Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Meer sociale zekerheid in Duitsland, in plaats van werk, werk en nog eens werk

Samenleving

Erik van Zwam

© EPA

Op 24 september kiezen de Duitse burgers een nieuw parlement. Wie zal de grootste partij in de Bondsdag worden, de CDU/CSU van Merkel of de SPD van Schulz? In de aanloop naar de verkiezingen reist Trouw langs de vroegere grens van de Bondsrepubliek en de DDR. Vandaag deel 8 (slot): de arbeidsmarkt in Berlijn.

Te veel geld. Dat is een luxe waar Duitsland mee kampt. De komende vier jaar heeft het land een begrotingsoverschot van totaal 55 miljard euro. Bij elke nieuwe berekening groeit dat bedrag. De Duitse economie is een hogesnelheidstrein die steeds weer harder rijdt dan verwacht. Over de besteding van dat soort bedragen gaan de verkiezingscampagnes in Duitsland.

Lees verder na de advertentie

Zo lijkt het alsof Duitsland geen echte problemen meer kent. Maar dat is gezichtsbedrog: armoede en werkloosheid spelen een grote rol. Beieren daarentegen doet het fantastisch met slechts 2,5 procent werkloosheid. Maar veel deelstaten vergaat het veel slechter. Zo schommelt de werkloosheid in Berlijn nog steeds rond de tien procent. Een baantje hebben, betekent nog niet dat iemand geen beroep doet op aanvullende bijstand.

Door het beleid van de vorige bondskanselier, Gerhard Schröder van de SPD, is Duitsland van de arme man van Europa met een grote werkloosheid in 2005 omgetoverd in het economische wonder van nu. Hij kortte de duur van de Duitse WW, verlaagde de bijstandsuitkering en creëerde mini-jobs voor een paar euro per uur. Naast veel banen ontstond er zo een klasse van werkende armen in Duitsland.

Nu de economie op stoom is, ligt het 'Jobwunder' van Schröder onder het vergrootglas. Zeker gezien dat enorme overschot. Naast het verkiezingsthema vluchtelingen staat de arbeidsmarkt van 2025 centraal dit jaar.

© Hollandse Hoogte / dpa Picture-Alliance GmbH

Digitale inhaalslag

Martin Schulz van de SPD doet al maanden pogingen om de sociale zekerheid bij de kiezer op de mentale agenda te zetten. Hij wil het overschot besteden aan meer en beter onderwijs, een langere WW-uitkering voor 50-plussers (van twee naar vier jaar) en een gegarandeerd pensioen, als percentage van het gemiddelde loon. Kortom een verbeterde sociale rechtvaardigheid door herverdeling.

Angela Merkel wil naar volledige werkgelegenheid met haar Arbeidsmarktagenda 2025. Volledig betekent circa drie procent werkloosheid, zoals in de jaren zeventig. Het antwoord van de CDU/CSU aan de SPD is dan ook: werk, werk, werk. De christen-democraten verwijten Schulz werklozen langer in een uitkering te willen houden en daarmee geld te verkwisten. CSU roept dat de SPD het vervroegd pensioen weer wil invoeren met een langere werkloosheidsuitkering voor 50-plussers.

De huidige bondskanselier wil een derde of meer van het begrotingsoverschot teruggeven in de vorm van belastingverlaging. De vraag is aan wie: bedrijfsleven of burgers? De SPD ziet niets in belastingverlaging, wel in een eerlijker verdeling van de belastingafdrachten.

Zo staat de Arbeidsmarktagenda 2025 weer centraal voor beide grote partijen, waarvan één van de twee de kanselier zal leveren. Alleen Merkel durft een ander heikel punt in die toekomstige arbeidsmarkt aan te snijden: de digitalisering.

Want het klinkt misschien wonderlijk, maar Duitsland is nog lang niet zo ver met de digitalisering van de economie en dus de arbeidsmarkt als Nederland. Het land is voor een belangrijk deel nog steeds een cash economie, pinbetalingen vormen slechts een klein deel van alle transacties. Het internetsignaal is op vele plekken verre van optimaal. Duitsland loopt met deze ontwikkelingen achter op Nederland. Op zich is dat niet heel schadelijk voor de economie geweest, maar er zit wel een onvermijdelijke inhaalslag aan te komen.

Merkel voelt dat goed aan en omarmt de digitalisering van de economie en de robotisering. Ze bestrijdt dat deze ontwikkelingen arbeidsplaatsen gaan kosten. Maar de Duitse bevolking denkt daar heel anders over, zo blijkt uit de Toekomstmonitor IV van het ministerie van onderwijs en onderzoek van maart dit jaar. Een paar kerncijfers geven de stand van het land weer. Zestig procent van de Duitsers vreest dat door de digitalisering van de economie veel banen verloren gaan. En 84 procent verwacht een grotere inkomenskloof in het land. Angela Merkel heeft van al die onzekere gevoelens weinig last en ziet eerder kansen, die ze overigens niet echt toelicht. De SPD verwijt haar een angstcultuur aan te wakkeren onder de beroepsbevolking.

