Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

x

Lodewijk Asscher: Wilders steekt de Grondwet in de fik

samenleving

Jelle Brandsma en Maaike van Houten

Lodewijk Asscher. © Werry Crone
Interview

Lijsttrekker Lodewijk Asscher houdt dit weekend voor het PvdA-congres zijn eerste speech. Hij roept iedereen op niet aan de zijlijn te blijven. Want de rechtsstaat staat op het spel. 'Dit voelt voor mij als een morele plicht.'

Lodewijk Asscher wil niet de fout maken die hij bij politici vaak ziet: dat ze zich anders gaan gedragen dan ze deden toen ze nog niet in de politiek zaten. Dus ook al verwacht hij 'een krankzinnig spannende strijd', de nieuwe lijsttrekker van de PvdA blijft zijn drie zoontjes (negen, acht en vijf) gewoon naar school brengen.

Dat ochtendritueel heeft hij net achter de rug als hij aanschuift in een hotel vlakbij zijn huis in Amsterdam. Ja, zegt hij, zijn kinderen weten dat hij op campagne gaat. "Het is voor hen een onrustige periode. Ik zal veel avonden aan het werk zijn. Maar het is twee maanden. Ik probeer mijn kinderen te leren dat het goed is om je in te zetten voor je idealen, maar dat je nooit jezelf kwijt moet raken. Ik zal er altijd zijn als vader, maar ik leer ze ook dat als je iets heel erg belangrijk vindt, je heel erg je best moet doen. Dat begrijpen zij."

Ook van zijn vrouw, voltijds manager bij de Nederlandsche Bank, krijgt de 42-jarige minister van sociale zaken en vice-premier alle medewerking: "Ik was 27 toen ik de gemeenteraad inging. We zijn elf jaar getrouwd. Mijn vrouw weet hoe belangrijk het werk is dat ik doe en hoe graag ik het goed wil doen. Ze weet ook dat ik mijn prioriteiten altijd helder heb. Dus dit is gewoon een periode dat ik me vol zal inzetten omdat er zo ontzettend veel op het spel staat."

Lees verder na de advertentie

Morgen houdt u uw eerste speech voor het congres. Wat staat er op het spel?

Het is niet de tijd om zappend achterover te zakken op de bank, of te kijken of je nog een commentaartje hebt voor Facebook of Twitter

"Er gebeuren dingen die we eerder niet voor mogelijk hielden. We staan aan het begin van vier jaar Trump. In Nederland is de PVV de grootste in de peilingen. Ik ben hoopvol over wat Nederland aankan. Maar ik ben niet naïef. Alles wat hier is opgebouwd aan sociale voorzieningen, aan vrijheden, de vanzelfsprekendheid van de rechtsstaat, van een functionerende democratie, dat is aan de ene kant heel sterk, maar aan de andere kant is het volstrekt niet vanzelfsprekend. In zijn aard is het fragiel. Het vergt verdediging, strijdlust, keuzes, opoffering. We hoeven dit niet te laten gebeuren.

"Het is niet de tijd om zappend achterover te zakken op de bank, of te kijken of je nog een commentaartje hebt voor Facebook of Twitter. Je moet niet alleen zeggen dat er iets met de politiek aan de hand is, nee, dit vergt iets van iedereen."

Wat kunnen mensen doen?

"Begin eens met: ga stemmen! Doe iets! Denk na over wat de waarden zijn die echt op het spel staan. De vrijheid in dit land komt aan iedere Nederlander toe. Bij de PVV zijn alleen mensen die het met hen eens zijn Nederlanders. Zij zeggen: wie het met ons eens is beschouwen wij als goede journalisten, wie het met ons eens is beschouwen wij als goede rechters, als goede parlementariërs, wie het met ons eens is beschouwen we als goede vaderlanders. Dat is een totale ontkenning van de waarde van Nederland, van ons DNA. Hier wordt de samenhang gevonden in het feit dat we autonome mensen zijn die samen een gemeenschap vormen."

Hoe komt het dat de rechtsstaat gevaar loopt?

