Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Malta vervolgt kapitein van Lifeline vanwege vlagkwestie

Samenleving

Arjen van der Ziel

Kapitein Claus-Peter Reisch aan boord van het reddingsschip Lifeline. © REUTERS

De kapitein van het reddingsschip de Lifeline, van de Duitse hulporganisatie Mission-Lifeline, wordt door justitie op Malta vervolgd en moet maandag voorkomen. Dat meldt de Maltese advocaat van de organisatie aan het Nederlandse persbureau ANP.

Kapitein Claus-Peter Reisch dobberde dagenlang met ruim 200 migranten aan boord op de Middellandse Zee, voordat hij woensdagavond in Malta mocht aanleggen. Hij wordt nu vervolgd vanwege veronderstelde fouten bij de registratie van het hulpschip. Volgens het ANP verdenkt de Maltese justitie hem er van dat hij ten onrechte de Nederlandse vlag voert.

Lees verder na de advertentie
Nu Italië zijn havens gesloten houdt voor de boten, veroorzaken de Nederlandse vlaggen trammelant

Ook op drie andere particuliere reddingsschepen in de Middellandse Zee wappert de Nederlandse vlag. Nu Italië zijn havens gesloten houdt voor de boten, veroorzaken dat trammelant. De Italiaanse vicepremier Salvini suggereerde vorige week zelfs dat de Lifeline maar moest doorvaren naar Nederland. En de Nederlandse regering was er als de kippen bij om te verzekeren dat de Lifeline niet staat ingeschreven in het Nederlandse scheepsregister en dat de regering geen zogenoemde ‘vlaggenstaatverantwoordelijkheid’ heeft. Vijf vragen over dit juridische geharrewar.

1. Hoe zit het eigenlijk met die reddingsmissies? Wat is de juridische grondslag?

Elke kapitein die merkt dat andere zeevarenden in gevaar zijn, moet hen meteen proberen te redden. Dat is een eeuwenoud zeerechtelijk principe. Maar de hulpschepen passen deze regel heel bijzonder toe, want ze patrouilleren voor de Noord-Afrikaanse kust, waar ze actief zoeken naar mensen om te redden. Bovendien sturen mensensmokkelaars migranten vaak bewust de zee op in krakkemikkige boten, die niet bedoeld zijn om de overzijde van de Middellandse Zee te halen. Ook maken migranten soms hun eigen boten onklaar, om als drenkelingen te worden opgepikt.

“Er wordt eigenlijk een beetje misbruik gemaakt van de reddingsplicht”, zegt Frank Maas, hoogleraar zeerecht aan de Universiteit van Gent. “De search and rescue-regels zijn hiervoor niet bedoeld.”

2. Zijn de reddingsacties dan illegaal?

Dat is een heikele vraag, ook vanwege de humanitaire motieven van de hulporganisaties. De hulpverleners baseren hun recht om te patrouilleren op het aloude principe van mare liberum, ‘de vrije zee’, op grond waarvan iedereen naar believen mag reizen op internationale wateren. Maar het recht kraakt wel voor de Noord-Afrikaanse kust. Zo lopen hulpverleners, zeker als ze te weinig afstand houden tot de mensensmokkelaars, het risico om zelf te worden vervolgd voor mensensmokkel.

“Het is een heel ingewikkeld en soms dubieus geheel geworden”, zegt expert Fred Soons, emeritus hoogleraar internationaal recht van de Universiteit Utrecht. “Ik denk dat politie- en inlichtingendiensten ook al onderzoek doen naar wat daar gebeurt.”

3. Waar moeten drenkelingen naartoe worden gebracht?

Volgens het zeerecht horen drenkelingen te worden vervoerd naar een veilige plek, waar kan worden voorzien in basisbehoeften als onderdak, voedsel en medische zorg. Ze mogen ook niet het risico lopen te worden gemarteld. En asielzoekers mogen niet ergens belanden waar ze opnieuw moeten vrezen voor vervolging.