© EPA

Samen met werklozen hun leven in kaart brengen

Veel werklozen in Nederland zien nooit een arbeidsbemiddelaar van het UWV die persoonlijk adviseert, bemiddelt en helpt. Ze vragen hun uitkering aan via het computerscherm en moeten daar ook invullen hoe vaak en waar ze hebben gesolliciteerd. Dat gaat gepaard met dreigementen van het intrekken van de uitkering als aan de sollicitatieplicht onvoldoende is voldaan.

In Duitsland is dat anders. Het arbeidsbureau in Berlijn heeft bemiddelaars die zo'n driehonderd klanten hebben, maar sinds 2013 is er een speciale afdeling voor moeilijk te plaatsen werklozen. Bijvoorbeeld ouderen of werklozen die gedemotiveerd zijn geraakt, doordat ze lang geen kans kregen op de arbeidsmarkt. Die afdeling heet INGA.

Christine Eckert is zo'n bemiddelaar en heeft slechts 65 klanten. Ze ontmoet ze allemaal persoonlijk. "Ons doel is om ze binnen twaalf maanden aan werk te helpen."

© EPA

Eckert en haar collega's leveren maatwerk en met succes. Het geheim van de smid is hier het maken van een matrix met alle ervaringen, connecties, opleidingen, vaardigheden en vroegere banen, en een zeer uitgebreide sterkte-zwakte analyse. "Een werkloze klant gaat onder mijn begeleiding zijn hele leven in kaart brengen en daarmee zoeken we naar nieuwe aanknopingspunten voor een baan. Waar liggen de kansen, als je kijkt naar de huidige arbeidsmarkt?"

Het begint bij INGA met het winnen van vertrouwen en geven van vertrouwen. "Je moet iemand anders naar zichzelf leren kijken."

Bij 50-plussers die werkloos raken is haast geboden. Meestal krijgen ze een WW-uitkering voor twaalf maanden van 60 procent van het laatst verdiende loon. Daarna volgt Harz IV, een drastisch lagere bijstandsuitkering. "Dat proberen we te voorkomen", zegt Eckert resoluut.

"Met zo'n overzicht van iemands leven laat ik de mogelijkheden zien uit zijn of haar geschiedenis. Ze kunnen altijd veel meer dan ze zelf denken. Als ik al hun ervaringen, kwaliteiten en hun netwerk, dat ze vaak vergeten waren, op een vel, zo groot als een tafelblad, heb uitgeschreven, zijn ze verbaasd over zichzelf." Eckert wil dat haar klanten weer gaan geloven in zichzelf. Ze beschrijft het als hen een rotonde laten zien met vele afslagen naar mogelijke banen en geen doodlopende wegen.

Zo zag ze onlangs een werkloze man van boven de 50. Mensen gaan vaak uit van hun laatste werkervaring. Deze man bleek bij doorvragen begonnen te zijn als bouwvakker in de DDR, en zich later te hebben opgewerkt via de afdeling personeelszaken, als ICT'er, boekhouder, bedrijfsleider van een bowlingbaan enzovoort.

"Hij was autodidact in boekhouden, maar gewend zelfstandig te werken. Dat boekhouden van jaren geleden bleek de goede afslag op de rotonde. Er was een bedrijf met allerlei units in het land. De leiding wilde naar een centrale boekhouding die door een zelfstandig werkende werknemer zou worden georganiseerd. Hij was de man."

Eckert vertelt over meer van dit soort gevallen. Vaak ook mensen die de hoop op een baan verloren hebben, maar voor wie je door goed in hun verleden te graven steeds weer kansen op werk kan creëren.

Ze waarschuwt wel. "Iemand met weinig opleiding is in Berlijn, een stad met weinig productiewerk, ook voor INGA een onbegonnen zaak." Niet voor niets heeft Berlijn een werkloosheid van 10 procent.

Lees ook andere afleveringen uit deze serie

Door Little Berlin loopt nog steeds een scheidslijn
De Berlijnse wijk die nooit aan de armoede lijkt te ontsnappen
Het Duitse Schwerin is een magneet voor vluchtelingen, maar werk is er niet voor ze

Wilt u de reacties op dit artikel lezen? Registreer u hier voor een proefperiode van twee maanden.

Het plaatsen van reacties is voorbehouden aan de betalende abonnees van Trouw. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Het bekijken en plaatsen van reacties is voorbehouden aan onze betalende abonnees. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Als betalend abonnee kunt u een reactie plaatsen op dit artikel. Deze is alleen zichtbaar voor andere (proef)abonnees.

Om uw reactie te kunnen plaatsen, hebben we uw naam nodig. Ga naar Mijn profiel


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie