Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Levenslang voor hoofdverdachte neonazi-moorden Duitsland

Samenleving

Christoph Schmidt

Beate Zschäpe (rechts) wacht met haar raadsman Hermann Borchert op het vonnis in de rechtbank van München. © AFP

Het spraakmakende proces over de reeks racistische moorden in Duitsland tussen 2000 en 2007 is vandaag na ruim vijf jaar geëindigd met de veroordeling van Beate Zschäpe tot een levenslange gevangenisstraf. Zij pleegde de moorden weliswaar niet zelf, maar haar betrokkenheid staat volgens de rechtbank in München onomstotelijk vast.

De twee hoofdverdachten, Zschäpe's levenspartners Uwe Mundlos en Uwe Böhnhardt, pleegden in november 2011 zelfmoord toen ze op het punt stonden te worden gearresteerd voor een bankoverval. Gedrieën vormden ze de extreem-rechtse terreurcel Nationaal-Socialistische Ondergrondse (NSU)

Lees verder na de advertentie

Vier medeplichtigen werden veroordeeld tot celstraffen uiteenlopend van 2,5 tot tien jaar. Naast de moorden pleegde de NSU ook een reeks bomaanslagen en bankovervallen.

De rechtsgang, die in totaal 438 zittingsdagen kende en waarin ruim achthonderd getuigen werden opgeroepen, is nu weliswaar afgelopen, maar veel vragen zijn onbeantwoord gebleven: kende de NSU inderdaad slechts drie leden? Hoeveel, en welke, neonazi's waren er nog meer bij betrokken? Hoe kozen de daders hun slachtoffers uit?

Grootste crisis in Duitse rechtsstaat

Zschäpe zelf liet er tijdens de rechtszaak niets over los. Weliswaar erkende ze tegen het einde zich 'moreel schuldig' te voelen, maar ze bleef ontkennen op de hoogte te zijn geweest van de details van de moordpartijen. Ze riep de rechtbank op haar niet te veroordelen 'voor iets wat ik noch wilde, noch deed'. Tijdens het proces bleek echter het tegendeel: Zschäpe wist alles, keurde de moorden goed en zorgde ervoor dat de twee mannen verborgen bleven.

De NSU-moorden en vooral de manier waarop de Duitse autoriteiten ermee omgingen, worden beschouwd als de grootste crisis binnen de Duitse rechtsstaat sinds de hereniging van Oost en West in 1990.

Acht van de tien dodelijke slachtoffers van de moorden waren middenstanders van Turkse komaf. Verder werden een Griekse winkeleigenaar en een Duitse politieagente doodgeschoten.

'Döner-moorden'

Ruim tien jaar kon de neonazistische terreurcel blijven moorden en onder de radar blijven. Dat kwam vooral doordat justitie en politie jarenlang in de tunnelvisie bleven hangen dat het ging om afrekeningen in het Turks-criminele milieu. In die visie móesten de slachtoffers wel betrokken zijn geweest bij criminele activiteiten. In de media werd denigrerend van de 'döner-moorden' gesproken, naar de alom aanwezige döner-kebab-cafetaria in Duitsland.

Nabestaanden en andere betrokkenen werden onderworpen aan vernederende en intimiderende verhoren. Zo kreeg een kersverse weduwe een foto te zien van een blonde vrouw die de minnares zou zijn geweest van haar doodgeschoten echtgenoot - een uit de duim gezogen verhaal waarmee de agenten hoopten de vrouw aan het praten te krijgen over de vermoede activiteiten in het criminele circuit.

Geleidelijk kantelde het beeld van dom justitieel geblunder naar een veel ernstiger, institutioneel racisme in Duitsland. Daarbij werden aanwijzingen dat de moorden wel eens door neonazi's konden zijn gepleegd, onder het tapijt geveegd. Dat de autoriteiten 'blind zijn aan het rechteroog' werd een vaak herhaalde beschuldiging.

Antiracisme-activisten leggen ook een verband tussen dit onderbelichte racisme en de toenemende antimigratiesentimenten in Duitsland van de laatste tijd, alsmede de opkomst van de rechts-populistische partij Alternative für Deutschland.

Lees ook:  Kritiek op Duitse geheime dienst: al in 2005 informatie over NSU
En: Duitse veiligheidsdiensten 'blind voor racistische motieven' in döner-moorden

Deel dit artikel