Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Mike Mahlangu is handelaar in armen en benen

Samenleving

Niels Posthumus

Haar moeder kijkt hoe Christina Tshole de beenprothese aantrekt. Haar zoontje doet een dutje. © Bram Lammers
reportage

Zuid-Afrika kent jaarlijks tienduizenden verkeersongevallen. Wie daarbij een ledemaat verliest, weet vaak niet dat hij is verzekerd voor een prothese. Maar als Mike Mahlangu in actie komt, is het snel geregeld.

Christina Tshole dacht niet dat ze ooit weer zou kunnen lopen nadat doktoren een half jaar geleden haar linker onderbeen hadden geamputeerd. Haar gezicht verstrakt terwijl ze het vertelt. Ze richt haar blik op de televisie, waarop een soapserie aan staat zonder geluid. Maar zodra de 28-jarige moeder van twee kinderen zich heeft herpakt, straalt ze weer zo vrolijk als past bij de rode bloes en knalgele rok die ze draagt. "Ik kan mijn dochter weer van school halen", vertelt ze opgetogen.

Lees verder na de advertentie

Tshole zit met haar moeder in hun eenvoudige huisje in township Slovo Park, een uur rijden ten oosten van Johannesburg. Onderaan haar linkerbeen prijkt sinds drie weken een prothese. Een gordijn scheidt de woonkamer van het slaapgedeelte, dat deelt Tshole met haar moeder en haar kinderen. Omdat het koud is voor de Zuid-Afrikaanse nazomer, brandt een houtkacheltje op volle toeren. "Anders bijt de kou zich in mijn litteken", legt ze uit.

Tshole zag haar ongeluk in 2015 niet gebeuren. Ze was op weg van het noorden van Zuid-Afrika, waar haar man werkt, naar haar moeder in Slovo Park. "Ik hoorde geschreeuw en de knal. Ik herinner me alleen dat ik buiten lag. Ik was de bus uit geslingerd toen die over de kop sloeg. Niet iedereen overleefde het."

Ik was bang dat ik nooit meer zou lopen. De dokter zei zelfs dat hij zeker niet wist of een prothese wel zou passen. Mijn stomp leek er niet ideaal voor. En ik zou te zwaar zijn

Wachtlijsten

Zuid-Afrika is een land met tienduizenden verkeersongelukken per jaar. Volgens de meest recente cijfers kwamen alleen in 2016 al 14.071 mensen om op de weg. Hoeveel Zuid-Afrikanen jaarlijks in het verkeer een arm of been verliezen, wordt niet exact bijgehouden. Maar ook dat zijn er veel.

Tshole werd geopereerd aan haar linkerbeen. Het bot raakte geïnfecteerd: osteomyelitis. Amputeren was de enige optie. Doktoren verzekerden haar dat ze een prothese zou krijgen van het ziekenhuis. Maar toen ze ontwaakte uit de operatie, hoorde ze plots dat daar wel een lange wachtlijst voor bestond. Niet vreemd, want publieke ziekenhuizen in Zuid-Afrika zijn vaak ernstig overbelast. Wie geld heeft, gaat daarom liever naar private klinieken. Ook binnen de gezondheidszorg tekent de reusachtige kloof tussen arm en rijk in Zuid-Afrika, een van de economisch meest ongelijke landen ter wereld, zich daardoor pijnlijk scherp af.

"Ik raakte in paniek", vertelt Tshole. "Ik was bang dat ik nooit meer zou lopen. De dokter zei zelfs dat hij zeker niet wist of een prothese wel zou passen. Mijn stomp leek er niet ideaal voor. En ik zou te zwaar zijn. Mijn dochtertje van negen huilde telkens als ze mijn been zag. "Gaan ze de rest er met lijm weer aan plakken?", vroeg ze wanhopig. Ik antwoordde bevestigend om haar gerust te stellen. Maar ik was mentaal gebroken. Ik kwam nauwelijks nog buiten."