"Er wordt veel te apathisch toegekeken. Als agenten in de nieuwjaarsnacht worden bekogeld, is dat schadelijk voor onze vrijheid en veiligheid. Zij zijn de mensen die voor ons naar voren stappen als er gevaar is. Op het moment dat je de rechters aanvalt, zoals Geert Wilders doet, doe je precies hetzelfde. Dat is het gooien van een vuurwerkbom naar mensen die, onafhankelijk, de vrijheid voor iedereen beschermen. Op het moment dat je de vrije pers aanvalt, omdat die kritisch is, dan val je de vrijheid aan. Op het moment dat je het parlement aanvalt, of zegt 'als ik mijn zin niet krijg komt er een revolte', dan gooi je een vuurwerkbom naar wat de parlementaire democratie inhoudt.

"Op het moment dat je zegt: ik vind mensen met een andere achtergrond en een ander geloof om die reden verdacht en ik vind dat boeken verboden moeten worden, dan steek je eigenlijk de Grondwet in de fik. Nederland is sterk genoeg om daar weerwoord aan te bieden. Maar niet als we onze schouders daarover ophalen."

Lodewijk Asscher © Werry Crone

Hebben al die PVV-stemmers dan geen punt?

"Let op, we moeten nooit de fout maken hun zorgen niet serieus te nemen. Zij trekken aan de noodrem, en dat heeft deels te maken met het onrecht dat ze ervaren in hun dagelijks leven.

"Ik hou me aan de regels, een ander niet. Ik betaal belasting, maar een ander niet. Ik wil aan het werk, maar door Europese regels kunnen Roemeense bouwvakkers het voor minder doen. Dus die dingen moeten we aanpakken. Maar je moet ook de reële zorgen van Nederlanders met een migratie-achtergrond se­rieus nemen. Vaders, moeders, die zich bang afvragen of hun kind dat studeert ooit wordt geaccepteerd als volwaardige Nederlander. Dat is de andere kant. Het is geen cafetaria-model waarbij je kunt kiezen van welke Nederlanders je de zorgen serieus moet nemen."

Met welk verhaal over integratie wilt u de PVV-stemmer terughalen?

"Ik kies voor een politiek die streng en liefdevol is. Ik ben als minister begonnen met de participatieverklaring. Toen vonden mensen dat belachelijk. Nu zie je hoe belangrijk het is dat je aan mensen die vanuit een heel andere cultuur hier komen expliciet maakt wat de waarden zijn in dit land: gelijkheid van man en vrouw, homo en hetero, vrijheid van meningsuiting, vrije democratie. Ik wil ook streng zijn tegen mensen die die waarden bedreigen, zoals criminele asielzoekers in Ter Apel en Weert die misbruik maken van ons asielsysteem en de lokale bevolking sarren en intimideren."

Is er in de PvdA genoeg ruimte voor een strenge aanpak? Het verkiezingsprogramma ziet integratie als een zoektocht, u zegt: nieuwkomers moeten onze waarden uitdragen. Dat is nogal een verschil?

"Natuurlijk moet het concreter. In vierhonderd gemeenten worden nieuwkomers eerst wegwijs gemaakt in onze waarden. Ik heb het krankzinnig gevonden dat wij in het integratiebeleid van de jaren tachtig en negentig over alles voorlichting gaven maar niet over wat ons het meest dierbaar is: onze normen en waarden. Dat gebeurt nu wel. Dat is integratie. Het gaat niet over hoe jij je leven wilt leiden, of je een jurk aan hebt of een string, over welk geloof je wilt aanhangen, maar dat je begrijpt dat dit vrije keuzes zijn die ieder mens toekomen. Dat je bereid bent die vrijheid niet alleen voor jezelf te eisen maar ook voor een ander te verdedigen."

De PvdA staat er slecht voor in de peilingen. Waarom wilt u eigenlijk lijsttrekker zijn?

Het is niet zomaar iets aardigs om je voor anderen in te zetten, maar het is ook een verplichting.

"Ik doe dit ook vanuit de waarden die ik heb meegekregen in mijn opvoeding. Mijn beide ouders zaten in het arbeidsrecht vanuit het besef dat ieder mens kwetsbaar is. Ik leerde van hen dat het niet zomaar iets aardigs is om je voor anderen in te zetten, maar dat dat ook een verplichting is. Ik had een zonnige jeugd, maar ook wel met een schaduw die te maken heeft met het verleden, met de pijn en de trauma's uit de oorlog. Daarom voel ik de morele plicht om niet aan de zijlijn te staan en voor anderen op te komen."

