Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Noem je oom geen nazi als je discussieert over politiek

Samenleving

Romana Abels

© Hajo de Reijger
Politiek

Hoe overleef je feestjes met mensen die er heel andere politieke ideeën op na houden dan jij? Politiek redacteur Romana Abels vroeg het een paar debatspecialisten en geeft tips.

We zouden samen naar een symposium over onderwijs, vriendin S. en ik. Onderwijs interesseert ons. Ik schrijf er soms over, en het is háár werk. Het stond al een week of wat in onze agenda's, tot we laatst een vrijdagmiddagbiertje dronken. "Ik ga niet naar dat onderwijsding", zei ze. "Ze serveren daar halalvoedsel als lunch. Belachelijk."

Dat het daarna snel afgelopen was met ons borreluur verbaasde me nog ook - ik stond verbouwereerd weer bij mijn fiets. In mijn hoofd speelde ik het gesprek terug. 'Halalvoedsel', hoorde ik haar weer zeggen. En toen ik mezelf tegen haar: "Wat is dat nou voor iets hysterisch?"

Lees verder na de advertentie

Politiek verboden gespreksonderwerp

Ik moest meteen aan mijn eigen onmacht denken toen de redactie van Tijd vroeg of ik met de verkiezingen in zicht iets kon schrijven over hoe je tegenwoordig feestjes en andere bijeenkomsten in kleine kring overleeft zonder politiek geruzie. Hoe gaat het in families, waar je allang niet meer zeker bent van een gemeenschappelijke politieke grond? Ik heb zelf geen idee hoe. Anderen evenmin, want ik verzamel zonder veel moeite bergen voorbeelden van probleemsituaties om me heen.

Ik hoor zo drie verhalen over families waarbij politiek al jaren een verboden gespreksonderwerp is. Iemand zegt dat ze elk jaar twee verjaarsfeestjes geeft: op vrijdag één waar de naïeve GroenLinksige zus zich thuisvoelt, op zaterdag een ander voor de mensen die 'normaal doen' als motto hebben. Een collega vertelt over het moeilijke gesprek bij oma, sinds een nicht zich tot de SGP heeft bekeerd. Geen van allen weet een goed antwoord op de vraag: hoe hou je het gezellig met politieke tegenstanders om je heen?

Dat blijkt eigenlijk heel simpel: oordeel niet onmiddellijk, maar luister.

Ik hoor zo drie verhalen over families waarbij politiek al jaren een verboden ge­spreks­on­der­werp is

De mens is een emotioneel wezen

"Gebruik geen hyperbolen", is de tip van Rob Honig, voormalig debatkampioen en oprichter van de Leidse DebatUnie. "Zeg niet: nazi. De mens is een emotioneel wezen. Het is moeilijk als jouw standpunt in heel stellige termen wordt afgewezen."

Ik vertel hem over mijn vriendin. Ik liet haar niet eens uitpraten, zeg ik. Hij kent het. "Ook jij bent emotioneel."

"Jij wilde waarschijnlijk de toehoorders beschermen tegen haar standpunt, dat jij abject vindt."

Hoe het dan wel moet? Roderik van Grieken, directeur van het Nederlands Debat Instituut in Hilversum: "Democratie begint met luisteren. Als je niet luistert, dan is de kans dat de ander naar jou luistert minder groot. Dan graaft die ander zich in. Dat is wat nu in het politieke landschap gebeurt. Er is een flinke minderheid die een omstreden standpunt heeft. De andere partijen zeggen al bij voorbaat: wij willen niet met jou samenwerken. Wat doet dat met de achterban van die partij? Die wordt nog stelliger."

Het is moeilijk als jouw standpunt in heel stellige termen wordt afgewezen

Ik vertel Van Grieken van die keer dat ik langs de lijn stond bij het voetbalveld, toen naast me een vader van een andere speler ineens zei: "Weet je waar je nooit eens zo'n politicus over hoort? Dat die moskeeën allemaal met geld uit het buitenland worden neergezet. Uit van die landen: Saudi-Arabië, Koeweit."

"Dan moet jij de krant eens lezen", zei ik, "want ik weet dat politici daar regelmatig over praten." Ai. We hadden het altijd best gezellig gehad langs die lijn, maar de rest van het seizoen stond die vader dus naast iemand anders.

Van Grieken: "Zeg niet meteen dat de ander er niets van snapt. "Als je altijd leuke gesprekken hebt met iemand, dan ben je eigenlijk verplicht om door te vragen. Waarom vindt iemand dat? Waar komt die opvatting vandaan?"

We hadden het altijd best gezellig gehad langs die lijn, maar de rest van het seizoen stond die vader dus naast iemand anders

© Hajo de Reijger

Je hoeft het niet eens te worden

Rob Honig van de DebatUnie: "Als iemand het beter denkt te weten dan jij, wekt dat weerstand op. Beter is om je bescheiden op te stellen. Als je informatie hebt die de ander niet kent, kun je daarop wijzen. Zo kun je een begin van twijfel zaaien."

Ik leg het ook voor aan Suzanne Kröger (40), kandidaat-Kamerlid voor GroenLinks. Zij woont, zegt ze, in een buurt in Amsterdam 'midden tussen PVV'ers'. Bovendien loopt ze deze campagnedagen van voordeur naar voordeur, waardoor ze met regelmaat in de gang staat bij iemand die haar idee van de ideale samenleving bepaald niet ziet zitten. "Ik vraag altijd naar het waarom", zegt ze. "Dan kom je in gesprek. Dan krijg je interessante, persoonlijke dingen te horen. Dan kun je ook overeenkomsten vinden. Mijn richtlijn is: je hoeft het niet eens te worden."

