Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Langzaam ontstijgt de samenleving de nadruk op zelfontplooiing

Samenleving

James Kennedy

James Kennedy © Jörgen Caris
Column

'Je moet het zelf weten.' Zo reageren Nederlanders gewoonlijk als je hen om advies vraagt, zei de onlangs overleden taalkundige Rosemary Orr, een dierbare Ierse vriendin van mij. En ik kan daar alleen maar mee instemmen. 

Er zijn weinig Nederlanders die mij verteld hebben hoe ik iets moet doen. Dat gaf me veel vrijheid om zelf te ploeteren, maar bijster behulpzaam was het niet.

Lees verder na de advertentie

Misschien karakteriseerde deze 'je moet het zelf weten'-reactie de Nederlanders al eeuwenlang, maar ik denk dat het vooral is opgekomen in de jaren zestig en zeventig, toen zelfontplooiing als ideaal triomfeerde over plichtsbesef en zelfopoffering. Iedereen wordt sindsdien opgeroepen om authentiek te zijn door op een unieke manier te werken aan persoonlijke groei. Wat jij wilt en wat jij voelt staat centraal, het gaat om jouw beleving. Nu lopen we steeds meer tegen de grenzen van zelfontplooiing aan als hét verhaal dat we vertellen over onszelf en onze verhouding tot de omringende wereld.

Ook niet nieuw 

Kritiek op dit ideaal van zelfontplooiing is niet nieuw en ook niet Nederlands. De sociaal-wetenschapper Robert Bellah merkte ruim dertig jaar geleden op dat elke Amerikaan er een eigen en op maat gesneden levensbeschouwing op na leek te houden, waarbij een gemeenschappelijk beleden ideaal ver te zoeken was. De contemporaine nadruk op zelfontplooiing leidde volgens hem tot individuen die vooral met zichzelf bezig waren en met hun eigen persoonlijke groei. Het consumentisme was in die zoektocht bepalend en overal zichtbaar in de media en vooral de reclame. Volgens Bellah werd gemeenschapszin hierdoor ondermijnd, terwijl dit een noodzakelijke basis vormde voor een florerende samenleving.

Ik denk ook dat een samenleving niet goed kan functioneren als individuele beleving centraal staat, maar ben gaandeweg tot de overtuiging gekomen dat het in Nederland meer zichtbaar is in taalgebruik dan in de praktijk.

Het lijkt soms of Nederlanders moeilijk kunnen praten over dingen die er echt toe doen

Enkele jaren geleden bleek uit onderzoek dat Nederlanders hoge idealen koesteren en graag van betekenis willen zijn voor anderen. Alleen de taal is geïndividualiseerd. Daarom lijkt het soms of Nederlanders moeilijk kunnen praten over dingen die er echt toe doen en een bepaalde moraal, zelfopoffering of plichtsbesef vereisen.

Zeer getalenteerde studenten 

Een groep zeer getalenteerde studenten wilde onlangs toegelaten worden tot een topmasterprogramma. Velen van hen hadden gewerkt met minderbedeelden en deelden dit met de sollicitatiecommissie. Maar daarin kwamen ze niet verder dan te vertellen wat voor beleving dit was geweest voor henzelf en welke rijke ervaringen ze hadden opgedaan. Ze leken niet te kunnen reflecteren op het effect dat hun werk had gehad op de minderbedeelden of de lessen die zij hadden geleerd.

Wellicht waren al deze studenten oppervlakkige mensen, maar ik denk dat ze de taal niet voorhanden hadden om te praten over meer dan hun eigen zelfontplooiing.

Ik bespeur dat de Nederlandse samenleving langzamerhand de eenzijdige nadruk op de eigen zelfontplooiing ontstijgt. Niet alleen omdat de grote uitdagingen van deze tijd - zoals klimaatverandering en migratie - moeilijk aan te pakken zijn vanuit idealen die gericht zijn op persoonlijke groei. Ook omdat de zelfredzaamheid die we vaak van elkaar verwachten soms een illusie blijkt te zijn en kan leiden tot grotere problemen, depressie en eenzaamheid.

Meer nodig 

Daarnaast lijken steeds meer jonge mensen te beseffen dat er meer nodig is dan het najagen van eigen geluk en hebben zij behoefte aan een opdracht die groter is dan hun eigen leven.

Dat betekent dat we mensen niet altijd terug moeten werpen op zichzelf als ze vragen stellen, maar betrokken mogen zijn bij de ander en het gesprek aangaan.

Advies en raad geven, kritische vragen stellen over de keuzes die mensen maken waarin niet alleen de gevolgen voor het individu, maar ook op de gemeenschap aan de orde kunnen komen - dat kan leiden tot waardevolle gesprekken die mensen kunnen vormen en richting geven. Veel rijker en betekenisvoller dan de reactie 'je moet het zelf weten.'

Hier vindt u meer columns van James Kennedy. 


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

Door een profiel aan te maken ga je akkoord met de gebruiksvoorwaarden en geef je aan het privacy statement en het cookiebeleid te hebben gelezen.

Deel dit artikel

Het lijkt soms of Nederlanders moeilijk kunnen praten over dingen die er echt toe doen