Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

In ontwricht Nederland ging de politiestaking een stap te ver

Samenleving

Paul van der Steen

© ANP
Déjà vu

Verkeerscontroles om de opstoppingen die ze konden veroorzaken. Niet optreden tegen lichte vergrijpen. De politie was het in het najaar van 1983 net als nu zat en kondigde acties aan. Nederland ging een hete herfst tegemoet. 

Het eerste kabinet-Lubbers wilde snoeien op de overheidsuitgaven en schuwde de harde ­ingrepen niet. Ambtenaren, trendvolgers en uitkeringsgerechtigden moesten 3,5 procent inleveren.

Lees verder na de advertentie

Minister van binnenlandse zaken Koos Rietkerk (VVD) werd hét mikpunt van woedende ambtenaren. De vakbonden organiseerden acties. Het veelzeggende motto luidde: ‘Boos op Koos’. De met een markante snor uitgeruste Abvakabo-voorzitter Jaap van der Scheur ging voorop met strijdlustige, compromisloze taal: “Wij moeten van de machthebbers weer terug in ons hok, maar dat weigeren we en blijven we weigeren!” Stakers droegen hem op handen. “Japie! Japie! Japie”, scandeerden ze.

Ontwricht

Terwijl de onderhandelingen doorgingen en nauwelijks vorderden, kregen Nederlanders te maken met toestanden die ze tot dan toe vooral kenden van journaalbeelden uit mediterrane landen. Niet opgehaald huisvuil hoopte zich op in de straten. Trams en bussen bleven in de remises. Post werd niet bezorgd. Door stiptheidsacties van douaniers konden wachttijden voor vrachtwagenchauffeurs aan sommige grenzen oplopen tot boven de tien uur. Nederland was ontwricht.

Naarmate de tijd vorderde, nam de irritatie toe

Het publiek kon wel enig begrip opbrengen voor de acties, maar naarmate de tijd vorderde, nam de irritatie toe. In Den Haag sloeg ­iemand folders uit de handen van een stakende trammachinist. In Heerlen vielen lichtgewonden toen een automobilist inreed op zorgmedewerkers die een kruispunt bezetten. Blokkades van de verkeerspleinen Deil en Velperbroek werden afgelast, nadat personeel uit het beroepsgoederenvervoer had gedreigd die plekken desnoods zelf schoon te vegen.

Met actievoerende agenten voor de deur en in de zaal boog de president van de Utrechtse rechtbank zich op 7 november 1983 over het stakingsrecht van de politie. Kort daarvoor had hij acties van spoorpersoneel toegestaan.

Namens het Rijk betoogde een advocaat dat politieagenten ­pamfletten mocht uitdelen naast bekeuringen, niet in plaats van. En ze mochten actiebuttons dragen op hun uniform. Dat was het wel zo’n beetje. Al het andere zou te veel ­risico opleveren.

Botte bijl

De advocaat van de Algemeen Christelijke Politiebond en de ­Nederlandse politiebond vertolkte een heel ander geluid: “Daar waar gedaagden voor de eerste maal in hun bondsgeschiedenis uiterst zorgvuldig collectieve acties wensen te gaan voeren, die geen enkel gevaar voor essentiële belangen van de Nederlandse samenleving zullen opleveren, heeft de staat ­gemeend hierop wild maaiend met de botte bijl te moeten inslaan.”

De Utrechtse rechtbankpresident deed een dag later uitspraak. Hij leek vooral overtuigd door de betogen namens het Rijk en oordeelde dat politieacties de openbare orde en veiligheid te veel in gevaar brachten. De grondwettelijke plicht van de staat om die te ­beschermen ging in dit geval boven het individuele stakingsrecht.

Kabinet was de winnaar

Later die maand sprak de president van de Haagse rechtbank zich uit over de stakende PTT’ers. De ­acties waren aanvankelijk legitiem, maar na drie weken niet meer. De bestellers en bodes togen weer aan het werk. Ook de andere stakingen verliepen daarna snel. De bonden probeerden hun acties alsnog te presenteren als een overwinning. Maar de echte winnaar was het ­kabinet dat zijn zin gewoon kon doordrijven. Lubbers had gedurende de acties nog een half procent van de korting voor ambtenaren, trendvolgers en uitkeringsgerechtigden afgehaald. Nu ging een ­Kamermeerderheid zonder veel morren akkoord.

Den Haag kreeg pas bijna twee decennia later een tik op de ­vingers. In 2002 concludeerde een comité van onafhankelijke deskundigen van de Raad van Europa dat Nederlandse rechters ambtenarenstakingen te snel verboden. Dat was in strijd met het Europees ­Sociaal Handvest. 

Lees meer van Paul van der Steen in ons dossier Déjà vu.

Deel dit artikel

Naarmate de tijd vorderde, nam de irritatie toe