Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Koester je vrienden, maar doe dat met mate

Samenleving

Mark van Vugt

Mark van Vugt © Trouw
Hoofdzaak

Kun je ook te aardig en te sociaal zijn? Een recent onderzoek aan verschillende marmotpopulaties die leven in de Rocky Mountains, in de VS, laat zien dat er kosten zijn verbonden aan sociaal gedrag. 

De Amerikaanse biologen observeerden het gedrag van een groep vrouwtjesmarmotten. En ze zagen iets opmerkelijks: de marmotten die veel contact zochten en aardig waren voor elkaar, leefden gemiddeld twee jaar korter dan hun meer individualistische soortgenoten. Ook brachten de sociale marmotten minder kleintjes op de wereld.

Lees verder na de advertentie
Een groter brein geeft je meer over­le­vings­kans in een groep

Opmerkelijk omdat het bij mensen juist andersom is. Uit een internationale analyse van 150 onderzoeken onder ruim 300.000 mensen, bleek dat mensen met minder sociale relaties een verminderde levensverwachting hebben die gelijkstaat aan het roken van een pakje sigaretten per dag. Eenzaamheid is, net als roken, een killer.

Anders dan de marmotten in het Amerikaanse onderzoek zijn wij mensen een primatensoort. En voor bijna alle primatensoorten geldt dat het leven in groepen evolutionaire voordelen oplevert. Door je sociaal op te stellen, deel je mee in het voedsel, je krijgt bescherming tegen gevaar, en hulp als je ziek bent. De sporen van de menselijke socialiteit zijn in ons brein terug te vinden. Als je alle primatensoorten vergelijkt dan is er een verband te vinden tussen de grootte van de groep en de grootte van de neocortex, het gedeelte van het brein dat je impulsen beheerst en emoties reguleert. Zo heeft de gorilla, die in groepen van ongeveer tien exemplaren leeft, een kleinere frontale cortex dan de chimpansee, die leeft in groepen van dertig tot vijftig individuen.

Meer overlevingskans

De mens spant de kroon met een neocortex die duidt op een sociaal netwerk van honderd tot honderdvijftig individuen. Dat is de omvang van de jager-verzamelaarsgroepen, waarin de mens honderdduizenden jaren heeft geleefd. We komen dit getal ook tegen als we kijken naar het aantal contacten dat mensen gemiddeld in hun mobieltje hebben of het aantal ontvangers van de kerstkaarten die onze Britse vrienden jaarlijks versturen.

De relatie tussen neocortex en netwerkgrootte wijst erop dat er kosten verbonden zijn aan het leven in groepen. Een groter brein geeft je meer overlevingskans in een groep, daar dat brein je kan helpen om in een complex web van sociale relaties de juiste keuzes te maken. Wie kan ik vertrouwen, met wie sluit ik een verbondje, en wie moet ik ontlopen? Tv-series als 'Expeditie Robinson' en 'Wie is de Mol?' spreken ons om die reden aan.

Het investeren in relaties kost tijd en energie, en die is maar beperkt aanwezig

Burn-out

Terug naar de marmotten. Dit onderzoek is belangrijk, omdat het ons wijst op de nadelen van socialiteit. Investeren in relaties kost tijd en energie, en die is maar beperkt aanwezig. In vroeger tijden leefden we in stamverbanden van honderd tot honderdvijftig individuen, vooral familieleden, en het leven was redelijk overzichtelijk. Nu leven we in anonieme steden van een miljoen mensen, werken we in organisaties met vijfduizend medewerkers, hebben we tweeduizend volgers op Twitter, duizend vrienden op Facebook, en vijfhonderd links op LinkedIn.

Ons brein is niet toegerust om die sociale diarree te verwerken en ons lichaam schiet in de stress, net als de marmotten. Burn-out en depressie zijn mogelijke gevolgen. Ongeveer een op de zeven werkenden in Nederland heeft last van burn-out verschijnselen. Het komt het vaakst voor bij sociale beroepen, zoals in het onderwijs of de verpleegkunde. Waarom? Omdat je geacht wordt de hele dag aardig te zijn en je in te leven in het lot van mensen met wie je geen emotionele band hebt. Vanuit evolutionair oogpunt is dat bijna niet te doen en emotionele uitputting is het resultaat.

Ook kan je sociale instinct je ertoe verleiden dat je vaker anderen opzoekt en wordt blootgesteld aan overdraagbare ziekten, zoals griep of een infectie. Tot slot kan ook een depressie het gevolg zijn van een overmaat aan sociale impulsen waardoor je je, net als tv-held Barbie, tijdelijk uit de groep wilt terugtrekken om weer op adem te komen. Uiteraard is eenzaamheid geen optie voor de mens, als sociaal dier, maar het reguleren van je sociale relaties kan in de moderne samenleving handig zijn. Dat leren we van dat harige knaagdiertje.

Mark van Vugt is hoogleraar evolutionaire psychologie aan de VU en verbonden aan de Universiteit van Oxford.

Lees ook: Vrouw en jonger dan 36? Pas op voor een burn-out

Deel dit artikel

Een groter brein geeft je meer over­le­vings­kans in een groep

Het investeren in relaties kost tijd en energie, en die is maar beperkt aanwezig