Dit betekent dat Libische havens, vanwege de onveiligheid daar, voorlopig zijn uitgesloten. Maar andere niet-Europese havens zoals de Tunesische hoofdstad Tunis of het Turkse Izmir zouden volgens experts best in aanmerking kunnen komen. Of dat realistisch is, hangt af van de medewerking van die staten. Elk land mag schepen in principe toegang tot zijn havens weigeren, tenzij er een acute noodsituatie is aan boord.

Volgens de hulporganisaties zijn alleen Europese havens een veilige plek, omdat hun reddingswerkers doorgaans niet weten wie ze precies oppikken. “Stel dat je een Afghaanse homo aan boord hebt”, zegt woordvoerder Jelle Goezinnen van Sea-Watch. “Die kun je niet zomaar in Tunis aan land brengen. Misschien wordt hij daar wel vervolgd omdat homoseksualiteit daar strafbaar is.”

“Er wapperen Nederlandse vlaggen op die schepen, maar ze hadden net zo goed de regenboogvlag kunnen ophangen.”

Anne Loes Klokhuis

4. Wat is de betekenis van de Nederlandse vlag op de schepen?

Dat verschilt. Alle vier boten waarop de Nederlandse driekleur wappert, worden gebruikt door hulporganisaties waarvan het hoofdkantoor in Duitsland zit. Een van de vier, de Sea-Watch 3, staat hier in Nederland geregistreerd in het scheepsregister. Het schip vaart officieel onder Nederlandse vlag en heeft de Nederlandse nationaliteit. Als het in internationale wateren vaart, geldt aan boord in beginsel ook het Nederlandse recht.

Maar de andere drie, de Lifeline, de Sea-Eye en de Seefuchs, zijn hier slechts ingeschreven bij het Watersportverbond, dat voor hen een International Certificate for Pleasure Craft (IPC) heeft afgegeven. Dit is een officieus eigendomsbewijs, waarmee jachtbezitters, als zij bijvoorbeeld een Engelse haven binnenvaren, kunnen voorkomen dat ze invoerheffingen moeten betalen over het schip. Maar het IPC geeft juridisch weinig rechten en verschaft geen nationaliteit.

“Met ons certificaat kun je niet zeggen dat je onder Nederlandse vlag vaart”, zegt woordvoerder Anne Loes Klokhuis van het Watersportverbond. “Er wapperen Nederlandse vlaggen op die schepen, maar ze hadden net zo goed de regenboogvlag kunnen ophangen.”

5. Maar voor de Sea-Watch 3 heeft Nederland dus wel ‘vlaggenstaatverantwoordelijkheid’?

Ja. En dit betekent dat aan boord het Nederlandse strafrecht geldt, net als algemene rechtsbeginselen als mensenrechten. De Nederlandse autoriteiten zijn ook bevoegd dat recht te handhaven en kunnen daarop worden aangesproken. Bovendien kan het schip altijd naar Nederland varen, eventueel met migranten aan boord.

“Een schip onder Nederlandse vlag kan nooit in Nederland geweigerd worden”, zegt deskundige Soons. “En eventuele migranten aan boord zouden dan natuurlijk ook hier ontscheept worden. Ik vermoed dat de Nederlandse regering zich daarom druk maakt over die vlag. Ze willen die verantwoordelijkheid niet.”

Lees ook:
Vluchtelingenschip op laatste moment naar Malta

Tot tevredenheid van de Italiaanse minister van binnenlandse zaken Matteo Salvini opende Malta haar haven voor reddingsschip Mission Lifeline, waarop ruim 230 bootmigranten zitten.

Deel dit artikel

Nu Italië zijn havens gesloten houdt voor de boten, veroorzaken de Nederlandse vlaggen trammelant

“Er wapperen Nederlandse vlaggen op die schepen, maar ze hadden net zo goed de regenboogvlag kunnen ophangen.”

Anne Loes Klokhuis