Dat klinkt als een last op uw schouders. Heeft u er ook een beetje plezier in?

"Jazeker! Het is heel erg leuk om te praten over wat je het meest aan het hart gaat. Dat brengt het beste in mensen boven. Het is mooi om je vol te mogen geven aan iets waar je in gelooft."

U heeft eerder gezegd dat u vermoedt dat de VVD wel weer in zee gaat met de PVV. Denkt u van het CDA hetzelfde?

"Nee, Sybrand Buma zal het niet doen. Ik heb de afgelopen jaren met het CDA heel goed gewerkt en de indruk gekregen dat Buma een man van zijn woord is."

Is het CDA straks daarom een logischer partner om mee samen te werken?

"Samenwerking moet gaan over wat je ideaal voor Nederland is. Ik ben bereid met heel veel partijen samen te werken. Dat kan met het CDA op sommige punten, maar ook met de SP en GroenLinks op andere punten. D66 is flexibel in zichzelf. Vanuit de waarden die je deelt kan ik ermee samenwerken."

Lodewijk Asscher © Werry Crone

De samenwerking met de VVD breekt de PvdA lelijk op. Wilt u nog een keer met de VVD in een kabinet?

"De samenwerking heeft ons veel pijn gedaan maar ik denk ook dat we heel trots mogen zijn dat we er stonden toen het zo moeilijk was. Wij hebben nog twee maanden de tijd om te laten zien dat het anders kan, om een progressieve, sociale politiek voor het voetlicht te brengen. De grootste partij op links zijn de thuisblijvers. Als mensen gaan stemmen kan het anders lopen en hoef je niet in dit dilemma terecht te komen."

Stel dat dat wel gebeurt?

"Ik sluit de VVD niet uit. Dat zou bizar zijn in de Nederlandse verhoudingen. Maar het is geen voor de hand liggende keuze. Ik sluit de PVV uit. Zonder trucjes, zonder bezweringsformule."

U zei in een sessie op Facebook dat linkse partijen elkaar niet moeten bestrijden. Dus als de SP zegt dat jullie de zorg naar de knoppen hebben geholpen, reageert u daar niet op?

"Dan zeg ik: denken jullie niet dat we meer kunnen bereiken als wij samen voor een betere zorg strijden? Bijvoorbeeld door het eigen risico af te schaffen? We kunnen elkaar uitschelden, maar we kunnen ook proberen samen iets te bereiken voor onze kiezers. Een bak negativiteit uitstorten over mensen die dicht bij je staan, past niet. Ik zal ze een uitermate vriendelijke spiegel voorhouden en vragen: word jij hier nou zelf vrolijk van?"

Gaat u afspreken om elkaar op links niet aan te vallen?

"Zij maken hun eigen keuzes. Ik zou heel goed kunnen samenwerken op onderwerpen als zorg en arbeid. Dat weten zij ook en zij moeten voelen dat dat echt zo is. We moeten kijken hoe we dat vorm kunnen geven, maar ik ga dat niet via de krant doen. Wij hebben nu andere tegenstanders die om urgentie vragen. Maar als GroenLinks in een tv-debat wordt aangevallen op idealen die wij delen, zal ik niet zwijgen. Het gaat uiteindelijk over goed en kwaad, over weerwoord bieden."

U heeft vier jaar in een kabinet gezeten met de VVD. Dat kleeft aan u, hoe gaat u dat van u afschudden?

"Daarvoor is het goed om even naar het huiselijke niveau te gaan. Er zijn niet zoveel mensen die thuis in alles hun zin krijgen. Als iemand klaagt dat-ie niet in alles zijn zin krijgt, dan trek je toch je wenkbrauwen op. Het gaat erom of je in staat bent ergens te komen. We hadden de vluchtelingencrisis en een diepe, diepe, diepe economische crisis. Dan ben ik trots op wat wij hebben gedaan. Daar verdienen ook oppositiepartijen die verantwoordelijkheid namen lof voor. Maar we moeten nu weer nieuwe dingen gaan bereiken. Daar zet ik mij volledig voor in."

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie
Het is niet de tijd om zappend achterover te zakken op de bank, of te kijken of je nog een commentaartje hebt voor Facebook of Twitter

Het is niet zomaar iets aardigs om je voor anderen in te zetten, maar het is ook een verplichting.

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.