Het is niet alleen een probleem van linkse mensen. Aan de rechterkant speelt het evengoed. Schrijver Joost Niemöller, die zichzelf 'nieuw-realist' noemt, publiceerde vorige week het boek 'Kwaad!', een bundeling van anonieme gesprekken met 31 'boze blanke mannen'. Mensen die niet in de metro willen zitten met louter 'gekleurde donkere tiepjes' en 'de lui op tv allemaal propaganda' vinden.

Mijn richtlijn is: je hoeft het niet eens te worden

Suzanne Kröger

In zijn boek vertelt een grootmoeder dat ze haar overtuiging tegenwoordig stilhoudt. Toen ze op verjaardagen nog hoog opgaf van Geert Wilders had haar zoon gezegd dat 'ze eens moest ophouden over die vent, anders kon ze wel vergeten de kleinkinderen nog eens te zien'. "Lageropgeleiden hebben minder problemen dan hogeropgeleiden", weet Niemöller. "Die zeggen gewoon tegen hun Marokkaanse collega dat criminelen altijd weer Marokkanen zijn bijvoorbeeld.

Maar onder hoogopgeleiden is zoiets taboe. Al heel lang." Zelf houdt hij zijn overtuiging op verjaarsfeestjes ook voor zich. "Het doel van een verjaardag is toch dat het gezellig blijft. Ik hoor op dit moment mensen bijvoorbeeld zeggen: 'Ik vind die Donald Trump zo'n plebejer, zo'n boer.' Dan denk ik: weet je wat je zegt, de helft van het Amerikaanse volk heeft op hem gestemd. Maar ik zeg niets. Als ik dat wel doe, wordt het meteen het hoofd-item van het feest. Zo'n discussie lijk je niet te kunnen voeren zonder dat het explodeert."

Als ik dat wel doe, wordt het meteen het hoofd-item van het feest

© Hajo de Reijger

Debatcultuur

Niemöller is ervan overtuigd dat Nederlanders niet gebouwd zijn op discussie. "We kunnen het niet, het zit niet in onze volksaard. Op de Duitse en Franse tv zie je eindeloze politieke debatten, wij zijn veel te veel gericht op consensus. De heersende mening van Nederland verandert wel, en soms ineens, maar niet door debat. Dat zag je ook met euthanasie: eerst was iedereen tegen, toen was iedereen voor. Dat gebeurde in vrij korte tijd."

Ook Van Grieken is niet overtuigd van de verfijnde Nederlandse debatcultuur. "Al in de jaren tachtig wist men dat het beter was om niet over politiek te praten op verjaardagen. Dat is niet vreemd, je raakt de kern van de overtuiging van mensen. Nu is het klimaat nog verder gepolariseerd, over zoiets als Zwarte Piet is geen nuance mogelijk. Kampen zitten vast in overtuigingen", zegt hij.

Van Grieken weet hoe het wel moet. De afgetreden PvdA-leider Diederik Samsom kon het goed, zegt hij. Samsom ging vaak langs de deuren met rozen. "Dan vroeg hij of mensen gingen stemmen. 'Ja', zeiden ze dan vaak, 'maar niet op u. Op Geert.' Dan vroeg Samsom door: 'Waarom, en denkt u dat hij uw problemen gaat oplossen?'"

Kampen zitten vast in overtuigingen

Het is van essentieel belang om te vragen waarom iemand iets vindt, is de boodschap van Van Grieken. Oordeel niet, en geef de ander vooral geen college over hoe het volgens jou wél zit: "Niets is zo irritant als meteen in een hoek gedrukt te worden."

Deze week heb ik vriendin S. weer eens gebeld. "Ik weet eigenlijk helemaal niet waarom jij zo tegen halal-eten bent", zei ik. Ze moest lachen - zij had eigenlijk geen idee waarom ik haar 'hysterisch' had genoemd. Ze zei dat ze halalvoedsel weigert vanwege het onverdoofd ritueel slachten dat daarvoor nodig is. "Dat vind ik heel erg. Ik ben lid van Wakker Dier, weet je."

Niet doen:

1. Vermijd termen als: racist, Gutmensch, fascist, naïef, nazi, zakkenvullers.

2. Zeg of denk niet dat de ander dom, onwetend of slecht geïnformeerd is.

3. Probeer de ander niet te bekeren.

Beter:

1. Wees geïnteresseerd. Vraag naar de achtergrond van de mening van de ander.

2. Je hoeft het niet eens te zijn of te worden.

3. Onthoud dat je tegenstander in het debat nooit overtuigd raakt.

Deel dit artikel

Ik hoor zo drie verhalen over families waarbij politiek al jaren een verboden ge­spreks­on­der­werp is

Het is moeilijk als jouw standpunt in heel stellige termen wordt afgewezen

We hadden het altijd best gezellig gehad langs die lijn, maar de rest van het seizoen stond die vader dus naast iemand anders

Mijn richtlijn is: je hoeft het niet eens te worden

Suzanne Kröger

Als ik dat wel doe, wordt het meteen het hoofd-item van het feest

Kampen zitten vast in overtuigingen