Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Nederlanders vrij? Onzin.

Samenleving

Henk Steenhuis

© anp
Column

Wij zijn helemaal niet zelfstandig, wars van regelgeving en zeker niet vrij. Niet in ons dagelijks leven en niet op ons werk. Wij maken zelfs richtlijnen om af te wijken van de richtlijnen.

Het werd tijd dat de gelatenheid achter ons laten en opstaan om onze vrijheden te verdedigen. Dat stelde Minister Edith Schippers.

Rutte had iets vergelijkbaars gezegd: 'Laten we er samen aan blijven werken dat Nederland, Nederland blijft. We zijn het meest welvarende en vrije land van bijna de hele wereld.'

Wat zijn dan onze vrijheden? Wat is dan onze identiteit? NRC Handelsblad vroeg het afgelopen weekeinde aan politieke leiders. Ook zij zongen de lof op de vrijheid, autonomie, eigenwijsheid, hekel aan gezag. Alexander Pechtold: "We moeten een zo groot mogelijke persoonlijke vrijheid koesteren." Halbe Zijlstra: "Je kunt in Nederland zijn wie je bent en doen wat je wilt doen." En voor Diderik Samson is hét symbool van die drang naar vrijheid, en die aversie van regelgeving: "Het beeld uit de videoclip van '15 miljoen mensen' waarin iedereen op het gras ligt terwijl er een bordje staat met 'verboden het gras te betreden'."

Lees verder na de advertentie

Zingeving
Ook voor onze zin in werk blijkt vrijheid essentieel. We willen autonoom zijn in ons werk. Zelf kunnen bepalen wat we moeten doen, hoe we dat zullen doen, en wanneer het af is. Als dat kan, blijkt de productiviteit van de Nederlander uitzonderlijk hoog. Binnen de categorisering van René Gude over zingeving valt dit binnen het zinrijke: dat je in staat bent te formuleren wat je doet, maakt, produceert, ervaart, opgedragen krijgt. Ben je, bijvoorbeeld na een fusie, daartoe niet langer in staat dan leidt dit tot zinverlies. Zo iemand verliest zijn zin in werk, sterker nog, hij kan zelfs letterlijk onpasselijk worden van zijn werk.  

Volgens de Vlaamse psycho-analyticus Paul Verhaeghe, die ik voor mijn onderzoek naar zin in werk uitgebreid interviewde, is die vorm van zinverlies in verband te brengen met burn-out. "Als mensen steeds minder vertrouwen hebben in steeds meer leidinggevenden die steeds meer regels opleggen waarbij steeds minder aan de inventiviteit van de werknemer wordt overgelaten, zorgt dat voor frustratie." 

Eenvoudige conclusie: torn niet aan de identiteit van de Nederlander: pak hem zijn vrijheid niet af, kom niet aan zijn autonomie, en laat hem lekker op het gras naast het kantoor gaan zitten, ook als het niet mag. Maar die conclusie was te eenvoudig, meende Verhaeghe, die enkele jaren geleden bekend is geworden door zijn boek Identiteit.

Want wij Nederlanders staan naar zijn idee 'op zijn zachtst uitgedrukt ambivalent tegenover autoriteit en autonomie. Jullie denken zelfstandig te zijn, wars van autoriteit, maar al die eigen meningen zitten gevangen in een strak keurslijf'.

Torn niet aan de identiteit van de Nederlander: pak hem zijn vrijheid niet af, kom niet aan zijn autonomie, en laat hem lekker op het gras naast het kantoor gaan zitten, ook als het niet mag

Gezagsgetrouw
Tot dan toe was zijn verhaal helder, maar nu: wij, Nederlanders, in een strak keurslijf? Wij zijn toch de grote verdedigers van de vrijheid, wars van betutteling?

"Ik begrijp dat u verrast bent," zei Verhaeghe. "Toen ik nog niet zo lang geleden op regelmatige basis naar Nederland begon te komen, was het eerste wat mij opviel inderdaad de vaak verfrissende mondigheid in combinatie met een veronderstelde vrijheid. Maar het heeft niet lang geduurd vooraleer ik ontdekte dat Nederlanders zeer gezagsgetrouw zijn."

Kon Verhaeghe zijn stelling met een voorbeeld verduidelijken? Verhaeghe: "Vanuit de Angelsaksische wereld is het psychotherapeutisch en medisch werken met protocollen steeds meer een verplichting geworden. In de praktijk werken die vaak niet, en zal een ervaren therapeut daarvan afwijken. Een paar jaar terug zag ik op de boekenstand bij het jaarlijkse congres voor de Nederlandse vereniging voor psychiatrie een handleiding liggen met de titel 'Richtlijnen om af te wijken van de richtlijnen'. Als ik van collega's hoor hoe de Nederlandse zorgsector overgereglementeerd is, waardoor de eigenlijke zorg heel ernstig in het gedrang komt, dan vraag ik mij af waarom al die mondige Nederlanders dat toegelaten hebben?"

Jullie Nederlanders hebben wel heel sterk het idee vrij en autonoom te zijn. Het is een illusie

Opnieuw veroveren
Ik vroeg Verhaeghe of dit typisch iets voor Nederland was. "Nee, het is iets voor de Westerse maatschappij, maar jullie Nederlanders hebben wel heel sterk het idee vrij en autonoom te zijn. Het is een illusie. Zoals de Poolse filosoof Leszek Kolakowski zei: "Nooit zijn we zo vrij geweest en nooit hebben we ons zo machteloos gevoeld." Dat vind ik een prachtige uitspraak. Autonoom betekent dat je over een aantal velden van je privéleven zelf kunt beslissen. Dat kunnen we steeds minder. Overal zijn er regeltjes voor, die uiteindelijk niet alleen ons handelen maar ook ons denken beperken."

Misschien moeten we onze cultuur van vrijheid niet alleen verdedigen tegen nieuwkomers, wie dat ook zijn, maar opnieuw veroveren. Op onszelf. Op onze werkgevers. Op onze leidinggevenden. Op onze regels. Laten we er daarom samen aan werken Nederland weer Nederland te laten zijn. Zodat we weer het meest 'vrije land van bijna de hele wereld' worden.

Overal zijn er regeltjes voor, die uiteindelijk niet alleen ons handelen maar ook ons denken beperken.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Torn niet aan de identiteit van de Nederlander: pak hem zijn vrijheid niet af, kom niet aan zijn autonomie, en laat hem lekker op het gras naast het kantoor gaan zitten, ook als het niet mag

Jullie Nederlanders hebben wel heel sterk het idee vrij en autonoom te zijn. Het is een illusie

Overal zijn er regeltjes voor, die uiteindelijk niet alleen ons handelen maar ook ons denken beperken.