicht niet.

Ook wetenschappelijk gezien zijn er twijfels of de mens van nature behulpzaam is. De wetenschappelijke term hiervoor is altruïsme. Altruïsme komt voor in de natuur, maar vooral als het om de eigen familie gaat. Zo deelt de berenmoeder het voedsel met haar jongen totdat die groot genoeg zijn om er zelf op uit te gaan. Evolutionair gezien valt dit gedrag natuurlijk goed te verklaren.

Onze economie is ook op het principe van wederkerigheid gebaseerd: mensen leveren diensten en krijgen daar geld of goederen voor terug

Ook bij de mens is het helpen van familieleden de normaalste zaak van de wereld. Dit gedrag hoeft dan ook niet beloond te worden door de samenleving; je krijgt geen lintje voor het verzorgen van je kinderen of je ouders. Des te opmerkelijker is het dat sommigen van ons zomaar vreemden helpen.

Voor wat, hoort wat

De evolutionaire biologie biedt hiervoor drie verklaringen. Vaak is het niet iemands doel om een ander te helpen, maar heeft dat wel het gewenste effect. Schaatsster Ireen Wüst of astronaut André Kuijpers doen gewoon iets wat ze heel leuk vinden of waar ze erg goed in zijn. Dat ze daarmee de Nederlandse samenleving van dienst zijn is een leuke bijkomstigheid. Johan Cruijff, officier in de Orde van Oranje-Nassau, wilde waarschijnlijk gewoon de beste voetballer ter wereld zijn.

Bij thuiskomst had de oorlogsheld gemiddeld meer seksuele relaties met meer vrouwen en dat betaalde zich uit in meer nageslacht

De tweede verklaring is dat je een ander helpt omdat je er iets voor terug denkt te krijgen. Antropoloog Marshall Sahlins zei eens: "Scratch an altruist and watch a hypocrite bleed." Met andere woorden: een altruïst handelt vooral uit eigenbelang. Er zijn aanwijzingen in de natuur te vinden dat individuen elkaar helpen om er zelf beter van te worden. Zelfs verschillende diersoorten helpen elkaar waar nodig, zoals het schoonmaakvisje dat de tanden van de roofvis schoonmaakt en voor zijn diensten een lekker maaltje krijgt.

Onze economie is ook op het principe van wederkerigheid gebaseerd: mensen leveren diensten en krijgen daar geld of goederen voor terug. Toch vinden we het lastig dergelijk gedrag als onbaatzuchtig te zien.

Puur altruïsme

Een beter voorbeeld is de klassieke oorlogsheld. De laatste Nederlander met een militaire Willems-Orde is Gijs Tuinman, die de onderscheiding kreeg voor zijn heldendaden in Afghanistan. Maar is dit ingegeven door altruisme? In onderzoek naar de Tweede Wereldoorlog vergeleken we een groep Amerikaanse oorlogshelden, gedecoreerd met de Medal of Honor, met een groep reguliere veteranen. Wat bleek? Bij thuiskomst had de oorlogsheld gemiddeld meer seksuele relaties met meer vrouwen en dat betaalde zich uit in meer nageslacht. In vervolgonderzoek onder Nederlandse en Britse vrouwen vonden we dat ze oorlogshelden als seksueel aantrekkelijker beoordeelden dan Jan Soldaat.

Een derde verklaring uit de biologie gaat er echter van uit dat puur altruïsme wel degelijk bestaat, tenminste als het groepsbelang ermee gediend is. Wiskundige modellen tonen aan dat groepen met meer onbaatzuchtige individuen het beter doen in de competitie met andere groepen. Groepsselectie verklaart bijvoorbeeld waarom mieren of termieten zichzelf opofferen voor het nest als de kolonie aangevallen wordt.

Ook bij de mens lijkt de competitie tussen groepen soms zo sterk dat dit altruïsme uitlokt. Maar anders dan de mieren vinden wij het wel nodig onbaatzuchtig gedrag te belonen middels een lintje: 'Scratch an altruist and watch a hypocrite bleed!'

Mark van Vugt is hoogleraar evolutionaire psychologie aan de Vrije Universiteit en verbonden aan de Universiteit van Oxford.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Onze economie is ook op het principe van wederkerigheid gebaseerd: mensen leveren diensten en krijgen daar geld of goederen voor terug

Bij thuiskomst had de oorlogsheld gemiddeld meer seksuele relaties met meer vrouwen en dat betaalde zich uit in meer nageslacht