Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Niet de ggz, maar de afgenomen weerbaarheid van Nederlanders is het probleem

Samenleving

Rianne Oosterom

© Nanne Meulendijks

Nu de wachtlijsten in de ggz maar niet worden opgelost, klinkt de kritiek dat het gewone lijden wordt gemedicaliseerd. En dat maakt dat de ggz de vraag niet aankan.

Huisarts Pieter Barnhoorn krijgt ze vaker in zijn spreekkamer: de mensen die hem doen denken aan ‘Is dit alles’ van Doe Maar. 

Lees verder na de advertentie

We komen niks tekort, we hebben alles
Een kind, een huis, een auto en elkaar
Maar weet je lieve schat, wat ’t geval is?
Ik zoek iets meer, ik weet alleen niet waar 

En dan het refrein, met de vraag die de huisarts ook vaak hoort: is dit alles?

De mensen die tegenover hem zitten, weten wél waar ze met die vraag heen willen: naar de psycholoog. Daar ziet de huisarts en docent aan het Leids Universitair Medisch Centrum niet altijd evenveel heil in. “De zin van het leven zoek je niet in de ggz. Heel normale levensvragen worden gemedicaliseerd.”

Mensen vragen al snel: moet je niet naar een psycholoog? Maar het kan best een half jaartje tegen zitten.

Huisarts en docent Pieter Barnhoorn

Het punt dat Barnhoorn maakt, keert terug in de discussie over wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg: niet het gebrek aan zorg, maar het teveel aan vraag is het huidige probleem van de ggz. Dat is ook het evangelie van Damiaan Denys, hoogleraar en voorzitter van de vereniging van psychiaters in Nederland.

Luisterend oor

In die redenatie slaan de maatregelen die nu worden genomen tegen wachtlijsten, zoals de wachttijdcontroles die de inspectie voor de gezondheidszorg uitvoert bij ggz-instellingen, de plank mis. Het probleem ligt niet bij de instellingen, maar bij de afgenomen weerbaarheid van Nederland.

Huisarts Barnhoorn herkent dat. “Iedereen komt verdrietige of lastige vragen tegen in het leven. Het is mijn idee dat je dat vroeger makkelijk kon bespreken in je kerk, op je vereniging. Nu is er niet zo gauw een luisterend oor. Mensen vragen al snel: moet je niet naar een psycholoog? Maar het kan best een half jaartje tegen zitten. Het leven is niet altijd alleen maar fantastisch.”

De is-dit-nu-alles-mensen vragen hem als huisarts om een verwijzing naar de ggz: die hebben ze nodig als ze die zorg vergoed willen krijgen. Barnhoorn heeft soms moeite om zo'n verwijzing te geven. “Ik vraag me af: mogen we dit wel vragen van de maatschappij, we betalen met elkaar die zorg? Deze mensen zijn misschien elders beter op hun plek.”

Middengroep

Zo’n 40 procent van de Nederlanders voldoet op een zeker moment in zijn leven aan de criteria van een psychische stoornis: al is het door stress, angsten of depressiviteit. Deze veel voorkomende klachten worden of door een praktijkondersteuner van de huisarts behandeld of door een eerstelijns psycholoog.

Psycholoog Aart Franken, bestuurder bij het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP), vindt het ver gaan om te zeggen dat mensen onterecht zorg vragen. “Je moet alle geestelijke problemen serieus nemen. Als je er vroeg bij bent, kun je iemand met een kleine interventie al de goede weg op krijgen. Als je dat niet doet, hebben mensen later meer zorg nodig.”

Dat psychiaters en psychologen hier vaak verschillend instaan, heeft te maken met hun specialiteit: waar de psychiaters vooral de complexe patiënten (zo’n 8 procent) behandelen, zijn de psychologen er vaker voor de rest. Juist in die middengroep zijn personeelstekorten waardoor wachttijd ontstaat. Dat er volgend jaar extra opleidingsplekken komen, stemt Franken hoopvol.

Er gaat zoveel tijd op aan administratie, dat behandelaren een deel van hun tijd niet kunnen behandelen

Psycholoog Aart Franken

Als het om wachtlijsten gaat, spelen er belangrijker dingen dan de vraag of patiënten terecht de ggz in rollen, vindt hij. “Er gaat zoveel tijd zitten in de administratie en de regels volgen, in onderhandelen met gemeenten over zorgcontracten. Behandelaren kunnen een deel van hun tijd niet behandelen.”

Hij wil maar zeggen: een eenduidige oorzaak voor de wachtlijsten bestaat niet. Naast een aantal verkeerde verwijzingen spelen ook regeldruk en personeelstekorten een rol. Hij is blij dat mensen de ggz opzoeken: “Dat laat zien dat het stigma op psychische problemen afneemt.”

Lees ook: 

Burn-out: als het te zwaar wordt om iemand te zijn

Te veel stress wordt vaak als oorzaak aangewezen voor een burn-out. Maar volgens cultuurfilosoof Maarten Coolen is er iets anders aan de hand. ‘Een burn-out treedt op als je het verhaal over je eigen identiteit niet meer kunt volhouden.’

Inspectie grijpt in bij wachtlijsten in de psychiatrie

De inspectie gaat ggz-instellingen beoordelen op de inspanning die zij leveren om de beklaagde wachtlijsten weg te werken. 

Deel dit artikel

Mensen vragen al snel: moet je niet naar een psycholoog? Maar het kan best een half jaartje tegen zitten.

Huisarts en docent Pieter Barnhoorn

Er gaat zoveel tijd op aan administratie, dat behandelaren een deel van hun tijd niet kunnen behandelen

Psycholoog Aart Franken