Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Met alleen supermannen redt de brandweer het niet

Samenleving

Barbara Vollebregt

De vrijwillige brandweer van Slootdorp met o.a. Marloes Kerckhaert. © Martijn Gijsbertsen

De brandweer voorziet een groot tekort aan vrijwilligers. Vanwege de vergrijzing melden ze zich minder bij de brandweer, vooral in krimpregio’s. 

En dat kan grote gevolgen hebben, want het brandweerpersoneel bestaat in Nederland voor 80 procent uit vrijwilligers en voor maar 20 procent uit beroepskrachten.

Lees verder na de advertentie

Een oud geluid, zegt Ira Helsloot, hoogleraar Besturen van Veiligheid aan de Radboud Universiteit, en het probleem is ook zeker niet onoplosbaar. “Er zijn genoeg potentiële vrijwilligers, maar die moet je wel kunnen aanspreken.”

“Een vrijwilliger moet eigenlijk alles kunnen wat een beroeps ook kan.”

Ira Helsloot

Dat begint al bij de eisen die worden gesteld: die zijn in Nederland opvallend hoog. “Een vrijwilliger moet eigenlijk alles kunnen wat een beroeps ook kan”, zegt Helsloot. “Ze moeten heel allround zijn en niet alleen kunnen uitrukken bij brandbestrijding, maar ook bij het openknippen van een auto en het omgaan met gevaarlijke stoffen.”

Daar zit meteen het begin van een oplossing, zegt Helsloot. Hij pleit voor verschillende niveau’s binnen de vrijwillige brandweer. “Als er een verkorte basisopleiding zou bestaan, zou ook de drempel om vrijwilliger te worden minder hoog zijn.”

Proef

In de veiligheidsregio Noord-Holland Noord zijn ze daarmee al aan het experimenteren. Steven van de Looij, regionaal brandweercommandant en directeur van de veiligheidsregio, is in overleg met de zeventien burgemeesters een proef gestart met brandweerassistenten. “Dat zijn brandweermensen die na een opleiding van een half jaar in plaats van de gebruikelijke twee jaar aan de slag kunnen. Brandweerassistenten mogen alles behalve naar binnen bij een binnenbrand of met hydraulisch gereedschap werken.”

Verder proberen ze in de regio meer aandacht te besteden aan preventie, kijken ze naar mogelijkheden om burgerhulpverleners in te zetten tot er professionals ter plaatse zijn en willen ze per melding beoordelen hoeveel mankracht er moet uitrukken. “Voor een kat in een boom zijn twee mensen en een ladder vaak genoeg. Vroeger rukten er standaard zes brandweerleden uit.”

Slachtoffer om je nek

Een goede zet vindt hoogleraar Helsloot. Maar bij het werven van vrijwilligers wordt volgens hem nog steeds maar één type aangesproken: de superman. Dat type is gebaseerd op het idee dat je als vrijwilliger bij de brandweer een slachtoffer om je nek een huis uit moet kunnen tillen. Maar als fysieke kracht een belangrijk criterium is, sluit je veel mensen uit, zegt Helsloot. Terwijl er bij de brandweer meer soorten mensen nodig zijn. Denk aan goede chauffeurs. “Daar zou je bij het werven specifiek op kunnen inzetten.”

Van de Looij geeft meer voorbeelden. “Voor goede preventie hebben we mensen nodig die de wijken in gaan, die bewoners informeren over valgevaren en brandveiligheid. Daar hebben we mensen voor nodig met inlevingsvermogen en redeneringskracht. Die hoeven niet per se heel sterk te zijn.”

Het is tijd voor een evolutie binnen de brandweer, zegt ook Fred Heerink, projectleider vrijwilligheid bij de brandweer. “We hebben een model dat stamt uit de jaren vijftig, terwijl er intussen maatschappelijk en demografisch veel veranderd is.

Meer vrouwen

“We hebben de brandweerzorg toen vastgelegd in een model dat paste bij die tijd. Een tijd waarin vrijwilligers in de rij stonden.”

Een andere hindernis: wetten en regels zijn in het hele land exact hetzelfde. “Terwijl elke regio tegen andere dingen aanloopt. Misschien is het idee om meer per regio te kijken wat er nodig is”, oppert Heerink. “We voeren nu pilots uit, wisselen ervaringen uit en kijken we hoe onze collega’s in het buitenland het doen.”

