Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Moet je met een kind bespreken dat het dood kan gaan?

Samenleving

Maaike Bezemer

© Fadi Nadrous
Opvoedvraag

Moet ik mijn puberzoon met zijn eigen dood confronteren terwijl hij zijn hele leven nog voor zich heeft?, vraagt een vader zich af.

Via het nieuws horen kinderen regelmatig over de dood van leeftijdsgenoten. Bij de verijdelde aanslag vorige week, realiseerde een puberzoon zich ineens dat die opgepakte mannen het ook gemunt konden hebben op het jongerenevenement met dj’s, waar hij naartoe wilde. Het transplantatiecentrum in Groningen riep ouders en scholen in dezelfde week op om orgaandonatie met kinderen te bespreken.

Lees verder na de advertentie

Is dat nou wel goed, vraagt zijn vader zich af. “Moet je ze met hun eigen dood confronteren, terwijl ze hun hele leven nog voor zich hebben?” Soms zegt hij zijn zoon wel dat hij levensgevaarlijk bezig is als hij append op de fiets stapt. “Maar ik wil hem geen angst aanjagen.”

Ongrijpbaar

Rouwdeskundige Mariken Spuij snapt dat ouders kinderen graag een onbezorgd gevoel gunnen. “De dood lijkt niet heel erg te passen bij een kind dat groeit en zich ontwikkelt”, erkent de psycho- en kindertherapeut. “Het kan voor kinderen ook ongrijpbaar en eng zijn: dat je er dan helemaal niet meer bent.”

Maar ergens moeten ze toch leren dat de dood en nare dingen bij het leven horen. Spuij: “Je kunt de beelden uit Oss misschien nog wegzappen, maar die aanslag bij het concert van Ariane Grande is hun vast niet ontgaan.”

De dood niet bespreken, jaagt meer angst aan, denkt Laura Cramwinckel. “Dan slaat de fantasie eerder op hol.” Ze werkt in het Nederlands Uitvaart Museum en ontwikkelde de lesmodule ‘Doodgewoon in de klas’. Ouders en docenten kijken liever weg van de dood, kinderen hebben er juist veel interesse in, is haar ervaring. “Ze kunnen er heel wijs en filosofisch over nadenken, én tegelijk heel praktisch vragen wat er dan onder de grond met hun lichaam gebeurt.”

Als je hebt laten zien dat de dood bespreekbaar is, dan weten kinderen dat emoties er mogen zijn

Laura Cramwinckel, Nederlands Uitvaartmuseum

Aan het eind van de basisschooltijd heeft driekwart van de leerlingen een overlijden meegemaakt, weet ze. “Als je hebt laten zien dat de dood bespreekbaar is, dan weten kinderen dat emoties er mogen zijn. Als ze hebben geleerd over rituelen, weten ze hoe ze elkaar kunnen troosten.”

Bucket list

Ze vraagt klassen weleens om een bucket list. Eerst komen dan de heel ambitieuze plannen. Maar als ze vraagt: wat als je over zeven dagen overlijdt?, dan komen de wezenlijke wensen naar boven: tegen mijn ouders zeggen dat ik van ze hou, feest vieren met mijn vrienden. Cramwinckel: “Als je de dood bespreekt, gaat het automatisch over de waardering van het leven”.

Volgens Marion Siebelink, manager en onderzoeker bij het transplantatiecentrum in Groningen, kunnen de meeste kinderen vanaf hun tiende vanuit de hypothese denken: stel dat mij wat gebeurt, wat zou ik dan willen? De oproep van haar centrum gaat over bewustwording en meningsvorming, benadrukt ze. “Kinderen hebben recht op informatie, vanaf twaalf jaar kunnen ze zich als donor registreren. En ik heb liever een stevig ‘nee’, dan een ondoordacht ‘ja’.” Uit gesprekken met ouders van wie een kind overleed, weet ze ook dat die het heel waardevol vinden als ze weten hoe hun kind over orgaandonatie dacht.

Even een zwaar onderwerp en dan weer lekker voetballen

Mariken Spuij, psycho- en kindertherapeut

Ook bij jongere kinderen kunnen ouders het onderwerp aansnijden, vindt Mariken Spuij. “Het is net als seksualiteit en Sinterklaas, als ze klein zijn, horen ze alleen wat ze willen horen.” Stel open vragen, vraag naar hun mening en ga niet te lang door, adviseert ze. “Even een zwaar onderwerp en dan weer lekker voetballen.” 

Realistische feiten kunnen angst voorkomen. De therapeut heeft een dertienjarige die familie was verloren bij de MH17-aanslag van zijn vliegangst af geholpen door samen een kansberekening te maken. Hoeveel vliegbewegingen zijn er, hoeveel passagiers? En hoe groot is de kans dat jou iets overkomt. “Wij kwamen uit op een nul met nog eens heel veel nullen achter de komma.”

In Nederland overlijden elk jaar zo’n duizend kinderen. Bij de helft gebeurt dat tijdens de zwangerschap of in het eerste levensjaar. Kinderen overlijden eerder aan kanker, oudere tieners eerder aan een verkeersongeluk. Spuij: “Al met al een flink aantal, dus zeg niet dat het je kinderen niet kan overkomen, want dat is niet waar.  Maar het is belangrijk dat ze zich realiseren dat de kans toch heel erg klein is. En het is niet gek om te zeggen dat ze die nog kunnen verkleinen door goed op te letten in het verkeer.”

Je kunt over de dood prachtige gesprekken hebben met tieners, zegt Spuij. “Ouders hoeven niet overal een antwoord op te hebben, het is nu eenmaal een complex onderwerp, maar het mooie is dat ze meteen ook hun eigen positie en mening scherp krijgen. Zonde om het niet te doen.”

Lastige pubers, dreinende tieners of krijsende kleuters? Elke week behandelt Trouw een opvoedvraag van lezers. U leest ze hier.

Zelf een opvoedvraag? Mail naar opvoedvraag@trouw.nl

Deel dit artikel

Als je hebt laten zien dat de dood bespreekbaar is, dan weten kinderen dat emoties er mogen zijn

Laura Cramwinckel, Nederlands Uitvaartmuseum

Even een zwaar onderwerp en dan weer lekker voetballen

Mariken Spuij, psycho- en kindertherapeut