Gelukkig ontmoette ze drie maanden geleden Lebogang More in de wachtkamer van het ziekenhuis. More was van Tshole's leeftijd en had in 2015 zelf ook een been laten afzetten na een verkeersongeluk. Zij had bijna direct daarna een prothese gekregen. Tshole vroeg haar hoe dat was gelukt. More zei: "Ik breng je in contact met Mike. Geen zorgen. Die regelt dat je snel een beenprothese hebt."

Automatisch verzekerd

'Mike' is de 30-jarige Mike Mahlangu. Hij zette drie jaar geleden een eenmansbedrijfje op: Tau Tjao Trading. Voor prothesemaker Pieter Scholtz reist hij sindsdien townships en het platteland in heel Zuid-Afrika af op zoek naar geamputeerde landgenoten. "Vooral in de minder ontwikkelde delen van het land weten mensen vaak niet dat ze, als ze een verkeersongeluk hebben gehad, automatisch zijn verzekerd voor een prothese", legt hij uit. "Ze hoeven helemaal niet jaren op de wachtlijsten van de publieke ziekenhuizen te staan. Ze kunnen ook terecht bij een private prothesemaker."

Dat komt doordat Zuid-Afrika het Road Accident Fund (RAF) kent, een overheidsfonds dat wordt betaald uit accijns op benzine. Het doel daarvan is ervoor te zorgen dat slachtoffers van verkeersongelukken zo goed en snel mogelijk herstellen, terwijl de veroorzakers van die ongevallen financieel niet volledig geruïneerd raken via schadeclaims. Alleen weten buiten de steden maar weinig Zuid-Afrikanen welke mogelijkheden RAF biedt. "Zelfs veel advocaten hebben geen idee", verzucht Mahlangu.

Ook Tshole had nooit van RAF gehoord. Mahlangu kwam langs en bracht haar naar de kliniek van Scholtz in het plaatsje Vereeniging, honderd kilometer verderop. Daar vroeg ze de prothesemaker wie haar kunstbeen eigenlijk zou gaan betalen. Zelf had ze het geld niet. Mahlangu legde haar uit hoe RAF werkt, en dat hij de vergoedingsaanvraag voor haar zou indienen.

Vergoeding

Tshole hoefde de uitkomst van die aanvraag niet af te wachten. "Zoiets kan wel twee jaar duren", vertelt Mahlangu, terwijl hij op zijn knieën voor haar zit en kijkt of de prothese na de eerste maand nog helemaal in orde is. "Zo'n aanvraag omvat veel bureaucratisch gedoe. Het papierwerk kan ingewikkeld zijn voor mensen die de regels niet kennen, en die soms niet erg goed kunnen lezen en schrijven."

Ambtenaren van RAF kijken, nadat Mahlangu de aanvraag voor zijn cliënten heeft ingediend, in hoeverre de aanvrager schuldig was aan het ongeluk. Is dat het geval, dan krijgt hij meestal slechts een deel van de prothesekosten vergoed. Maar in het geval van Tshole, een passagier in een taxibusje, is het wel zeker dat ze de vergoeding uiteindelijk zal ontvangen. "Dus hebben we haar alvast een noodprothese aangemeten", zegt Mahlangu. "Dan kan ze tenminste nu direct weer lopen. Later, als de toestemming van RAF echt binnen is, maken we een luxere, mooiere en duurdere prothese voor haar."

Tekst loopt door onder de foto

Mike Mahlangu in gesprek met Absalam Zwane wiens been in 2005 werd afgezet wegens diabetes. Mahlangu speurt townships en het platteland in Zuid-Afrika af op zoek naar geamputeerde landgenoten. © Bram Lammers

Mahlangu bracht Tshole ook in contact met andere patiënten, die eerder eenzelfde amputatie hadden ondergaan. "Arme Zuid-Afrikanen krijgen in publieke ziekenhuizen vaak weinig informatie en psychische nazorg na hun amputatie", legt hij uit. "Maar ze zijn natuurlijk wel ernstig getraumatiseerd. Ik probeer dat een heel klein beetje op te vangen door hen in contact te brengen met lotgenoten."