Vier à vijf jaar denkt Heerink dat het kost om veranderingen door te voeren. Ook om meer vrouwen te werven. Vorig jaar was zes procent van alle vrijwilligers bij de brandweer vrouw. “We hebben ook echt een masculiene brandweer. Met mannelijke auto’s en mannelijke spullen. Misschien moeten we wel kijken naar kleinere auto’s en kleiner gereedschap – ik denk maar even hardop.”

Huurhuis

In de gemeente Utrechtse Heuvelrug krijgen brandweervrijwilliger voortaan voorrang op een huurwoning. Het aantal jongeren bij de lokale brandweer nam af en het aantal jongeren dat buiten de gemeente naar woonruimte zocht nam toe. Brandweervrijwilligers zijn door de gemeente aangewezen als bijzondere doelgroep. Daarmee kunnen ze onder voorwaarden met urgentie voor een huurwoning in aanmerking komen. Dat heeft het college vorige maand besloten.

Ik heb nu ook mijn vaste baan bij de brandweer gevonden

Rik van der Lee (25), Manschap in opleiding bij post Tilburg-Centrum

Rik van der Lee © Beeld Werkt

“Mijn vrienden vinden het wel cool dat ik bij de brandweer werk. Sommigen zouden zelf misschien ook wel vrijwilliger willen worden, maar ze vinden het lastig te combineren.” Hij is bijna klaar met zijn tweejarige opleiding tot manschap. Straks mag hij eindelijk van de extra stoel achterin naar een ‘echte’ plek in de brandweerwagen verhuizen. “Ik vond het als kind al zo’n gaaf gezicht als ik die brandweerauto’s langs zag rijden. En het is ook mooi om mensen te kunnen helpen, je kan echt iets voor ze betekenen.

“Ik heb mbo niveau 4 ICT gestudeerd en heb nu ook mijn vaste baan bij de brandweer gevonden. Ik doe daar de technische dienst.”

Ze zeiden eerst dat de brandweer niet voor vrouwen was

Marloes Kerckhaert (46), Postcommandant, bevelvoerder en manschap bij post Slootdorp

Marloes Kerckhaert © Martijn Gijsbertsen

“Op mijn achttiende heb ik me voor de eerste keer aangemeld bij de brandweer. Ik werd afgewezen. Ze zeiden dat de brandweer niet voor vrouwen was.” Dat is nu gelukkig anders. Sinds 2013 is ze vrijwilliger bij de brandweer in het Noord-Hollandse Slootdorp, waar ze als bevelvoerder de tactiek bepaalt.

“Ik ben niet de enige vrouw in het team. Maar er worden wel grapjes over gemaakt. Dat de vrouwen corvee hebben en zo. Nou ik trek me daar niets van aan”, zegt Kerckhaert lachend.

Ze vindt de terugkerende fysieke testen voor vrijwilligers soms te streng. “Als iemand last heeft van zijn knie en het lukt niet om met een zware pop over een hek te klimmen, dan ben je ineens een vrijwilliger kwijt.”

Ik mag alleen bij een binnenbrand niet naar binnen

Jelle de Geus (25), Brandweerassistent in opleiding bij post Dirkshorn

Jelle de Geus © x

“Ik hoef nog maar even en dan kan ik als assistent-brandweer aan de slag”, zegt De Geus, die werkt als bedrijfsleider bij een bloembollenkwekerij. Hij doet mee aan een pilot van de Veiligheidsregio Noord-Holland Noord. Zij testen of een verkorte opleiding van een half jaar de drempel om vrijwilliger te worden kan verlagen.

“Ik kan straks hetzelfde als een gewone brandweerman, ik mag alleen bij een binnenbrand niet naar binnen en ik mag ook niet met hydraulisch gereedschap werken. “Voor mij heeft het wel ­gewerkt dat deze opleiding korter is dan de reguliere ­opleiding van twee jaar. Ik twijfelde een beetje, maar nu weet ik zeker dat ik bij de brandweer wil blijven. Ik kan niet wachten om aan de slag te gaan.”

Lees ook:

De Amsterdamse brandweer zegt het vertrouwen in de korpsleiding op. 

Het rommelt opnieuw binnen de Amsterdamse brandweer. Brandweerlieden zegden zondag hun vertrouwen in de korpsleiding op, omdat die zich negatief blijft uitlaten over het korps.

De brandweer is extra alert dit weekend: ‘Mensen, gebruik je gezonde verstand’ 

Het wordt mooi weer dit weekend en dus zijn veiligheidsdiensten extra alert op natuurbranden. Een warme auto in het hoge gras parkeren kan al voor vuur zorgen.

Deel dit artikel

“Een vrijwilliger moet eigenlijk alles kunnen wat een beroeps ook kan.”

Ira Helsloot