Leuk, een dependance van de RUG in China, maar hoe zit het met de academische vrijheid?

samenleving

Petra Vissers

De Rijksuniversiteit Groningen gaat in de Chinese stad Yantai een dependance oprichten. © RV

De Rijksuniversiteit Groningen wil een zustercampus openen in de Chinese stad Yantai. Dat levert onderzoeksgeld op en studenten. Maar de Universiteitsraad vreest voor de academische vrijheid op de campus.

Hoeveel van de recentste Nobelprijswinnaars zijn opgeleid in de Verenigde Staten? Collegevoorzitter Sibrand Poppema van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) laat een veelbetekenende stilte vallen en kijkt zijn met Chinese prenten behangen kantoor rond. “Één”, geeft hij dan antwoord op zijn eigen vraag. “Bob Dylan studeerde een blauwe maandag aan de University of Minnesota.”

Lees verder na de advertentie

De overige winnaars uit 2016 begonnen hun wetenschappelijke carrière allemaal in Europa, met uitzondering van de Japanner die de Nobelprijs voor de Geneeskunde won.

Het niveau van onderwijs en onderzoek is hoog aan Europese universiteiten, wil Poppema maar zeggen. Maar, vervolgt hij, ze worden steeds vaker ingehaald door de Aziatische instellingen. “Die worden sterker en wij zakken af.”

Het is voor hem een van de redenen om een zustercampus te willen openen in de Chinese kuststad Yantai. Terwijl Nederlandse universiteiten klagen over te weinig geld voor wetenschappelijk onderzoek, heeft China het geld en de wil om fors te investeren.

We hebben het grootste legioen we­ten­schap­pers, ingenieurs en professionals ter wereld

Chinese premier Li Keqiang

Innovatie is de komende decennia toverwoord in de Volksrepubliek. “We hebben het grootste legioen wetenschappers, ingenieurs en professionals ter wereld. Hun potentieel voor innovatie is buitengewoon”, zei de Chinese premier Li Keqiang deze week tijdens het Volkscongres. Vernieuwing moet de motor worden van de economie. Het aandeel van de traditionele staal- en kolenindustrie zal verminderen.

Met een campus in China krijgt de Groningse universiteit toegang tot een nieuw arsenaal aan middelen, aldus Poppema. “Wij denken dat we, als we naar China gaan, kunnen doorstoten tot de top-50 van beste onderzoeksuniversiteiten ter wereld”, voorspelt hij. De Rijksuniversiteit Groningen stond in de laatste Shanghai Ranking, gebaseerd op de onderzoeksprestaties van universiteiten wereldwijd, op nummer 72. Net onder de Universiteit Utrecht, op plaats 65.

“In potentie is China de grootse onderzoeksfinancier ter wereld”, zegt ook Stephan van Galen. Hij is algemeen directeur van het universiteitsbureau en nauw betrokken bij het project Yantai. “Het land staat nu al op de tweede plaats in financiering van wetenschappelijk onderzoek, na de Verenigde Staten.”

Ook de Rijksdienst voor ondernemend Nederland (RVO) ziet groot potentieel in China, blijkt uit een publicatie van eind januari. In tien jaar tijd werd het land een van de belangrijkste spelers op het wetenschappelijk wereldtoneel, schrijft de dienst. Chinese wetenschappers openen hun blik al naar buiten: het aantal wetenschappelijke publicaties in samenwerking met collega’s over de grens neemt de laatste jaren flink toe.

Nederland moet snel handelen om een voet tussen de deur te krijgen, aldus de RVO, want waarschijnlijk zal Chinees onderzoek de komende jaren steeds beter en belangrijker worden. De Chinese overheid geeft volgens de RVO 2,1 procent van het BBP uit aan onderzoek en ontwikkeling. De Nederlandse overheid geeft daar 0,74 procent van het BBP aan uit.

Zo moet de universiteit eruit zien. © RV

Droomapparatuur

Dat is precies de reden dat de Groningse Nobelprijswinnaar Ben Feringa al met enige regelmaat naar Shanghai reist, zegt Van Galen. De Fudan University in die stad heeft apparatuur waarvan Nederlandse universiteiten alleen kunnen dromen. “Omdat wij een overheid hebben die niet bereid is genoeg geld uit te geven”, aldus Van Galen. “China investeert veel meer in technologie dan wij doen. Daardoor kunnen universiteiten steeds meer gebruik maken van zeer gespecialiseerde apparatuur.”

China investeert veel meer in technologie dan wij doen. Daardoor kunnen universiteiten steeds meer gebruik maken van zeer ge­spe­ci­a­li­seer­de apparatuur

Van Galen

De campus in Yantai is de Rijksuniversiteit Groningen in 2015 min of meer in de schoot geworpen. De onderwijsgebouwen en de studentenflats zijn in 2003 gebouwd door de China Agricultural University (CAU) in Peking. Maar toen de Chinese overheid universiteiten verbood om een vestiging te openen buiten de eigen provincie, moest de instelling op zoek naar een buitenlandse partner. Met de universiteit van Dublin werd geen overeenkomst bereikt, waarna de Chinezen in Groningen aanklopten.