Gat in de verzorgingsstaat

Zijn werk creëert een win-winsituatie. Mahlangu bezorgt prothesemaker Scholtz extra klanten - en ontvangt zelf een percentage van de inkomsten - en helpt tegelijkertijd Zuid-Afrikanen na hun ongeluk weer te lopen of hun te armen gebruiken. Hij springt in het gat dat de verzorgingsstaat in Zuid-Afrika laat vallen. Het gat tussen de, zeker voor een ontwikkelingsland, uitgebreide sociale voorzieningen en de onwetendheid onder vooral het arme bevolkingsdeel over welke verzekeringen er bestaan.

"Ik rijd rond op het plattelandland", legt Mahlangu zijn werkwijze uit. "Ik stop in dorpen, bezoek busstations, ga langs bij dorpsklinieken en ziekenhuizen. Ik zoek op Facebook. Maar de meeste mensen vind ik doordat patiënten mijn diensten bij anderen aanbevelen."

Als Mahlangu afscheid heeft genomen, springt hij op het glibberige zandpad voor Tshole's huis behendig over enkele plassen heen. Hij loopt op haar advies nog even binnen bij een buurman. De 61-jarige Absalam Zwane mist zijn linkerbeen. Dat blijkt afgezet in 2005. Sinds dat jaar staat hij op de ziekenhuiswachtlijst voor een prothese. "Al dertien jaar hoor ik dat ik geduld moet hebben", klaagt hij. Op de binnenkant van zijn handen, waar zij steunen op de handvaten van zijn krukken, hebben zich dikke lagen grijs eelt gevormd. De twee houten krukken staan achter hem tegen de muur. De linker is op twee plaatsen gebroken. Hij is met behulp van ijzerdraad wat provisorisch gerepareerd.

Ik breng je in contact met Mike. Geen zorgen. Die regelt dat je snel een beenprothese hebt

Mahlangu hoort zijn verhaal aan, maar weet dat prothesemaker Scholtz waarschijnlijk weinig voor hem kan betekenen. "Zijn been is afgezet wegens diabetes", legt hij uit. "Geen ongeluk dus. In die gevallen dient een patiënt inderdaad van het ziekenhuis een prothese te krijgen. Andere opties, zoals RAF, zijn er niet." Maar dat laat hij niet aan Zwane blijken. Hij neemt foto's van al zijn documenten en belooft dat hij snel eens naar het ziekenhuis zal bellen.

Als Mahlangu later zijn auto instapt, legt hij uit: "De wachtlijsten van publieke ziekenhuizen zijn corrupt. Wie betaalt, schuift omhoog. Wie geen geld heeft, blijft onderaan bungelen. Maar als ik opbel en vertel wie ik ben en wat ik doe, voelt het ziekenhuis zich al snel betrapt. Dan zorgt het er waarschijnlijk wel voor dat Zwane opeens vrij snel zijn prothese krijgt."

Hij glimlacht. "Daar verdien ik uiteraard niets aan, maar dan is die man tenminste van zijn krukken af. En de kans is groot dat hij mij vervolgens bij anderen aanbeveelt die wellicht wèl zijn geamputeerd na een ongeluk."

Lees ook: Buiten is het in de township te gevaarlijk voor vrouwen

Onderzoek uit 2014, onder 1800 inwoners van de Zuid-Afrikaanse township Khayelitsha, wees uit dat 81 procent van de vrouwen zich 's nachts niet veilig voelt in het dorp. https://www.trouw.nl/home/buiten-is-het-in-de-township-te-gevaarlijk-voor-vrouwen~a57e3681/En zelfs overdag gaat 67 procent niet met een gerust hart over straat.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Ik was bang dat ik nooit meer zou lopen. De dokter zei zelfs dat hij zeker niet wist of een prothese wel zou passen. Mijn stomp leek er niet ideaal voor. En ik zou te zwaar zijn

Ik breng je in contact met Mike. Geen zorgen. Die regelt dat je snel een beenprothese hebt