Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Gemeenten hebben vaak geen idee of hun aanpak van radicalisering werkt

Samenleving

Kristel van Teeffelen en Niels Markus

De Sultan Ahmed Moskee in Delft. © Phil Nijhuis

Het beleid tegen radicalisering en de controle daarop zijn een lappendeken. Daardoor is het onduidelijk of er een aanpak is die werkt. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het anti-radicaliseringsbeleid, deskundigen pleiten ervoor dat de Rijksoverheid meer toezicht houdt. 

Trouw vroeg twintig gemeenten naar de besteding van de ‘versterkingsgelden’, in totaal zes miljoen euro, die zij sinds 2015 jaarlijks bij het Rijk kunnen aanvragen. Zij steken dat geld in grote lijnen in hetzelfde type projecten: in het opbouwen van netwerken van sleutelfiguren en professionals die radicalisering herkennen en in voorlichting aan ouders en jongeren, bijvoorbeeld via theatervoorstellingen.

Lees verder na de advertentie

Maar er zijn ook verschillen. Het aantal getrainde personen loopt per gemeente fors uiteen. Verspreid door het land kregen op zijn minst 6500 mensen trainingen van een dag of een uitgebreidere ‘verdiepingscursus’ om radicalisering te herkennen. Maar waar Rotterdam 1.814 mensen opleidde, komt Hilversum op 125. Drie ondervraagde gemeenten deelden hier geen informatie over, andere slechts gedeeltelijk.

Gemeenten laten zien dat ze hard bezig zijn, maar wat er in de dagelijkse praktijk gebeurt op het gebied van vroeg­sig­na­le­ring is niet duidelijk

Annemarie van de Weert, onderzoeker aan de Hogeschool Utrecht naar extremismebeleid

Onderbuikgevoelens blijven bepalend

Het trainen van al die leraren, wijkagenten en ouders neigt volgens Annemarie van de Weert, die aan de Hogeschool Utrecht het extremismebeleid onderzoekt, naar ‘afvinken’. “Gemeenten laten zien dat ze hard bezig zijn, maar wat er in de dagelijkse praktijk gebeurt op het gebied van vroegsignalering is niet duidelijk.” Van de Weert ondervroeg tientallen getrainde professionals. Haar conclusie: of ze nu een cursus hebben gehad of niet, onderbuikgevoelens blijven bepalend of iemand als risico wordt bestempeld.

De controle op het beleid verschilt ook per gemeente, of ontbreekt. Zo erkent Nuenen dat het ‘effect van preventiebeleid moeilijk aan te geven’ is. “Vanuit diverse onderzoeken en ervaringen weten we wat werkt.” Zoetermeer monitort de uitkomsten niet: “Het meten van effecten van preventieve projecten is complex.”

'Ondergeschoven kindje'

Terrorisme-onderzoeker Bibi van Ginkel van Clingendael noemt de monitoring een ‘ondergeschoven kindje’. “Met beleid kun je scoren, met evaluatie niet.” Zij vindt dat de gemeenten hun methoden en resultaten meer moeten delen en pleit ervoor dat gemeenten iemand aanstellen die het beleid evalueert of dat de Rijksoverheid de monitoring naar zich toetrekt. Dat kan bijvoorbeeld een taak zijn van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). Die werkt inmiddels aan een ‘gereedschapskist’ met preventieve maatregelen. Ook bekijken drie adviesbureaus sinds vorige week in opdracht van NCTV hoe gemeenten evaluaties kunnen verbeteren.

Radicale ideeën zijn niet strafbaar, ze horen zelfs bij een bepaalde leeftijd. Het gaat erom degenen die bereid zijn over te gaan tot geweld op tijd te herkennen

Annemarie van der Weert

Volgens Van de Weert is nu te onduidelijk wat gemeenten willen bereiken. “Vreemd genoeg spreken we in Nederland over het tegengaan van radicalisering, terwijl internationaal gebruikelijk is daar ‘naar geweld’ aan toe te voegen. Radicale ideeën zijn niet strafbaar, ze horen zelfs bij een bepaalde leeftijd. Het gaat erom degenen die bereid zijn over te gaan tot geweld op tijd te herkennen.”

Van Ginkel is positiever over het preventiebeleid van de meeste gemeenten. Die willen inwoners met elkaar in gesprek laten gaan om de ‘weerbaarheid’ te vergroten. Van Ginkel: “Je wilt jongeren in een vroeg stadium bereiken, voordat het fout gaat.” Ook daarvan is de effectiviteit moeilijk meetbaar, zegt de onderzoekster. Dat er in Nederland nog geen aanslagen door jihadisten zijn gepleegd, betekent in elk geval niet automatisch dat het beleid werkt.

Laat het Rijk de regie nemen

Inmiddels klinkt vanuit de Tweede Kamer de wens het Rijk de regie te laten voeren over het anti-radicaliseringsbeleid. Elke gemeente probeert zelf het wiel uit te vinden, zegt VVD-Kamerlid Bente Becker. De regeringspartijen ondertekenden haar motie om daar verandering in te brengen. “We maken terecht overheidsgeld vrij om radicalisering aan te pakken, maar wat mij betreft is de besteding daarvan niet vrijblijvend”, aldus Becker.

Burgemeester Marja van Bijsterveldt van Delft, één van de gemeenten die geld ontving, vindt dat het anti-radicaliseringsbeleid bij gemeenten thuishoort, níet bij het Rijk. “Ik begrijp de gedachte van de VVD; nog niet alles gaat goed. Maar juist gemeenten weten wat er leeft in de wijken.”

Welke gemeenten ontvangen subsidie?

De zogeheten versterkingsgelden gingen naar de twintig gemeenten met de meeste uitreizigers naar Syrië en Irak. In totaal vertrokken sinds 2012 zo’n driehonderd mensen naar IS-gebied. De gemeenten kunnen elk jaar een aanvraag doen bij het Rijk, dat zo’n zes miljoen ter beschikking stelt. Behalve naar de vier grote steden gaat het geld naar Almere, Amersfoort, Arnhem, Culemborg, Delft, Gouda, Haarlemmermeer, Hilversum, Huizen, Leiden, Maastricht, Nijmegen, Nuenen, Schiedam, Zoetermeer en Zwolle.

Lees ook:

Hoe Delft grip probeert te krijgen op zijn radicaliserende jongeren

Zeker twintig jongeren uit Delft reisden af naar het kalifaat. Het dwong de gemeente in te grijpen. Soms hard, maar ook zacht. Hoe Delft grip probeert te krijgen op zijn jongeren.

Deel dit artikel

Gemeenten laten zien dat ze hard bezig zijn, maar wat er in de dagelijkse praktijk gebeurt op het gebied van vroeg­sig­na­le­ring is niet duidelijk

Annemarie van de Weert, onderzoeker aan de Hogeschool Utrecht naar extremismebeleid

Radicale ideeën zijn niet strafbaar, ze horen zelfs bij een bepaalde leeftijd. Het gaat erom degenen die bereid zijn over te gaan tot geweld op tijd te herkennen

Annemarie van der Weert