“Wij zijn een van de meest geïnternationaliseerde universiteiten van Nederland”, verklaart Poppema die keuze. Iets meer dan 17 procent van de studenten aan de RUG komt uit het buitenland. Dat aandeel zal de komende jaren alleen maar stijgen want van de nieuwste lichting eerstejaars komt een derde van over de grenzen.

Een beeld van Yantai. © RV

Alleen dankzij de buitenlandse studenten krimpt de Groningse universiteit niet. In heel Nederland zijn er de komende jaren minder achttienjarigen, en dus minder eerstejaars studenten. Maar in het noorden van het land komt die terugloop sneller en heftiger dan in de rest van het land. In Groningen begonnen in september al minder Nederlandse studenten aan een opleiding dan in het voorgaande jaar. En dat is een probleem voor de rijksuniversiteit. Minder studenten betekent immers minder geld en minder geld betekent minder wetenschappers en minder onderzoek. Dat kan een duikeling veroorzaken in de internationale ranglijsten en voor je het weet komt de RUG in een neerwaartse spiraal, vreest collegevoorzitter Poppema.

De Chinese campus geeft de universiteit de mogelijkheid om te groeien, maar dat niet alleen. Poppema: “Wij geloven in internationalisering van het onderwijs. Maar het aantal Nederlandse studenten dat naar het buitenland wil, stagneert, deels doordat jonge mensen goed moeten nadenken over de kosten van hun opleiding. Hoe mooi is het dan als wij onze studenten de mogelijkheid geven zonder vertraging onderwijs van Nederlandse kwaliteit te volgen, maar wel in China?”

Wij geloven in in­ter­na­ti­o­na­li­se­ring van het onderwijs

Poppema

Anders dan op de Chinese campussen van concurrerende universiteiten wil de RUG onderwijs en onderzoek aan elkaar verbinden, net als in Nederland. “Ook in China moeten onze docenten de nieuwste stand van het onderzoek op hun vakgebied kennen en onderwijzen”, zegt Poppema. “Dat is onze visie op onderwijs.”

Dat betekent wel dat er nog een onderzoekscentrum gebouwd moet worden. Dat wordt betaald door de stad Yantai en de provincie Shandong, volgens de RUG hebben verscheidene bedrijven toegezegd onderzoek te willen sponsoren. Er mag namelijk geen Nederlands belastinggeld naar de zustercampus gaan. De fundering van het onderzoekscentrum is gelegd, in april 2018 moet het af zijn.

Niet overtuigd

Poppema mag dan enthousiast en vol vuur vertellen over de plannen in China, de docenten en studenten in de Universiteitsraad zijn nog niet allemaal overtuigd. Dat moet nog wel gebeuren, wil de RUG echt richting Yantai. Want uiteindelijk heeft de Universiteitsraad de macht om ‘nee’ te zeggen.

“Op dit moment zou het een zware stemming worden”, zegt fractievoorzitter Bart Beijer van de Personeelsfractie, die binnen de raad de belangen van het personeel behartigt. De fractie staat nog kritisch tegenover de plannen. Grootste studentenfractie SOG wil zich ‘constructief opstellen’, zegt voorzitter Evan Clarke. “Of we voor of tegen stemmen zou ik echt nog niet durven zeggen.”

De tweede studentenfractie, Lijst Calimero, is net als het personeel kritisch. Met name over de waarborging van academische vrijheid in een land waar Facebook en Twitter geblokkeerd worden en vrijheid van meningsuiting niet bestaat.

Ook Beijer heeft daar zorgen over. “We leren onze studenten om vrij van gedachten te wisselen, ik heb sterke aarzeling of dat in China kan”, zegt hij. “Aan de andere kant: de universiteiten van New York en Liverpool zitten er al en van hen hoor ik positieve geluiden hierover.”

We leren onze studenten om vrij van gedachten te wisselen, ik heb sterke aarzeling of dat in China kan

Bart Beijer

Beijer zegt nog geen ‘ja’ of ‘nee’, benadrukt hij. “Maar je ziet dat ik twijfel. Het bestuur wil starten met een aantal bètaopleidingen. Die hebben toch wat minder direct maatschappelijke kanten dan een opleiding human rights, of een studie economie. Ik vind het lastig in te schatten of we die ook zonder inmenging van China kunnen gaan aanbieden.” Verder maakt hij zich zorgen over de inzet van wetenschappelijk personeel. Wat gebeurt er als de beste hoogleraren ineens allemaal zin hebben in een Chinees avontuur? “Ik zie daar een risico in voor het onderwijsniveau in Groningen”, zegt Beijer.

