Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Ontwikkelingspsycholoog: Duurzaam gedrag voelt te veel als corvee

Samenleving

Amber Dujardin

. © ANP
Interview

Het zelfbeeld van kinderen is niet alleen de ‘hoeksteen van hun ontwikkeling’, zegt ontwikkelingspsycholoog Sander Thomaes, maar kan ook van pas komen bij het oplossen van maatschappelijke problemen. Woensdag houdt hij zijn oratie aan de Universiteit Utrecht.

Ergens halverwege het brein, vrij dicht bij de ogen. Dat is de plek waar veel mensen hun vinger naartoe bewegen als je ze vraagt om ‘hun zelf’ aan te wijzen, zegt Sander Thomaes. De ontwikkelingspsycholoog doet onderzoek naar de vorming van het zelfbeeld bij kinderen en hoe ze eigenschappen als narcisme of bescheidenheid ontwikkelen. De komende tijd onderzoekt hij de relatie tussen het zelfbeeld en het aanpakken van maatschappelijke problemen.

Lees verder na de advertentie

Eerst even over de basis. ‘Het zelf’ is al eeuwen voer voor filosofen en psychologen. Wat is uw definitie?

“Ik zie ‘het zelf’ als het geheel van gedachten en gevoelens die we hebben bij onszelf, en waardoor we ons het ene moment authentieker voelen dan het andere. Het is natuurlijk geen echte structuur in de hersenen, maar toch ervaren mensen het zo. Dat is de grap. Als ik mensen zo’n oefening laat doen, wijzen ze vaak naar diezelfde plek. Sommigen wijzen naar hun hart, maar dat is een minderheid. Als psycholoog ben ik op zoek naar een kern die er niet echt is, maar waar ik een glimp van probeer op te vangen. Ik noem mezelf daarom ook wel een kruising tussen de Ghostbusters en Sisyphus.”

U onderzoekt onder meer het ‘nut’ van identiteitsvorming. Waarom hebben we eigenlijk een zelfbeeld?

“Een van de beste hypotheses is van de Amerikaanse psycholoog Roy Baumeister. Hij stelt dat onze verre voorouders een evolutionair voordeel hadden als ze leefden in grote, goed functionerende groepen waarin mensen verschillende rollen hadden. Ons zelfbeeld stelt ons in staat om die rollen aan te nemen, omdat we menen te weten wat onze vaardigheden en voorkeuren zijn. De komende jaren wil ik onderzoeken hoe het zelfbeeld ons bij uitstek een sociale hulpbron biedt: een soort routekaart die kinderen in staat stelt om zich tot anderen te verhouden en bij te dragen aan de groep.”

Ontwikkelingspsycholoog Sander Thomaes: “Ik noem mezelf wel eens een kruising tussen de Ghostbusters en Sisyphus.” © Fotograaf: Kees Russen

Kunt u daar een voorbeeld van geven?

“Neem klimaatverandering. Ik denk dat jongeren onvoldoende inzien hoe alledaags duurzaam gedrag, zoals kort douchen of minder vlees eten, relevant kan zijn voor waar zij zich vooral druk over maken: het ontwikkelen van een eigen identiteit. Duurzaam gedrag voelt te veel als corvee en te weinig als gedrag met persoonlijke relevantie. Ik onderzoek hoe we de ‘oerkracht’ van jongeren om een autonome identiteit te ontwikkelen, kunnen aanwenden om klimaatproblematiek tegen te gaan. Hoe kun je duurzaam gedrag framen als gedrag dat je in staat stelt om een eigen identiteit te verwerven?”

Heeft u daar al een antwoord op?

“Daar werk ik aan. Maar we weten dat jongeren een sterke behoefte hebben om zich te verzetten tegen autoriteit. De huidige programma’s waarmee we hun gedrag willen beïnvloeden bestaan uit twee dingen: uitleg van de feiten over het klimaatprobleem, en uitleggen wat je daaraan kunt doen. Maar adolescenten houden er helemáál niet van als anderen hen dat vertellen, dus de effectiviteit is beperkt. We moeten een heel andere ingang kiezen die een opstandige houding cultiveert. Dat zag je ook bij de klimaatmars, die zich richtte tégen politici en wanbeleid.”

Lees ook: 

Perfectionisme is een sluipmoordenaar

Kinderen dreigen steeds meer te bezwijken onder prestatiedruk. Ouders en leraren spelen daarin een belangrijke rol. Hoe kunnen zij voorkomen dat kinderen al vroeg opbranden? Orthopedagoog Ard Nieuwenbroek schreef een handleiding.

Deel dit artikel