Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Niet het beeld, maar de spot met God ligt gevoelig

Samenleving

Marije van Beek

De profeet Mohammed. Maker onbekend, circa 1800, India. © Nationaal museum van wereldculturen

De Koran roept alleen maar op tot verering, legt islamoloog Umar Ryad uit. Satire kan, maar dan wel binnen de religie.

Geloof het of niet, maar een afbeelding van profeet Mohammed hangt gewoon in het Metropolitan Museum of Art in New York. Te zien voor iedereen met een kaartje. En dat is slechts een van de miniatuurschilderingen van de profeet die tot de hoogtepunten uit de kunstgeschiedenis behoren. Zijn beeltenis staat ook op prozaïscher voorwerpen: een ansichtkaart bijvoorbeeld. Zowel vroeger als nu, in kunst en kitsch, en dwars door de islamitische wereld heen, is de beeltenis van de grondlegger van de islam te vinden. Spotprenten zijn dus niet problematisch vanwege de beeltenis van de profeet op zichzelf.

Lees verder na de advertentie

Tegelijkertijd ligt het afbeelden van hun profeet onder moslims gevoelig: velen zien het als heiligschennis. Hoe zou je immers zijn grootheid kunnen evenaren? Datzelfde geldt voor voorstellingen van profeten als Adam of Jezus.

De Koran staat vol met oproepen en geboden om God en zijn boodschapper te vereren

Umar Ryad, islamoloog aan de Katholieke Universiteit Leuven

De oorsprong van wat wel het ‘beeldverbod’ heet, ligt in de begintijd van de islam. Er heerste destijds angst voor verering en afgoderij, zegt islamoloog Umar Ryad, verbonden aan de Katholieke Universiteit Leuven. “Op het moment dat die voorschriften werden opgesteld, was het polytheïsme, waartegen de islam zich juist keerde, nog heel dichtbij. Zou je hebben toegestaan dat mensen de profeet afbeeldden, dan lag een terugkeer naar het geloof van de heidenen op de loer.”

Spot ligt gevoelig

Het is de godsdienstsatire die nog gevoeliger ligt. “Nee”, zegt Ryad, “In de Koran is nergens een verbod op het bespotten van de Profeet te vinden. Het is juist andersom – de tekst staat vol met oproepen en geboden om God en zijn boodschapper te vereren. En als de polytheïsten God bespotten, dan zegt de Koran tegen moslims: dan moeten jullie niet vervolgens ook hun goden bespotten.”

Toch bestaat er zoiets als islamitische spot, maar dan binnen de religie. De soennieten en sjiieten verschillen van inzicht over de vraag welke personen van de eerste generatie moslims dienen te worden nagevolgd. En zodoende zien sjiitische moslims, vertelt Ryad, de tweede kalief, Al-Khattab, als een soort verrader. “Dat valt bij soennieten natuurlijk niet in goede aarde. Want voor hen is hij juist bijna een heilige. Over hem werd in Egypte een tv-serie gemaakt, die voor grote discussie zorgde. Want mocht hij dan wél worden afgebeeld? Conservatieven vonden van niet, maar reformisten zeiden uiteindelijk dat het geen kwaad kon. Het zou ten dienste staan van iets goeds: onderwijs- en opvoedings-doelen.”

Veel moslims zien de spotprenten als onderdeel van een groter geheel: de an­ti-is­lam-cam­pag­ne van extreemrechts

Umar Ryad, islamoloog aan de Katholieke Universiteit Leuven

Of de gevoeligheid ooit zal veranderen? Ryad weet het niet. “Een geleerde kan vast met een solide redenering komen die meer ruimte voor satire biedt. Maar in deze kwestie is het gevoel van de massa, en de invloed van politiek, op dit moment sterker dan ideeën van intellectuelen. Veel moslims zien de spotprenten als onderdeel van een groter geheel: de anti-islam-campagne van extreemrechts. Daarmee zien ze het als een aanval op de islam.”

Ülkü Ögüt © TRBEELD

'Mij krijg je met een cartoon niet boos’ 

Ülkü Ögüt (32), advocaat en gemeenteraadslid in Veghel: “Nee, mij krijg je met een cartoon niet boos. Ik stel het niet op prijs dat mijn geloof belachelijk wordt gemaakt, maar ik relativeer het. Dan denk ik: ‘weer zo’n gek’, ik leg het naast me neer en ga gewoon verder met mijn werk. Er zijn belangrijkere dingen in het leven. Maar we weten toch dat niet iedereen zo’n nuchtere burger is? Denk aan jongeren die al op het punt staan te radicaliseren. Die denken: Jij valt mij en mijn geloof aan, dus val ik jou aan. Ik ben juist zo blij dat wij geen aanslag hebben meegemaakt. Waarom moet zo’n tekening dan?”

Abdessamad Taheri © TRBEELD

‘Mijn God, die kun je helemaal niet tekenen’ 

Abdessamad Taheri (39), manager arbeidsontwikkeling in Den Haag: “Ik heb niet zo’n moeite met de spotprentenwedstrijd over de Profeet. Tegen cartoonisten zou ik zeggen: doe je best! Mijn God, mijn Allah, die kún je helemaal niet tekenen. Die is niet te evenaren. Zo is het ook met alle belangrijke mensen uit mijn geloof, de profeten, Jezus bijvoorbeeld. Zij zijn van zo’n grote waarde, die krijgt een simpele ziel niet eens op papier. Daarbij komt dat ik sta voor de vrijheid van meningsuiting. Een groot goed, vind ik, dat we absoluut niet moeten begrenzen. Zolang je geen haat zaait, mag je je gang gaan.” 

Yassin Elforkani, imam in Amsterdam © ANP

‘Mijn preek wordt een oproep Wilders te beschermen’ 

Yassin Elforkani (36) imam in Amsterdam: “Ik weet alvast waar mijn preek vrijdag over gaat. Het wordt een oproep om Wilders te beschermen tijdens de cartoonwedstrijd. Dát is wat de Profeet van ons vraagt. In zijn leven is hij meerdere keren uitgescholden – voor tovenaar, leugenaar – de Koran staat er vol mee. Maar hij riep dan altijd op tot barmhartigheid. Moslims die Wilders bedreigen, daar begrijp ik niets van. Er is niets islamitisch aan kwaad met kwaad vergelden. Nee, een mensenleven is veel meer waard dan een spotprent, hoe beledigend ook, en hoe heilig de Profeet ook is.”

Lees ook:

Wilders' cartoonwedstrijd is voer voor Pakistaanse islamisten

De protesten tegen Wilders in Pakistan vormen een test voor de nieuwe premier Imran Khan. Maakt hij een vuist tegen de politieke invloed van radicale islamisten?

Grapperhaus: niet alleen veiligheid Wilders, ook vrije democratie in het geding

Het filmpje waarin Geert Wilders wordt bedreigd met een aanslag is "weerzinwekkend'', aldus minister Ferd Grapperhaus (CDA) van justitie en veiligheid. Hij neemt de zaak hoog op. De gevestigde Nederlandse cartoonisten vinden allemaal dat de wedstrijd moet kunnen, toch doen ze niet mee aan de cartoonwedstrijd van de PVV-leider.

Deel dit artikel

De Koran staat vol met oproepen en geboden om God en zijn boodschapper te vereren

Umar Ryad, islamoloog aan de Katholieke Universiteit Leuven

Veel moslims zien de spotprenten als onderdeel van een groter geheel: de an­ti-is­lam-cam­pag­ne van extreemrechts

Umar Ryad, islamoloog aan de Katholieke Universiteit Leuven