En dan is er nog de kwestie ‘draagvlak’. Want wat als geen enkele hoogleraar zin heeft in een Chinees avontuur? Beijer: “Yantai is niet een idee dat van de werkvloer komt. Het is een typisch top-down plan. Dat is op zich niet erg, maar op de werkvloer moeten uiteindelijk voldoende mensen er enthousiast over zijn.”

Of de Universiteitsraad akkoord gaat, zal daarom ook afhangen van hoe de faculteiten over de campus denken. Het bestuur werkt ondertussen aan een definitieve aanvraag, die eerst door de Universiteitsraad en dan door een nieuwe minister moet worden goedgekeurd.

Chinese studenten kunnen van waarde zijn voor de universiteit. © RV

Doorgaan

“We opereren alsof het doorgaat”, zegt Poppema. “Als we wachten tot iedereen goedkeuring heeft gegeven duurt het nog jaren voor we echt van start kunnen.” De planning is om in september 2018 te beginnen met een voorbereidend jaar voor Chinese studenten. Een jaar later kunnen ze beginnen aan hun bacheloropleiding.

De academische vrijheid is volgens de bestuurders goed geregeld. Zowel in de Chinese wet als in de overeenkomst met partneruniversiteit CAU is die vrijheid vastgelegd. De campus in Yantai krijgt bijvoorbeeld eigen internetservers, waarmee de Chinese RUG-studenten in tegenstelling tot hun leeftijdsgenoten, wél op Facebook en Twitter kunnen.

“We gaan niet naar China omdat we zendelingen zijn”, zegt Van Galen van het universiteitsbureau. “We geloven wel dat er dingen kunnen veranderen als je de dialoog zoekt. Wij kunnen laten zien hoe wij dingen aanpakken in Nederland, we kunnen een nieuwe generatie kritisch denkende mensen opleiden. Uiteindelijk gaan er dan dingen veranderen.”

Volgens hem leert de ervaring van andere universiteiten in China dat het op een zustercampus goed mogelijk is te praten over mensenrechten of de studentenprotesten eind jaren tachtig.

Als de Groningse bestuurders hun plannen kunnen uitvoeren, zal de RUG de enige universiteit van het Europese vasteland zijn met een zustercampus in China. Na de Brexit zelfs de enige universiteit in de EU. Daarmee zou het ook de enige EU-instelling worden die voor wetenschappelijk onderzoek rijkelijk kan tappen uit zowel de Europese als Chinese pot met onderzoeksgeld.

“Wij denken dat dit ons een voorsprong geeft ten opzichte van andere universiteiten”, zegt Poppema. Heel lang treuzelen en twijfelen kan volgens hem niet meer. “Er komt niet nog eens zo’n kans voorbij. China wil tien campussen van buitenlandse universiteiten. Daarna houdt het op.”

Nog een International Joint University

De ‘University of Groningen Yantai’ wordt een van de uiteindelijk tien ‘International Joint Universities’ in China. Dat zijn samenwerkingsverbanden van een Chinese en een buitenlandse universiteit. Die hebben andere rechten dan de rest van de universiteiten in China. In de Chinese wet staat bijvoorbeeld dat de overheid zich op International Joint Universities niet mag bemoeien met de inhoud van het onderwijs.

In 2003 was de Chinese University of Hongkong de eerste die er een opende, in de zuidelijke stad Shenzhen. Daarna volgden de Engelse Liverpool University en The University of Nottingham, de Amerikaanse Duke University, New York University en Kean University en United International College, eveneens uit Hongkong.

Een zustercampus van de technische universiteit Technion in Israël en een van de Russische Lomonosov Moskow State University zijn in oprichting.

De University of Groningen Yantai zou nummer tien kunnen worden. De RUG wil in 2019 starten met vier bachelorprogramma’s en drie masterprogramma’s. In 2018 kunnen studenten beginnen aan een voorbereidend jaar. Dat jaar maakt geen deel uit van de Groningse opleiding en wordt deels bepaald door de Chinese overheid, met onder meer sporttraining en het vak oosterse en westerse filosofie.

Elk jaar wil de RUG meer bachelor- en masterprogramma’s aanbieden in China, tot studenten uiteindelijk kunnen kiezen uit twintig bachelor- en tien masterprogramma’s. Aan het einde van hun opleiding krijgen alle studenten een Nederlands diploma. Of die kwalitatief in orde is, wordt gecontroleerd door de Nederlandse Onderwijsinspectie en de hoger onderwijskeurmeesters van de NVAO.

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie
We hebben het grootste legioen we­ten­schap­pers, ingenieurs en professionals ter wereld

Chinese premier Li Keqiang

China investeert veel meer in technologie dan wij doen. Daardoor kunnen universiteiten steeds meer gebruik maken van zeer ge­spe­ci­a­li­seer­de apparatuur

Van Galen

Wij geloven in in­ter­na­ti­o­na­li­se­ring van het onderwijs

Poppema

We leren onze studenten om vrij van gedachten te wisselen, ik heb sterke aarzeling of dat in China kan

Bart Beijer